Otwórz menu główne

Aleksandrów Kujawski

miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Aleksandrów Kujawski (ujednoznacznienie).

Aleksandrów Kujawskimiasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba władz powiatu aleksandrowskiego i gminy wiejskiej Aleksandrów Kujawski.

Aleksandrów Kujawski
miasto i gmina
Ilustracja
Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat aleksandrowski
Aglomeracja bydgosko-toruńska
Data założenia 1834
Prawa miejskie 1919 (1916)
Burmistrz Andrzej Cieśla
Powierzchnia 7,23 km²
Wysokość 72 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

12 270[1][2]
1697,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 54
Kod pocztowy 87-700
Tablice rejestracyjne CAL
Położenie na mapie powiatu aleksandrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu aleksandrowskiego
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Aleksandrów Kujawski
Aleksandrów Kujawski
Ziemia52°52′35″N 18°41′36″E/52,876389 18,693333
TERC (TERYT) 0401011
SIMC 0985384
Urząd miejski
ul. Słowackiego 8
87-700 Aleksandrów Kujawski
Strona internetowa

Według danych z 1 stycznia 2018 Aleksandrów Kujawski liczył 12 270 mieszkańców[1].

PołożenieEdytuj

Miasto położone jest na skraju Równiny Inowrocławskiej. Zaliczane jest do aglomeracji bydgosko-toruńskiej.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 7,23 km²[3]. Miasto stanowi 1,51% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r.[4] Aleksandrów Kujawski ma obszar 7,17 km², w tym: użytki rolne 31%, użytki leśne 25%

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego.

DemografiaEdytuj

Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto miało 12 565 mieszkańców[5].

 

Struktura demograficzna mieszkańców miasta Aleksandrów Kujawski według danych z 31 grudnia 2010[6]

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób % osób % osób %
populacja 12275 100 5813 47,4 6462 52,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1697,8 804,0 893,8

Piramida wieku mieszkańców Aleksandrowa Kujawskiego w 2014 r.[7]:
 

OsiedlaEdytuj

W skład Aleksandrowa Kujawskiego wchodzi 5 osiedli:

HistoriaEdytuj

 
Zespół pałacowy rodziny Trojanowskich z ok. 1864 r.

Aleksandrów Kujawski został założony w 1834 r. w zaborze rosyjskim, a jego nazwa pochodzi od imienia Aleksandra Sumińskiego herbu Leszczyc, polskiego szlachcica, właściciela majątku Ośno, z którego został wyodrębniony folwark Aleksandrowo[8]. Aleksander Sumiński był synem oficera wojsk polskich Jana Stanisława Sumińskiego (1786-1839) i Julii Józefy z Dąmbskich (1792-1863). Miał siostrę Franciszkę Nimfę (1817–1879) i brata Michała Hieronima (1820-1898).

Pierwotnie Aleksandrowo zamieszkiwała ludność związana z rolnictwem parobkowie, fornale, owczarze. W 1858 r. wieś zamieszkiwało ok. 50 osób wyznania rzymskokatolickiego. Intensywny rozwój rozpoczął się wraz z podjęciem decyzji budowy kolei żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej i wytyczeniu w pobliżu wsi miejsca pod budowę dworca granicznego. Już w 1859 r. zaczęli napływać osadnicy: cieśle, stolarze, piekarze, rzeźnicy, robotnicy. Wraz z oddaniem w grudniu 1862 r. budynku dworca i uruchomieniem komunikacji kolejowej społeczność mieszkańców wzbogacili kolejarze, urzędnicy komory celnej, pracownicy poczty. Wśród nich pojawiły się osoby pochodzenia rosyjskiego i niemieckiego. W tym czasie w Aleksandrowie osiedlali się również Żydzi, którzy znajdowali zatrudnienie głównie w handlu i usługach. Do ważnych wydarzeń w historii Aleksandrowa Kujawskiego należy udział miejscowych pracowników kolei i komory celnej w przerzucie ludzi i broni w okresie powstania styczniowego (1863).

Wraz ze wzrostem obrotu handlowego między Rosją a Prusami następowała rozbudowa stacji, co miało miejsce w 1870 r. i ponownie ok. 1900 r.[9]. Według oficjalnego spisu w 1897 r. wieś zamieszkiwało 2840 osób w tym ok. 2418 wyznania rzymskokatolickiego, 142 prawosławnego, 197 ewangelików, i 280 Żydów[10].

 
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego, rozebrana w latach 1930–1933

Mimo że ludność wyznania prawosławnego była nieliczna, to w 1877 r. powstała w Aleksandrowie cerkiew prawosławna. Była ona obsługiwana przez duchownego dojeżdżającego z Włocławka. Budowa cerkwi została sfinansowana z budżetu wojskowego. Jej powstanie w miejscowości granicznej, na placu umożliwiającym widok budowli z okien przejeżdżających pociągów, należy wiązać z funkcją propagandową. W 1914 r. na skutek niemieckiego ostrzału uszkodzone zostało sklepienie. Większość urzędników rosyjskich i ich rodzin opuściła Aleksandrów przed wkroczeniem wojsk niemieckich. Nieliczna pozostała społeczność prawosławna nie była w stanie podjąć remontu. Budynek cerkwi został rozebrany w latach 1930–1933[11].

 
Budynek dworca od strony peronu

W 1879 r. w pomieszczeniach dla „Dostojnych Gości” powstałych już w 1862 r., a znajdujących się w budynku dworca, oraz w pałacyku położonym naprzeciw budynku stacji odbyło się spotkanie cesarza Aleksandra II i Wilhelma I. Jego celem było podtrzymanie sojuszu państw rozbiorowych tzw. sojuszu trzech cesarzy[12].

W 1880 r. uzyskano pozwolenie na budowę kaplicy rzymskokatolickiej. Teren pod świątynię udostępnił Władysław Trojanowski – właściciel majątku Białebłoto. Murowaną budowlę w stylu neogotyckim oddano do użytku w 1886 r., a rozbudowę polegającą na dobudowaniu transeptu zakończono ok. 1899 r[13].

W 1931 r. plac pod budowę synagogi podarował Gminie Wyznaniowej Żydowskiej właściciel ziemski Edward hr. Mycielski-Trojanowski. Przy synagodze funkcjonował cheder i rzeźnia rytualna. Żydzi posiadali swoją bibliotekę i zespół teatralny. W 1937 r. w Aleksandrowie mieszkało ok. 1000 Żydów, co stanowiło ok. 10% miejscowej społeczności. W grudniu 1939 r. Niemcy wysiedlili ok. 500 Żydów. Większość trafiła do Warszawy. Kolejne wywózki nastąpiły w marcu 1940 r. do Łyszkowic w pow. Łowicz, do Grójca i do Siedlec. Żydzi z Łyszkowic i Grójca zostali przetransportowani w marcu 1941 r. do Warszawy. Następnie zgładzeni w ramach planu likwidacji warszawskiego getta. Żydów z Siedlec wywieziono w lipcu 1942 r. do obozu w Treblince. Ostatnich Żydów wysiedlono z Aleksandrowa 21 kwietnia 1942 r. do obozu Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Ocenia się, że zagładę przeżyło zaledwie ok. 100 aleksandrowskich Żydów co stanowi około 10% populacji w stosunku do stanu sprzed wojny[14].

Przez cały okres rozbiorów Aleksandrów posiadał status organizacyjny wsi, a urzędową nazwą było Aleksandrowo. W związku z istnieniem dużej liczby osad o tej samej nazwie dla uniknięcia nieporozumień w komunikacji kolejowej i telegraficznej do nazwy dodawano przymiotnik „pograniczny”. W ten sposób powstała oboczność „Aleksandrów pograniczny”. W 1916 r. w kręgu osób miejscowej Rady Opiekuńczej postanowiono dodać do nazwy przymiotnik „Kujawski”. Okrojone warunkami okupacji prawa miejskie otrzymał Aleksandrów od władz niemieckich w 1916 r., a pełnię praw dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dnia 4 lutego 1919 r.[15] Pierwszym burmistrzem w niepodległej Polsce został wybrany Stanisław Tatarkiewicz[16].

Jednym z podstawowych zagadnień po I wojnie światowej, jakie należało uregulować, był przymusowy wykup gruntów, na których powstało miasto, gdyż prawie cała zabudowa znajdowała się na terenach nienależących do właścicieli budynków. Z takim wnioskiem zwrócili się posłowie m.in.: Starkiewicz, Podstolski, Staszyński, Rajca, ks. Lubelski, ks. Lutosławski czy ks. dr Władysław Chrzanowski[17][18]. Rozwój przemysłu i budownictwa publicznego sprawił, że siedzibę powiatu nieszawskiego przeniesiono do Aleksandrowa. W latach 1920–1921 w mieście istniał obóz internowania przeznaczony dla byłych żołnierzy Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej[19].

Podczas okupacji niemieckiej, w latach 1943–1945, miasto nosiło nazwę Weichselstädt.

Wiosną 1945 r. na terenie żwirowni „Halinowo” oraz w okolicy „Młyna Parowego” zabito prawdopodobnie ok. 100 Niemców.

Miasto zostało wyzwolone 22 stycznia 1945 roku przez oddziały 125 korpusu I Frontu Białoruskiego (po wojnie na pl. 1 Maja ustawiono Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej)[20].

Po wojnie do 1975 r. Aleksandrów również był siedzibą powiatu, należącego wówczas do województwa bydgoskiego, a w latach 1975–1998 do województwa włocławskiego. Po ponownej reformie w 1999 r. stał się siedzibą władz powiatu aleksandrowskiego województwa kujawsko-pomorskiego.

GospodarkaEdytuj

Aleksandrów jest ośrodkiem przemysłu metalowego, poligraficznego oraz spożywczego. Przemysł tworzyw sztucznych, ceramiczny oraz drzewny. Znany z wyrobów wikliniarskich. W mieście znajduje się również filia ciechocińskiego sanatorium.W mieście znajdują się : 2 sklepy sieci Biedronka , jedno Netto, Rossmann oraz Tesco. W planach budowy jest market budowlany Bricomarché, oraz Lidl. [21][22]

Do największych zakładów należą[potrzebny przypis]:

  • Zakłady Odkrywkowe i Mechaniczne Górnictwa Skalnego Budkrusz
  • Wytwórnia silosów Bin
  • Kujawskie Zakłady Poligraficzne Druk-Pak S.A.
  • Grados sp. z o.o. producent owocowych i nieowocowych półproduktów do wyrobów cukierniczych, piekarskich i lodowych
  • WIP Sp. z o.o. Producent preform i butelek PET
  • Oddział K-PTS S.A.
  • Dalgety Agra Polska
  • Aleks-Fruit
  • Zakład Przemysłu Mięsnego Dróbaleks
  • Styro-Mar
  • Producent opakowań jednorazowych PolKrys
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej PEC
  • Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Wodociągowej
  • Surowce Mineralne Sp. z o.o.
  • Aleksandrowskie TBS Sp. z o.o.
  • PPHU Morze Mleka

KomunikacjaEdytuj

DrogiEdytuj

Przez teren miasta przebiega droga 266 (KoninSompolnoPiotrków KujawskiRadziejów – Aleksandrów Kujawski – Ciechocinek). 4 km od Aleksandrowa w Służewie przebiega droga 250, która łączy miasto z drogą 15 w kierunku Inowrocławia oraz Poznania. W pobliżu miasta przebiega 91 (GdańskToruńWłocławekŁódźKatowiceCieszyn) oraz pod miastem w miejscowości Odolion znajduje się węzeł drogowy „Ciechocinek” na autostradzie A1 (E75).

KolejEdytuj

Aleksandrów Kujawski jest lokalnym węzłem kolejowym. Linia 18 Kutno-Piła Główna ma tutaj swoje odgałęzienie do Ciechocinka 245 .

EdukacjaEdytuj

 
Liceum salezjanów

PrzedszkolaEdytuj

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 im. Juliana Tuwima, ul. Wojska Polskiego 19
  • Przedszkole Samorządowe nr 2, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole „Bim Bam Bino”, ul. Słowackiego 145
  • Niepubliczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr Służebniczek im. Edmunda Bojanowskiego, ul. Wojska Polskiego 9
  • Niepubliczne Przedszkole „Akademia Malucha”, ul. Kościelna 9

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Podróżników, ul. gen. Sikorskiego 5
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Józefa Wybickiego, ul. Szkolna 6
  • Szkoła Podstawowa nr 4 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22
  • Szkoła Podstawowa Towarzystwa Salezjańskiego, ul. Chopina 24

GimnazjaEdytuj

  • Gimnazjum nr 1 im. Lotników Polskich, ul. Długa 8
  • Gimnazjum Towarzystwa Salezjańskiego, ul. Chopina 24
  • Gimnazjum nr 3 przy Zespole Szkół Specjalnych nr 3 im. Jana Pawła II, ul. Strażacka 22

Szkoły ponadgimnazjalneEdytuj

  • Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Salezjańskiego im. Kardynała Augusta Hlonda, ul. Chopina 24
  • Zespół Szkół nr 1 Centrum Kształcenia Praktycznego, ul. Wyspiańskiego 4
  • Zespół Szkół nr 2 im. mjr Henryka Dobrzańskiego „HUBALA”, ul. Sikorskiego 2
  • Szkoła Techniczna BZDZ, ul. Długa 8

KulturaEdytuj

 
Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Aleksandrowie Kujawskim w nowych mundurach podczas XXV Regionalnego Przeglądu Orkiestr OSP w Ciechocinku 3 czerwca 2018 roku

Od 1920 r. w mieście istnieje Miejski Związkowy Klub Sportowy Orlęta Aleksandrów Kujawski Jest również Miejskie Centrum Kultury, w którym jeszcze parę lat temu działało kino. Rolę najprężniejszego ośrodka kultury przejął klub „Fado”, który stanowi obecnie najaktywniejsze kulturowo miejsce.Do miasta zajeżdża objazdowe Kino Visa. [23]

Od kilkunastu lat w Aleksandrowie, Ciechocinku i na Łazieńcu, w domu rodzinnym Edwarda Stachury ma miejsce cykliczna impreza znana pod nazwą „Biała Lokomotywa”, która skupia środowisko artystów zajmujących się nie tylko słowem pisanym, ale i muzyką oraz teatrem.

Oprócz tego od kilku lat miasto organizuje „Stachuriadę”, również będącą imprezą poświęconą Edwardowi Stachurze.

Od 1907 roku działa Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Aleksandrowie Kujawskim, licząca ponad 30 muzyków[24].

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Turystyka i zabytkiEdytuj

Miasto stanowi miejsce kuracji solankowych oraz zaplecze mieszkaniowe i usługowe Ciechocinka i Torunia. Do najważniejszych zabytków należą dworzec kolejowy, w którego apartamentach 4 września 1879 r. car Aleksander II Romanow przyjął cesarza niemieckiego Wilhelma I Hohenzollerna oraz neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego wzniesiony w latach 1882–1886, a rozbudowany przed 1899 r.

Wykaz zarejestrowanych zabytków nieruchomych na terenie miasta[26]:

  • kościół parafii pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego z 1896 r., nr 316/A z 29.07.1993 r.
  • klasztor ss. służebniczek Najświętszej Maryi Panny z 1890 r., nr 329/A z 28.12.1993 r.
  • zespół cmentarza Rzymsko-katolickiego z drugiej połowy XIX w., przy ul. Chopina, obejmujący: cmentarz, kaplica oraz ogrodzenie z bramą, nr 363/A z 07.06.1995 r.
  • cmentarz wojenny (żołnierzy rosyjskich) ofiar I wojny światowej, nr 362/A z 07.06.1995 r.
  • zespół pałacowy rodziny Trojanowskich, obejmujący: pałac z ok. 1864 r. i park z pierwszej połowy XIX w., nr 161/A z 16.10.1984 r.
  • szkoła realna, obecnie liceum salezjanów z 1913-1916 r. przy ul. Chopina 24, nr 335/A z 17.02.1994 r.
  • zespół dworca kolejowego, obejmujący: dworzec kolejowy z drugiej połowy XIX w., wieżę ciśnień z 1895 r., 3 domy mieszkalne, przy ul. Wojska Polskiego 8, 10, 14 z lat 1893-1895 i skwer, nr 423/A z 30.12.1998 r.
  • plebania prawosławna, obecnie dom i kaplica prawosławna z 1893 r., przy ul. Wojska Polskiego 4, nr A-1350 z 11.02.2008 r.

W 2011 r. ustanowiono pomnikiem przyrody lipę drobnolistną o obwodzie 320 cm rosnącą przy ul. Kochanowskiego i nazwie „Urszulka”[27].

Sąsiednie gminy i miejscowościEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Aleksandrow_Kujawski, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-11-23. ISSN 1734-6118.
  6. GUS Baza demograficzna: Tablice predefiniowane Stan i struktura ludności – Ludność według płci i miast (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). [dostęp 2011-08-24].
  7. Aleksandrów Kujawski polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  8. Stodolny 2015 ↓, s. 18.
  9. Stodolny 2015 ↓, s. 113.
  10. Stodolny 2015 ↓, s. 196-197.
  11. B. Ziółkowski, Prawosławie na Kujawach Wschodnich i w Ziemi Dobrzyńskiej w XIX i XX w., „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 2000, s. 105, 107.
  12. Stodolny 2015 ↓, s. 36-67, 135-157.
  13. Stodolny 2015 ↓, s. 248, 250, 320-321.
  14. Stodolny 2017 ↓, s. 78-80.
  15. Stodolny 2015 ↓, s. 35.
  16. Stodolny 2015 ↓, s. 28-29.
  17. Stodolny 2015 ↓, s. 207-208.
  18. Pawlikowski 2011 ↓, s. 51.
  19. Wiszka 2005 ↓, s. 392.
  20. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 785
  21. Jadwiga Aleksandrowicz, Nowi inwestorzy w Aleksandrowie Kujawskim. Powstanie między innymi Lidl, aleksandrowkujawski.naszemiasto.pl, 27 lipca 2016 [dostęp 2019-05-29] (pol.).
  22. Baza inwestycji / Nowe i planowane inwestycje budowlane INFO-INWEST., INFO-INWEST [dostęp 2019-05-29] (ang.).
  23. Kino Visa, kino.visa.pl [dostęp 2019-05-29].
  24. Orkiestra Dęta OSP Aleksandrów Kujawski, www.facebook.com [dostęp 2018-06-15].
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09].
  26. Rejestr zabytków nieruchomych na terenie województwa kujawsko-pomorskiego stan na dzień 31 grudnia 2011 roku. [dostęp 04-02-2012].
  27. Uchwała nr IX/85/11 Rady Miejskiej Aleksandrowa Kujawskiego (DZ. URZ. WOJ. KUJ-POM. 2011.230.2107) z dnia 31 sierpnia 2011 roku. [dostęp 2012-06-14].

BibliografiaEdytuj

  • Aleksandrów Kujawski. Zarys dziejów, pod red. A. Cieśli, Aleksandrów Kujawski 2009.
  • M. Pawlikowski: Syn ziemi radomszczańskiej. Życie i działalność posła na Sejm II Rzeczypospolitej ks. dr. Władysława Chrzanowskiego 1886-1933. Strzałków: 2011. ISBN 978-83-933262-0-4.
  • Robert Stodolny: Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego : studia i szkice historyczne. Iwonicz-Zdrój: Wydawnictwo Mons Admirabilis, 2015. ISBN 978-83-936428-8-5. OCLC 909102604.
  • Robert Stodolny: Żydzi, komunizm, antysemityzm. Aleksandrów Kujawski - analiza przypadku. Iwonicz-Zdrój: 2017. ISBN 978-83-947603-5-9.
  • E. Wiszka: Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939. Toruń: 2005.

Linki zewnętrzneEdytuj