Wieża telewizyjna Praděd
Wieża telewizyjna Praděd (cz. Vysílač na Pradědu) – wielofunkcyjna wieża o wysokości 146,5 m w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (cz. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w obrębie gminy Malá Morávka, projektu inż. arch. Jana Liški, usytuowana na szczycie góry Pradziad (cz. Praděd), oddana do użytku w 1980 roku[1], ze znajdującym się w niej nadajnikiem radiowym, hotelem Praděd z restauracją oraz stacją meteorologiczną. Z przeszklonego tarasu widokowego na wieży (punkt widokowy)[2] istnieje możliwość prowadzenia dalekich obserwacji[3]. Zasięg stacji nadawczej wykracza poza terytorium Czech, pokrywając sygnałem dużą część południowego zachodu Polski (województwo dolnośląskie, opolskie i śląskie). Z obiektu transmitowanych jest osiem programów radiowych, trzy multipleksy DVB-T2[4] oraz jeden multipleks DAB+[5], a ponadto znajdują się w nim urządzenia operatorów sieci telefonii komórkowej[6].
Wieża telewizyjna na górze Pradziad | |
Państwo | |
---|---|
Kraj | |
Góra | |
Wysokość |
1491 m n.p.m. |
Właściciel |
České Radiokomunikace a.s. w Pradze |
Typ |
Wieża |
Wysokość obiektu |
146,5 m |
Stan |
aktywna |
Data otwarcia |
1980 |
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego ![]() | |
Położenie na mapie Czech ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Wieża telewizyjna na górze Pradziad jest najwyższym stałym punktem w Czechach i Sudetach (ok. 1638 m n.p.m.)[7][8]. Jest jednocześnie najwyższą wieżą widokową w Czechach (146,5 m)[7] i najwyższym dostępnym stałym punktem w Czechach (platforma – 1613 m n.p.m.)[7][8]. Ponadto na wieży znajduje się najwyższy punkt geodezyjny w Czechach (1616,04 m n.p.m.)[9] .
Konstrukcja
edytujUnikalna wieża ma wysokość 146,5 m[10][11] (choć podawane są również inne wysokości – np. 145,5 m[12]). Początkowo miała 162 m[13], ale po wymianie anteny nadajnika w 1993 roku jej wysokość jest niższa[14]. Do budowy wieży użyto pięć podstawowych materiałów budowlanych: żelbet, stal, kamień, cegła i laminaty[6][11][15]. Wieża została zbudowana na zasadniczej części konstrukcyjnej (nośnej), którą stanowi walcowa, żelbetowa skrzynia fundamentowa o średnicy około 12 m i wysokości około 6 m[16], na której zbudowano w pierwszej fazie budowy żelbetowy trzon do wysokości około 24 m, a następnie go stopniowo przedłużano jako rurę cylindryczną o stopniowo malejącej średnicy (7–6) m, wznosząc ją do wysokości około 73 m[15]. Dwa punkty widokowe znajdują się na wysokości (19 i 70) m[1]. Budowla składa się z dobudowanego do konstrukcyjnego trzonu „trójnogu”[15] o trzech (w przybliżeniu) prostopadłościennych częściach, mających przybliżone wymiary poziome (18 × 25) m, przykrytych jednospadowym, płaskim dachem, w których znajdują się: hotel z restauracją, węzeł energetyczny i węzeł telekomunikacyjny[17]. Ponad „trójnogiem” znajduje się łącząca wszystkie trzy części okrągła, dobudowana rotunda o średnicy około 35 m, od której pionowo wychodzi żelbetowy walcowy trzon wieży, w której zainstalowano dwie szybkobieżne windy do transportu pionowego na taras widokowy oraz dodatkowo schody ewakuacyjne[6]. Na około 59 m wieży (1550 m n.p.m.) znajduje się kolejny jej element o średnicy około 15 m i wysokości około 14 m złożony z dwóch części, pierwsza (dolna) – w kształcie odwróconego stożka ściętego i druga (górna) – zamknięty taras widokowy w kształcie walca z umieszczonymi dookoła w jej ścianach oknami obserwacyjnymi. Nad tą częścią umieszczono stalowy, obudowany trzon o średnicy około 3 m i wysokości około 40 m ze znajdującą się w środku stalową drabiną komunikacyjną oraz siecią instalacji[6][16], pomalowany – w celu bezpieczeństwa przeszkodowego ruchu lotniczego – na przemian poziomymi pasami białymi i czerwonymi, na wierzchołku którego umieszczono na wysokości około 1613 m n.p.m. – najwyższy dostępny punkt tej wieży – niewielką biegnącą wokół trzonu wieży metalową platformę o szerokości około 1 m z balustradą[a], ze znajdującym się powyżej najwyższym punktem geodezyjnym w Czechach, oznaczonym na mapach geodezyjnych numerem (209.) o wysokości 1616,04 m n.p.m.[9] . Ostatnia szczytowa część wieży zbudowana z elementów laminowanych[6] ma kształt iglicy o średnicy około 2 m i wysokości około 25 m, na szczycie której zainstalowano w celu – nocnego – bezpieczeństwa przeszkodowego ruchu lotniczego ostrzegawczą lampę[18] oraz instalację odgromową[6]. Dodatkowo w ostatniej części znajduje się również regulator oscylacji, który kompensuje ewentualne przechylenie wieży przy wietrznej pogodzie[6].
Budowę rozpoczęto w 1968 roku od wybudowania drogi dojazdowej na szczyt, a w 1969 roku rozpoczęto właściwą budowę wieży, którą zakończono w 1980 roku oddaniem jej do użytku[19]. Wieżę zaprojektował inż. arch. Jan Liška ze Stavoprojektu Brno[8][11]. Głównym wykonawcą była firma budowlana VOKD z Ostrawy, a następnie Teplotechna z Brna (konstrukcje betonowe) i Hutní montáže z Ostrawy (konstrukcje metalowe)[14][19]. Oficjalna nazwa wieży brzmi (cz. Televizní frekvenčně modulovaný a ultrakrátkovlnný vysílač Praděd). Właścicielem nadajnika jest České Radiokomunikace a.s. w Pradze[17]. Projektantom, konstruktorom i architektom udało się połączyć elementy architektoniczno–urbanistyczne, techniczne i estetyczne z otaczającą przyrodą tak, że wieża stała się integralną częścią i symbolem góry Pradziad i całego pasma Jesioników (cz. Jeseníky)[1].
Harmonogram robót budowlanych
edytujOgólny harmonogram prac przy budowie wieży telewizyjnej na Pradziadzie[15] | ||
Okres | Prace | |
1969 | Przygotowawcze prace ziemne, usunięcie gruzów wieży kamiennej Altvaterturm | |
1969–1970 | Położenie żelbetowego fundamentu skrzyniowego | |
1971–1973 | Roboty zbrojarskie i betonowe przy konstrukcji trzonu wieży | |
1974–1975 | Budowa pierwszego skrzydła „trójnogu” | |
1975 | Montaż górnej kabiny widokowej oraz metalowej konstrukcji rurowej na instalacje antenowe przekaźnika | |
1977 | Montaż laminowanej nadstawnej konstrukcji szczytowej oraz systemu antenowego | |
1978–1980 | Roboty wykończeniowe skrzydeł „trójnogu” oraz rotundy |
Historia
edytujJuż na początku XIX wieku stała na wierzchołku góry Pradziad chata, która służyła jako schronienie przed złą pogodą[1]. Później zbudowano prosty budynek, który jednak nie wystarczał wobec wzrastającej liczby przybywających turystów[1]. Powstał wówczas w 1891 roku pomysł zbudowania na szczycie Pradziada wieży widokowej i schroniska[20][21]. Ostateczną decyzję o budowie wieży podjęto 17 sierpnia 1903 przez utworzoną w 1881 roku organizację turystyczną o nazwie Morawsko-Śląskie Sudeckie Towarzystwo Górskie (niem. Mährisch-Schlesischer Sudetengebirgsverein (MSSGV))[20]. Wybrano projekt wieży opracowany przez architekta Franza von Neumanna z Wiednia[21]. Budowa trwała w okresie (1904–1912)[21]. Materiałem budowlanym użytym do jej budowy stał się kamień z pobliskiej grupy skalnej o nazwie (cz. Tabulové skály), co nie było najlepszym rozwiązaniem, ponieważ materiał ten źle znosił panujące warunki atmosferyczne i łatwo nasiąkał wodą[1].
Do komisyjnego odbioru technicznego obiektu doszło w 1912 roku – nosił on nazwę (niem. Habsburgwarte)[1][20]. Kosztował trzykrotnie więcej, niż pierwotnie zakładano i jego budowa niemal zakończyła się bankructwem dla MSSGV[20]. Wieża widokowa była masywną, kamienną siedmiokondygnacyjną budowlą, przypominającą średniowieczną wartownię o wymiarach poziomych (14,5 × 15) m oraz wysokości 32,5 m, z tarasem widokowym na szczycie o wymiarach (7,8 × 7,8) m[20][22]. Podobieństwo to podkreślały blanki, pylony i głębokie okna w grubych ścianach[20]. Na parterze znajdowała się restauracja, nad nią pokoje gościnne, a na szczycie wieży taras widokowy[20]. Obok wieży widokowej zbudowana została drewniana chata służąca jako karczma[1]. Wieża widokowa jednak nigdy nie była zamieszkana z powodu nieszczęśliwie wybranego materiału i warunków klimatycznych[1]. Już w czasie I wojny światowej była nieczynna[1]. W 1921 z przyczyn politycznych zrezygnowano ze starej nazwy i określano ją jako (niem. Altvaterturm)[20][22].
W latach 1926–1934 zostały przeprowadzone w niej prace remontowe[1]. Wnętrze wieży zaprojektował i wykonał Franz Gritzner z Bruntálu[23]. Otwarcie wyremontowanej wieży odbyło się 9 września 1934 roku[24]. Od 1938 roku, wraz z przyłączeniem Kraju Sudetów do III Rzeszy, wieża nazwana została (niem. Adolf-Hitler-Turm) lub Adolf-Hitler-Warte[20][25]. W 1940 roku sekcja Bruntál stała się właścicielem gruntu na Pradziadzie[25]. Było to możliwe dzięki czasowej likwidacji przez władze hitlerowskie zakonu krzyżackiego (dotychczasowego właściciela m.in. działki na Pradziadzie)[26]. W 1942 roku dyrekcja poczty w Opawie rozpoczęła budowę radiowej stacji przekaźnikowej w odległości 90 m na południowy wschód od wieży[27].
Po II wojnie światowej wieża pełniła swoją funkcję przez pewien okres, a nieukończona radiowa stacja przekaźnikowa stała się schroniskiem turystycznym zwanym (cz. Poštovní chata), które w 1950 roku dysponowało 30 miejscami noclegowymi[27]. Na początku lat 50. XX w. gospodarzem wieży zostało przedsiębiorstwo „Turista” z Pragi[20]. Postępujące pogarszanie się stanu technicznego wieży spowodowało, że po raz kolejny ją zamknięto[20]. Planowano wówczas wysadzić górną, najbardziej zniszczoną część wieży i ją odbudować, a pozostałe ściany dodatkowo wzmocnić, ale nigdy do tego nie doszło, gdyż 2 maja 1959 roku konstrukcja zawaliła się[20][19], po czym ją wraz z innymi obiektami rozebrano.
(dts) roku Wydział Telekomunikacji w Pradze (cz. Správa telekomunikací v Praze) wystąpił do miasta Bruntál z prośbą o wydanie decyzji na budowę wieży telewizyjnej, którą wydano 24 czerwca tegoż roku[28]. Budowę rozpoczęto od wybudowania asfaltowej drogi komunikacyjnej na trasie Hvězda – Ovčárna – Pradziad. Roboty budowlane przy wznoszeniu wieży rozpoczęto w 1969 roku, a nadajnik został uruchomiony w 1980 roku[10]. Ze względu na trudne warunki klimatyczne, prace budowlane mogły przebiegać tylko przez (5–6) miesięcy w roku[1].
7 czerwca 1965Jako dowód pamięci, po latach pobytu na terenach m.in. góry Pradziad, Niemcy – Towarzystwo Alvater (niem. Altvaterturmverein Langgöns e.V.[29]) postanowili zbudować kopię pierwotnej kamiennej wieży jako „pokojowy protest przeciw ich wypędzeniu”, która stanęła na szczycie góry Wetzstein (792 m n.p.m.) w Lesie Turyńskim, budowana w okresie 2000–2004 i została oddana do użytku w stanie surowym 11 maja 2002 roku[30]. Uroczyste otwarcie częściowo wyposażonej wieży nastąpiło 28–29 sierpnia 2004 roku[30].
Nadajnik
edytujW wieży znajduje się półkolista, przyciemniona sala technologii transmisyjnej nadajnika[31]. Znajdują się w niej trzy nowoczesne multipleksowe nadajniki[31]. Urządzenia te z wyglądu przypominają wąskie, metalowe szafki z szufladami[31]. Połączony sygnał z tych trzech multipleksów przechodzi kablem koncentrycznym, umieszczonym w trzonie na szczyt wieży, gdzie jest emitowany przez anteny[31].
Za białymi panelami z laminatu u dołu wieży (rotunda) znajdują się duże anteny paraboliczne (rodzaj półkolistej płyty podobnej do domowych anten telewizji satelitarnej, ale znacznie większych)[31]. Otrzymują one sygnał źródłowy[31]. Najeżone na trzon wieży – radiowe, poziome anteny dipolowe są umieszczone na czerwono-białej stalowej rurze na wysokości 93 m (system 44 dipoli poziomych) i 111 m (system 16 dipoli poziomych)[32], a telewizyjne ukryte są przez dwudziestopięciometrowe, laminowane przedłużenie na szczycie wieży[31][33]. 2 września 2010(dts) przy pomocy śmigłowca Ka-32 dokonano wymiany szczytowej części wieży, przystosowując anteny telewizyjne do systemu cyfrowego[34][35].
Ponadto w wieży jest stacja transformatorowa[31]. Na wypadek awarii zasilania prądu uruchamia się – podobnie jak np. w szpitalach – zainstalowany generator elektryczny[31].
Transmitowane programy
edytujStacje radiowe
edytujLista analogowych stacji radiowych[32] | |||||
Lp. | Częstotliwość (MHz) | Stacja | Moc (kW) | Polaryzacja | RDS |
1 | 88,1 | Hitrádio Orion | 10 | H | ORION___ |
2 | 91,3 | ČRo Radiožurnál | 20 | H | R-ZURNAL |
3 | 93,3 | Radio Proglas | 20 | H | PROGLAS, |
4 | 98,2 | ČRo 3 – Vltava | 20 | H | R-VLTAVA |
5 | 99,3 | Evropa 2 – Morava | 10 | H | EVROPA_2 |
6 | 100,9 | Radio Impuls | 20 | H | IMPULS__ |
7 | 104,3 | Frekvence 1 | 20 | H | RADIO_F1 |
8 | 106,8 | ČRo Olomouc | 20 | H | R-OL____ |
Lista cyfrowych stacji radiowych[5] | ||||||||
Lp. | Multipleks | Stacja radiowa | Operator | Częstotliwość (Mhz) | Kanał | Moc nadajnika (kW) | Polaryzacja | Kompresja |
DAB+ | ||||||||
1 | ČRo DAB+ | ČRo Radiožurnál | Český rozhlas | 229 | 12D | 10 | V | HE-AAC |
2 | ČRo Dvojka | |||||||
3 | ČRo Vltava | |||||||
4 | ČRo Plus | |||||||
5 | ČRo Radio Wave | |||||||
6 | ČRo Jazz | |||||||
7 | ČRo D-Dur | |||||||
8 | ČRo Radio Junior | |||||||
9 | ČRo Retro | |||||||
10 | Rádio DAB Praha | |||||||
11 | ČRo Olomouc | |||||||
12 | ČRo Brno | |||||||
13 | ČRo Ostrava | |||||||
14 | ČRo Vysočina | |||||||
15 | ČRo Zlín |
Programy telewizyjne
edytujLista cyfrowych programów telewizyjnych[36][37][38][39] | ||||||||
Lp. | Multipleks | Program telewizyjny | Częstotliwość (Mhz) | Kanał | Moc nadajnika (kW) | Polaryzacja | Kompresja | Data uruchomienia nadajnika |
DVB-T2 | ||||||||
1 | MUX-21 | ČT1 HD | 514 | 26 | 100 | H | HEVC | 28 sierpnia 2020 |
2 | ČT2 HD | |||||||
3 | ČT24 HD | |||||||
4 | ČT sport HD | |||||||
5 | ČT: D HD | |||||||
6 | ČT art HD | |||||||
7 | ČT3 HD | |||||||
8 | ČRo Radiožurnál | |||||||
9 | ČRo Dvojka | |||||||
10 | ČRo Vltava | |||||||
11 | ČRo Radio Wave | |||||||
12 | ČRo D-Dur | |||||||
13 | ČRo Radio Junior | |||||||
14 | ČRo Plus | |||||||
15 | ČRo Jazz | |||||||
16 | MUX-22 | Prima TV | 530 | 28 | 100 | H | HEVC | 2 października 2020 |
17 | Prima +1 | |||||||
18 | Prima Cool | |||||||
19 | Prima Max | |||||||
20 | Prima Love | |||||||
21 | Prima Zoom | |||||||
22 | Prima Krimi | |||||||
23 | CNN Prima News | |||||||
24 | Óčko | |||||||
25 | Óčko Star | |||||||
26 | Radio Proglas | |||||||
27 | MUX-23 | TV Barrandov | 554 | 31 | 100 | H | HEVC | 7 października 2020 |
28 | Seznam.cz TV | |||||||
29 | Kino Barrandov | |||||||
30 | Barrandov Krimi | |||||||
31 | TV Nova | |||||||
32 | Nova Cinema | |||||||
33 | Noe TV | |||||||
34 | NASA UHD | |||||||
35 | Radio Dechovka |
Nienadawane programy telewizyjne
edytujLista nienadawanych analogowych programów telewizyjnych[40][41] | |||
Lp. | Program telewizyjny | Kanał | Data wyłączenia nadajnika |
1 | ČT2 | 50 | 30 września 2010 |
2 | ČT1 | 50[b] | 31 października 2011 |
3 | TV Nova | 53 |
Uwagi
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b c d e f g h i j k l Punkt widokowy i stacja przekaźnikowa Pradziad [online], navstivtejeseniky.cz [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] .
- ↑ Bart Simpsons , Praděd 1492 m n.m. – pohled z televizního vysílače (rozhledny) [online], youtube.com, 21 sierpnia 2012 [dostęp 2020-06-04] .
- ↑ Tatry z Pradziada oraz miraż inwersyjny [online], dalekieobserwacje.eu [zarchiwizowane z adresu 2022-09-26] .
- ↑ Jeseník. Praděd [online], digitalnitelevize.cz [dostęp 2016-04-19] (cz.).
- ↑ a b Český rozhlas rozšířil pokrytí DAB+ na 95 procent populace a oznámil vypnutí středních vln [online], digital.rozhlas.cz [dostęp 2023-04-23] (cz.).
- ↑ a b c d e f g h Miroslav Kobza , Cesta do zázemí vysílače na Pradědu pozve i na nejvyšší místo Česka [online], olomouc.rozhlas.cz, 10 sierpnia 2015 [zarchiwizowane z adresu 2023-04-23] (cz.).
- ↑ a b c d Miroslav Kobza , Vysílač na Pradědu je nejvyšším bodem v České republice. A také nejvyšší rozhlednou u nás [online], regiony.rozhlas.cz, 29 maja 2019 [zarchiwizowane z adresu 2023-03-02] (cz.).
- ↑ a b c Vrchol Praděd [online], jeseniky-praded.cz [zarchiwizowane z adresu 2022-09-28] .
- ↑ a b Geoprohlížeč – ZÚ (Geoportal Czech). ags.cuzk.cz ↓.
- ↑ a b Wieża telewizyjna na szczycie Pradziad [online], severnimorava.travel [zarchiwizowane z adresu 2022-08-12] .
- ↑ a b c Vysílač na Pradědu [online], sochyamesta.cz [zarchiwizowane z adresu 2023-04-23] (cz.).
- ↑ Praděd [online], na-rozhledny.cz [zarchiwizowane z adresu 2020-08-06] (cz.).
- ↑ Jeseniki – Pradziad (czes. Praděd), 1492 m n.p.m. [online], obiezyswiat.org [zarchiwizowane z adresu 2012-08-12] .
- ↑ a b Tomáš Homola , Praděd – doba mezi dvěma věžemi [online], filokartie.cz, 26 lipca 2004 [zarchiwizowane z adresu 2022-10-04] (cz.).
- ↑ a b c d Rozhledna Praděd – dominanta Jeseníků [online], penzionfilipovice.cz [zarchiwizowane z adresu 2022-12-05] (cz.).
- ↑ a b Matěj Richtr , Nejvyšší umělý bod České republiky vysílá signál [online], mediator1.upmedia.cz, 22 kwietnia 2020 [zarchiwizowane z adresu 2022-10-01] (cz.).
- ↑ a b Rozhledna Praděd [online], jeseniky.net [zarchiwizowane z adresu 2022-12-06] (cz.).
- ↑ Widok na Pradziada z Gliwic [online], dalekieobserwacje.eu [zarchiwizowane z adresu 2022-12-02] .
- ↑ a b c Vysílač s rozhlednou Praděd [online], rozhledny.webzdarma.cz [dostęp 2020-04-26] (cz.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Marcin Dziedzic , Pradziad (Habsburgwarte, Altvaterturm, Adolf Hitler Warte) [online], naszesudety.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-03-02] .
- ↑ a b c Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 64.
- ↑ a b Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 65.
- ↑ Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 67.
- ↑ Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 68.
- ↑ a b Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 69.
- ↑ Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 69–70.
- ↑ a b Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 70.
- ↑ ROZHLEDNA [online], hotelpradedvysilac.cz [dostęp 2020-05-03] (cz.).
- ↑ Alvaterturm (Geschichte) [online], altvaterturm.de [zarchiwizowane z adresu 2023-02-02] (niem.).
- ↑ a b Dziedzic i Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad) ↓, s. 71.
- ↑ a b c d e f g h i Petr Krňávek , Věž na Pradědu skrývá vysílací techniku i lodní motor [online], sumpersky.denik.cz, 26 lipca 2017 [zarchiwizowane z adresu 2017-05-29] (cz.).
- ↑ a b Vysílač Praděd 1492 m n.m. Parametry [online], vysilace.dxradio.cz [zarchiwizowane z adresu 2022-05-17] (cz.).
- ↑ David Kříž , Jak fungují anténní systémy u televizních vysílačů? [online], lupa.cz, 9 lipca 2009 [zarchiwizowane z adresu 2021-11-30] (cz.).
- ↑ Jakub Štos , OBRAZEM: Špatné počasí přerušilo výměnu televizní antény na Pradědu [online], idnes.cz, 31 sierpnia 2010 [zarchiwizowane z adresu 2020-06-04] (cz.).
- ↑ Praděd – výměna vysílače (film z montażu śmigłowcem Ka-32 części szczytowej wieży) [online], youtube.com, 2 września 2010 [dostęp 2020-06-04] .
- ↑ a b Digitální televizní vysílání DVB-T2/HEVC [online], sbdolomouc.cz [dostęp 2018-12-06] (cz.).
- ↑ Vysílače » CZ » Jeseník, Praděd [online], parabola.cz [dostęp 2018-12-06] (cz.).
- ↑ Martin Pacák , Příjem DVB-T (kromě STA), [w:] Anténní a Satelitní technika [online], anasat.cz [dostęp 2018-12-06] (cz.).
- ↑ a b Olomoucký kraj [online], televizezadarmo.cz [zarchiwizowane z adresu 2023-04-19] (cz.).
- ↑ a b Územní oblast Jeseník. Harmonogram přechodu od analogového k digitálnímu vysílání v oblasti [online], ceskatelevize.cz [zarchiwizowane z adresu 2020-12-04] (cz.).
- ↑ Iva Jalůvková , Vysílač na Pradědu analogově utichne, lidem hrozí televizní zrnění [online], idnes.cz, 15 sierpnia 2011 [zarchiwizowane z adresu 2021-09-18] (cz.).
- ↑ Sever Moravy přejde na DVB-T2 [online], parabola.cz [zarchiwizowane z adresu 2023-04-23] (cz.).
Bibliografia
edytuj- Piotr Banaszkiewicz , Jerzy Parzewski , Jesioniki, Góry Opawskie. Mapa turystyczna: skala 1:50 000, wyd. 1, Kraków: Wydawnictwo Kartograficzne „Compass”, 2019, ISBN 978-83-7605-941-9, OCLC 1150586280 (pol. • cz.).
- Waldemar Brygier i inni, Jesioniki. Pradziad, Jeseník: skala 1:40 000, wyd. 4, Wrocław: Studio Plan, 2017, ISBN 978-83-65689-75-7, OCLC 1036547484 (pol. • cz.).
- Chráněná Krajinná Oblast Jeseníky jih. Turistická a cykloturistická mapa 1:25 000, wyd. 1, Česká Lípa: Geodézie On Line, 2010 (Eurocart), ISBN 978-80-87380-18-5, OCLC 865043859 (cz.).
- Chráněná Krajinná Oblast Jeseníky sever. Turistická a cykloturistická mapa 1:25 000, wyd. 1, Česká Lípa: Geodézie On Line, 2010 (Eurocart), ISBN 978-80-87380-17-8, OCLC 865043841 (cz.).
- Marcin Dziedzic , Morawsko-Śląskie Sudeckie Towarzystwo Górskie 1881-1945, Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, 2006, ISBN 83-7374-041-4, OCLC 76339523 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-13] .
- Marcin Dziedzic , Działalność MSSGV w rejonie nysko-jesenickim (Pradziad). (PDF) [online], powiat.nysa.pl [zarchiwizowane z adresu] .
- Geoprohlížeč – ZÚ (Geoportal Czech), [w:] Český Úřad Zeměměřický a Katastrální [online], ags.cuzk.cz (cz.).
- Jeseníky – Praděd, Králický Sněžník. Turistická mapa 1:40 000, Zádveřice: SHOCart, 2018, ISBN 978-80-7224-736-3, OCLC 1103831608 (cz.).
- Jiří Koranda , Minulost a současnost jesenických horských chat, Brno 1994, OCLC 802156632 (cz.).
- Wieża telewizyjna Praděd (mapa turystyczna) 1:12 000 [online], pl.mapy.cz (cz. • pol.).