Straconka (Bielsko-Biała)

dzielnica Bielska-Białej, w Polsce
Ten artykuł dotyczy dzielnicy w Bielsku-Białej. Zobacz też: inne znaczenia.

Straconka (niem. Dresseldorf[2][3]) – południowo-wschodnia dzielnica Bielska-Białej, położona w dolinie potoku Straconki, u podnóża Beskidu Małego[4].

Straconka
Dzielnica Bielska-Białej
Ilustracja
Z lotu ptaka
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Bielsko-Biała
Data założenia ok. 1550
W granicach Bielska-Białej 1 stycznia 1973[1]
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 43-318
Tablice rejestracyjne SB
Położenie na mapie Bielska-Białej
Położenie na mapie
49°47′49″N 19°05′42″E/49,796944 19,095000
Portal Polska

Została założona jako przysiółek Lipnika ok. roku 1550 i od 1848 do 1973 r. i była odrębną wsią. W 1875 r. erygowana została w Straconce parafia z kościołem pod wezwaniem Matki Boskiej Pocieszenia[5].

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 137 budynkach w Straconce na obszarze 1292 hektarów mieszkało 1576 osób (gęstość zaludnienia 122 os./km²), z czego wszyscy byli katolikami, 1530 (97,1%) polsko-, 10 niemieckojęzycznymi, a 12 osób posługiwało się innym językiem[6]. W XIX w. czynna była tu kopalnia rudy żelaza oraz działały kamieniołomy; w II połowie tego stulecia rozwinęła się też jako miejscowość turystyczna.

Po I wojnie światowej Straconka stanowiła gminę jednostkową do 1934 roku, kiedy to została włączona do nowo utworzonej zbiorowej gminy Biała w powiecie bialskim w woj. krakowskim[7]. Podczas II wojny światowej została połączona z wyłączonym z Białej Krakowskiej Lipnikiem w nową gminę Kunzendorf[8]. Po wojnie powrócono do stanu sprzed wojny. Jesienią 1954 zniesiono gminy, tworząc gromady, w związku z czym powstała gromada Straconka[9], która przetrwała do końca 1972 roku. 1 stycznia 1973 Straconkę podzielono pomiędzy Bielsko-Białą[1], gminę Kozy i gminę Wilkowice[10]. W skład Bielska-Białej wszedł cały zamieszkany (nizinny) obszar Straconki (509 ha), przez co pojęcie Straconka odnosi się obecnie tylko do dzielnicy Bielska-Białej. W skład gminy Kozy weszły obszerne górskie, choć niezaludnione, połacie Straconki (579 ha), które obecnie stanowią południową połowę gminy. Do gminy Wilkowice wszedł wąski klin obszaru górskiego (203 ha), tworzący połączenie z gminą Kozy.

Najważniejszymi zabytkami są: kościół Matki Boskiej Pocieszenia z 1873 r., późnobarokowa kapliczka z 1830 r. (wpisana do rejestru zabytków 17 lipca 2020, nr rej.: A/677/2020[11]), dawna leśniczówka Habsburgów z lat 80. XIX w. oraz kilka XIX-wiecznych willi.

Od 2002 r. obszar dzielnicy wchodzi w skład osiedla (jednostki pomocniczej gminy) o tej samej nazwie, która prawie w całości pokrywa się z granicami historycznymi i zwyczajowymi. W 2007 osiedle Straconka miało powierzchnię 584,55 ha i zamieszkane było przez 3149 osób (538,7 os./km²)[12].

Straconka stanowi dziś podmiejską dzielnicę o charakterze mieszkalnym, w której dominuje zabudowa jednorodzinna. Jest też punktem wyjścia licznych górskich szlaków turystycznych, m.in. Małego Szlaku Beskidzkiego.

Przez Straconkę przebiega lokalna droga do Międzybrodzia Bialskiego (ul. Górska – 2010). Przez dzielnicę przebiega także droga ekspresowa S1 (wschodnia obwodnica miasta).

Większość terenów górskich w obrębie dzielnicy wchodzi w skład Parku Krajobrazowego Beskidu Małego. Wzdłuż dzielnicy przepływa potok Straconka, który w Leszczynach wpada do Białej.

Ludzie związani ze StraconkąEdytuj

W Straconce urodzili się: Andrzej Pysz – działacz socjalistyczny[13], Urszula Dudziak – wokalistka jazzowa i kompozytorka oraz Józef Świerk – artysta malarz.

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 325
  2. hałcnowski i bielsko-bialska wyspa językowa
  3. Mapa Księstwa Cieszyńskiego Matthaeusa Schubartha z 1736
  4. Radosław Truś: Beskid Mały. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2008. ISBN 978-83-89188-77-9.
  5. O. Zdzisław Gogola OFM Conv: Początkowa organizacja życia kościelnego i rozwój sieci parafialnej na Żywiecczyźnie, w: „Karta Groni” nr XX, wyd. Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej, Żywiec 1999, s. 149-160, ISSN 0137-4125
  6. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  7. Dz.U. z 1934 r. nr 69, poz. 639
  8. Amtsbezirk Kunzendorf
  9. Uchwała Nr 15/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu bielskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 15 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 54)
  10. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 12, Poz. 103)
  11. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 27 lipca 2020 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-07-27]
  12. Rada Miejska w Bielsku-Białej: Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich w Bielsku-Białej na lata 2007-2013. 21 grudnia 2007. [dostęp 25 października 2008].
  13. Elektroniczny Słownik Biograficzny Śląska Cieszyńskiego.