Otwórz menu główne

X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

konkurs muzyczny

X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również X Konkurs Chopinowski) – 10. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 1 października 1980 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina[1].

X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
(X Konkurs Chopinowski)
Nazwa angielska X International Fryderyk Chopin Piano Competition
Lokalizacja Warszawa,
 Polska,
(Filharmonia Narodowa)
Data 1–20 października 1980
Organizator Towarzystwo im. Fryderyka Chopina
Gatunek muzyczny muzyka poważna

Spis treści

Krótka charakterystyka konkursuEdytuj

Wzięła w nim udział rekordowa liczba 149 pianistów z 37 krajów[2][3] (w tym sześciu Polaków: Elżbieta Karaś-Krasztel, Kornelia Ogórek, Ewa Pobłocka, Paweł Skrzypek, Jerzy Sterczyński i Jerzy Tosik-Warszawiak)[4]. Najliczniejsze grono pianistów reprezentowało Japonię oraz Stany Zjednoczone[2]. Konkurs odbył się w dniach 1–20 października 1980[2]. Składał się z trzech etapów i finału[5]. Zwyciężył pianista wietnamski Đặng Thái Sơn[6], który otrzymał również (ex aequo z innymi pianistkami) wszystkie nagrody specjalne. Warto dodać, że zwycięzca zagrał z orkiestrą koncert finałowy po raz pierwszy w swoim życiu[2].

Uczestnikiem konkursu, który najmocniej utkwił w pamięci słuchaczy i pozostawał w trakcie konkursu ulubieńcem publiczności był Jugosłowianin Ivo Pogorelić. Nie zdobył on żadnej z głównych nagród, odpadając w trzecim etapie. Konserwatywnie nastawione jury nie dopuściło go do finału, gdyż jego interpretacje były kontrowersyjne, zbytnio odbiegały od kanonu wykonawczego, nie stroniły ponadto od błędów nutowych.

W trakcie trwania konkursu, 3 października, zmarł jego inicjator, profesor Jerzy Żurawlew. Warto dodać, że z okazji X Konkursu Chopinowskiego, Poczta Polska wydała 2 października znaczek pocztowy o nominale 6,90 zł; projektu Stefana Małeckiego, przedstawiający podobiznę Fryderyka Chopina na tle symbolicznych wierzb[7].

KalendariumEdytuj

  Kalendarz konkursu[5]
Faza konkursu Data
1.10 2.10[8] 3.10 4.10 5.10 6.10 7.10 8.10 9.10 10.10 11.10 12.10 13.10 14.10 15.10 16.10 17.10 18.10 19.10 20.10
Koncert inauguracyjny
I etap
II etap
III etap
Finał
Koncert laureatów

JuryEdytuj

Do konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie[2][a]:

  Skład jury
L.p. Juror Kraj Funkcja
1. Kazimierz Kord   Polska przewodniczący jury
2. Nikita Magaloff   Szwajcaria wiceprzewodniczący jury
3. František Rauch   Czechosłowacja wiceprzewodniczący jury
4. Martha Argerich   Argentyna członek jury
5. Paul Badura-Skoda   Austria członek jury
6. Rodolfo Caporali   Włochy członek jury
7. Josep Colom   Hiszpania członek jury
8. Halina Czerny-Stefańska   Polska członek jury
9. Siergiej Dorenskij   ZSRR członek jury
10. Jan Ekier   Polska członek jury
11. Liuba Enczewa   Bułgaria członek jury
12. Rudolf Fischer   NRD członek jury
13. Lidia Grychtołówna   Polska członek jury
14. Iving Heller   Kanada członek jury
15. Rex Hobcroft   Australia członek jury
16. Ludwig Hoffmann   RFN członek jury
17. Andrzej Jasiński   Polska członek jury
18. Geneviève Joy   Francja członek jury
19. Louis Kentner   Wielka Brytania członek jury
20. Eugene List   Stany Zjednoczone członek jury
21. Regina Smendzianka   Polska członek jury
22. Péter Solymos   Węgry członek jury
23. Zbigniew Śliwiński   Polska członek jury
24. Kazuko Yasukawa   Japonia członek jury
25. Tadeusz Żmudziński   Polska członek jury

Warto dodać, że w przebiegu prac jury swój udział wycofali po I etapie Louis Kentner, a po III etapie Martha Argerich i Nikita Magaloff. Powodem opuszczenia jury przez Louisa Kentnera było niedopuszczenie do przesłuchań II etapu żadnego z jego uczniów z Wielkiej Brytanii, przy jednoczesnym udziale w dalszym przebiegu Konkursu kontrowersyjnego jugosłowiańskiego pianisty Ivo Pogorelica[9]. Ivo Pogorelić stał się również powodem wycofania kolejnych jurorów. Argerich i Magaloff kwestionowali bowiem jego niedopuszczenie do finału[9]. Przewodniczący jury Kazimierz Kord tak skomentował te wydarzenia[9]:

 
W jury zasiadały 24 osoby o różnych orientacjach estetycznych, pochodzące z różnych stref kulturowych, lecz posiadające jedną wspólną cechę: byli to wybitni artyści i pedagodzy. W imię obiektywizmu ferowanych ocen, powołuje się grono wybitnych ludzi, do których trzeba mieć zaufanie. Zresztą liczebność jury warszawskiego konkursu przewyższa większość innych podobnych imprez. System punktowania, a zwłaszcza końcowy jego rezultat, na pewno nie może wszystkich zadowolić, ale przecież jest to jakaś wypadkowa wszystkich ocen uzyskanych w toku eliminacji przez kandydata. W sytuacji, kiedy cyframi się określa grę, jakość działania artystycznego, zawsze możliwe są niedoskonałości oceny. Niefortunne wystąpienie Marthy Argerich należy uznać za naruszenie przyjętych przez cały zespół jurorów reguł lojalności i wspólnej odpowiedzialności. Nie chodzi, oczywiście, o jej stanowisko wobec sprawy Pogorelica, lecz o sposób wypowiedzi przed kamerami TV. Ten sam Pogorelić był też bezpośrednim powodem wcześniejszego wyjazdu z Warszawy Louisa Kentnera. W przeciwieństwie jednak do argentyńskiej pianistki angielski juror oświadczył, że obecność Jugosłowianina w II etapie, przy jednoczesnym całkowitym wyeliminowaniu po I etapie wszystkich jego uczniów z Wielkiej Brytanii, dowodzi zbyt dużej rozbieżności poglądów między nim a pozostałą większością jury. Ja sam jako juror, uważam Ivo Pogorelica za bardzo ciekawą osobowość, o czym świadczy zaproponowanie mu recitalu w Filharmonii Narodowej.

Zasady oceny pianistówEdytuj

Jury oceniało sztukę interpretacyjną każdego z uczestników przy pomocy punktów od 1 do 25. Ocenę: (średnią arytmetyczną) obliczano w taki sam sposób jak w poprzednim IX Konkursie Chopinowskim, analogicznie ustalano również listę osób zakwalifikowanych do następnych etapów[3]. Wyniki II etapu ustalano na podstawie średniej arytmetycznej ocen uzyskanych tylko w tym etapie[3]. Wyniki III etapu - na podstawie sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych w II i III etapie[3]. Po zakończeniu finału dyrektor konkursu przedstawił jury sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników finału we wszystkich etapach i finale, po czym podjęto decyzję w sprawie rozdziału nagród[3]. Dla zdobycia I nagrody konieczne było uzyskanie przez uczestnika minimum 66 punktów[3].

Poczynając od tego konkursu oddzielnie punktowano nie tylko wykonanie poloneza i mazurków, lecz także interpretację koncertu w finale, za którą również przyznano nagrodę specjalną[3].

KonkursEdytuj

Koncert inauguracyjnyEdytuj

1 października w sali Filharmonii Narodowej został zainaugurowany X Konkurs Chopinowski uroczystym koncertem Orkiestry Symfonicznej i Chóru Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Kazimierza Korda[5]. Solistką koncertu była wybitna pianistka i jednocześnie jurorka konkursu Martha Argerich[5].

I etapEdytuj

Przesłuchania konkursowe I etapu odbyły się w dniach (2–7 października) w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej w kolejności alfabetycznej, począwszy od wylosowanej wcześniej litery „S”[8]. Jako pierwszy wystąpił w tym etapie Anglik, Paul Searle-Barnes[8]. Pianiści w tym etapie mieli do wykonania program przewidziany regulaminem, występując w czasie około 20 minut, grając z pamięci wybrane etiudy, nokturny i jedno z czterech scherz[8]. Po zakończeniu przesłuchań tego etapu zebrało się jury celem wyłonienia pianistów zakwalifikowanych do kolejnego etapu.

II etapEdytuj

Po zakończeniu obrad jury 8 października jego przewodniczący Kazimierz Kord ogłosił listę 42 pianistów z 15 krajów (w tym 5 Polaków) dopuszczonych do przesłuchań tego etapu[10]. Podobnie jak w poprzednim etapie pianiści występowali kolejno w dniach (9–13 października) w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej.

Uczestnicy II etapu[10]
L.p. Uczestnik Kraj
1. Eliane Rodrigues  
2. Emma Tachmizjan  
3. Chen Hung-kuan  
4. Chen-chen Su  
5. Zhao Wei  
6. Fan-liu Yi  
7. Wu Ying  
8. Wang Yy  
9. Erik Berchot  
10. Bernard D'Ascoli  
11. Erik Davoust  
12. Jean-Marc Luisada  
13. Ana Guijarro  
14. Rikako Akatsu  
L.p. Uczestnik Kraj
15. Akiko Ebi  
16. Ayami Ikeba  
17. Kyoto Ito  
18. Masashi Kawasome  
19. Rinko Kobayashi  
20. Momoko Nishino  
21. Yukiko Takahashi  
22. Hitoko Yamada  
23. Ivo Pogorelić  
24. Douglas Finch  
25. Angela Hewitt  
26. Catherine Vickers  
27. Elżbieta Karaś-Krasztel  
28. Ewa Pobłocka  
L.p. Uczestnik Kraj
29. Paweł Skrzypek  
30. Jerzy Sterczyński  
31. Jerzy Tosik-Warszawiak  
32. Alexander Lonquich  
33. Dan Atanasiu  
34. Jeffrey Kahane  
35. Kevin Kenner  
36. Edward Newman  
37. Willliam Wolfram  
38. Endre Hegedűs  
39. Đặng Thái Sơn  
40. Harutiun Papazjan  
41. Irina Pietrowa  
42. Tatiana Szebanowa  

III etapEdytuj

14 października jury ogłosiło listę 15 pianistów z 11 krajów dopuszczonych do przesłuchań III etapu (w tym jedynej Polki Ewy Pobłockiej)[11]. Etap trwał przez dwa dni (15–16 października), a pianiści mieli do wykonania program składajacy się z trzech lub czterech mazurków i jednej z dwóch sonat[11].

Uczestnicy III etapu[11]
L.p. Uczestnik Kraj
1. Chen Hung-kuan   Chińskie Tajpej
2. Erik Berchot   Francja
3. Bernard D'Ascoli   Francja
4. Akiko Ebi   Japonia
5. Ivo Pogorelić   Jugosławia
6. Angela Hewitt   Kanada
7. Ewa Pobłocka   Polska
8. Alexander Lonquich   RFN
9. Dan Atanasiu   Rumunia
10. Kevin Kenner   Stany Zjednoczone
11. Willliam Wolfram   Stany Zjednoczone
12. Đặng Thái Sơn   Wietnam
13. Harutiun Papazjan   ZSRR
14. Irina Pietrowa   ZSRR
15. Tatiana Szebanowa   ZSRR

FinałEdytuj

Po wysłuchaniu wszystkich uczestników trzeciego etapu jury dopuściło werdyktem ogłoszonym 17 października, 7 pianistów do występów finałowych, w tym Polkę Ewę Pobłocką[12]. Warto dodać, że podanie składu finałowego pianistów i brak na niej Jugosłowianina Ivo Pogorelica, wywołało wiele kontrowersyjnych komentarzy. Na znak protestu wycofała swój dalszy udział w przebiegu przesłuchań finałowych Martha Argerich, jak również kolejny juror Nikita Magaloff[12]. Martha Argerich oświadczyła wówczas dziennikarzom tak swoje stanowisko wobec tej kwestii[12]:

 
Tego rodzaju werdykt obniża prestiż i rangę imprezy. Stawia on zarazem pod znakiem zapytania mój dalszy udział w pracach jury.

Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z Koncertów fortepianowych Fryderyka Chopina: (f-moll op. 21 lub e-moll op. 11) wraz z towarzyszącą im Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod batutą Tadeusza Strugały[12]. Przesłuchania finałowe zakończył Francuz Erik Berchot[13].

Finaliści[12]
L.p. Finalista Kraj
1. Erik Berchot   Francja
2. Akiko Ebi   Japonia
3. Ewa Pobłocka   Polska
4. Đặng Thái Sơn   Wietnam
5. Harutiun Papazjan   ZSRR
6. Irina Pietrowa   ZSRR
7. Tatiana Szebanowa   ZSRR

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

Zdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs, koncercie laureatów.

  Nagrody główne[13]
Nagroda Laureat Kraj Fundator nagrody
  Đặng Thái Sơn[6]   Wietnam Minister Kultury i Sztuki[1]
  Tatiana Szebanowa   ZSRR
  Harutiun Papazjan   ZSRR
4 Nie przyznano
5 Akiko Ebi   Japonia
Ewa Pobłocka   Polska
6 Erik Berchot   Francja
Irina Pietrowa   ZSRR
Wyróżnienia[13]
Wyróżniony Kraj Fundator nagrody
Dan Atanasiu   Rumunia Minister Kultury i Sztuki[1]
Bernard D'Ascoli   Francja
Angela Hewitt   Kanada
Chen Hung-kuan   Chińskie Tajpej
Kevin Kenner   Stany Zjednoczone
Alexander Lonquich   RFN
Ivo Pogorelić   Jugosławia
Willliam Wolfram   Stany Zjednoczone
Nagrody Specjalne[13]
Nagroda Nagrodzony Kraj Fundator nagrody
Najlepsze wykonanie poloneza Đặng Thái Sơn[6]   Wietnam Towarzystwo im. Fryderyka Chopina
Tatiana Szebanowa   ZSRR
Najlepsze wykonanie mazurków Đặng Thái Sơn[6]   Wietnam Polskie Radio
Ewa Pobłocka   Polska
Najlepsze wykonanie koncertu Đặng Thái Sơn[6]   Wietnam Filharmonia Narodowa
Tatiana Szebanowa   ZSRR
Nagroda dla najbardziej utalentowanego pianisty oraz oryginalnego interpretatora[14] Ivo Pogorelić   Jugosławia Stefania Woytowicz

Najbardziej kontrowersyjny pianista X Konkursu Chopinowskiego Jugosłowianin Ivo Pogorelić tak skomentował swój udział w konkursie[14]:

 
Celem udziału w konkursie nie było zdobycie nagrody, lecz zademonstrowanie nowego, odmiennego od tradycji sposobu interpretacji muzyki wielkiego kompozytora. To nie ja poniosłem stratę, lecz publiczność, konkurs – którego rangę obniżono i sam Chopin, którego dzieło pozbawiono możliwości innego ujęcia. Zresztą mój Chopin nie jest ekstrawagancki, wypaczony czy nawet zubożony. To co gram jest absolutnie zgodne z tekstem nutowym, przy czym wydobywam z tej muzyki więcej, niż dotychczas to się udawało innym.

UwagiEdytuj

  1. Honorowym przewodniczącym miał być Artur Rubinstein, który jednak do Warszawy nie przybył.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Barbara Niewiarowska: Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie. chopin.pl. [dostęp 2016-07-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-14)].
  2. a b c d e X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. chopincompetition2015.com. [dostęp 2016-07-07].
  3. a b c d e f g Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Konkurs X. konkursy.miedzynarodowe.chopin.pl. [dostęp 2018-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  4. Marek Brzeźniak. Konkurs Chopinowski. 5 Polaków w II etapie. „Trybuna Robotnicza”. Nr 219, s. 1, 1980-10-09. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9356. OCLC 750488613. [dostęp 2019-01-18]. 
  5. a b c d Rekordowa liczba uczestników. X Konkurs Chopinowski. „Dziennik Polski”. Nr 212 (11268), s. 1, 1980-10-01. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  6. a b c d e Osoby związane z Chopinem. (Dang Thai Son). W: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [on-line]. pl.chopin.nifc.pl. [dostęp 2016-07-07].
  7. X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie (pol.). W: Katalog znaczków polskich [on-line]. kzp.pl, 1980-10-02. [dostęp 2017-03-11].
  8. a b c d Eugenia Wybraniec. X Konkurs Chopinowski. Występy pierwszych Polaków. „Trybuna Robotnicza”. Nr 214, s. 1, 1980-10-03. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9356. OCLC 750488613. [dostęp 2019-01-18]. 
  9. a b c Po zakończeniu Konkursu Chopinowskigo. Pod znakiem ogromnego zainteresowania, wielu komentarzy i kontrowersji. „Dziennik Polski”. Nr 229 (11285), s. 1–2, 1980-10-21. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  10. a b Pięcioro Polaków w II etapie Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 220 (11275), s. 1, 1980-10-09. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  11. a b c 3 pianistów z ZSRR, po 2 z Francji i USA. Tylko jedna Polka w III etapie Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 224 (11280), s. 1, 1980-10-15. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  12. a b c d e Trójka reprezentantów ZSRR w gronie laureatów. Ewa Pobłocka wśród 7 finalistów Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 227 (11283), s. 1, 1980-10-18/19. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  13. a b c d Finał Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 228 (11284), s. 1–2, 1980-10-20. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  14. a b Wręczenie nagrody prezesa WTM Ivo Pogorelicovi. Pianista jugosłowiański o Konkursie Chopinowskim. „Dziennik Polski”. Nr 230 (11286), s. 1–2, 1980-10-22. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 

BibliografiaEdytuj

  • Alicja Matracka-Kościelny (tł. na jęz. fr. Hanna Sewen i Ryszard Dulinicz): Program X Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego imienia Fryderyka Chopina: Warszawa 2-19 października 1980 – Programme du Xe Concours International de Piano Frédéric Chopin: Varsovie: 2-19 octobre 1980. Wyd. 1. Warszawa: Towarzystwo im. Fryderyka Chopina, 1980. OCLC 838275098. (pol. • fr.)
  • Jerzy Waldorff: Wielka gra. Wyd. 3. Warszawa: Wyd. Wiedza Powszechna, 1993. ISBN 83-214-0940-7. OCLC 69467869.
  • Stefan Wysocki: Wokół Konkursów Chopinowskich. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1987. ISBN 83-212-0443-0. OCLC 749899851.