Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy powieści. Zobacz też: Egipcjanin Sinuhe – film kostiumowy z 1954.

Egipcjanin Sinuhe (fin. Sinuhe egyptiläinen) – najsłynniejsza powieść historyczna Miki Waltariego, wydana w 1945 roku. Treść osnuta jest na znanej z literatury staroegipskiej, biograficznej Opowieści Sinuheta z czasów XII dynastii (epoka Średniego Państwa). Przedstawia jednak wydarzenia rozgrywające się w czasach Nowego Państwa – za rządów XVIII dynastii. Fabułę podano w narracji pierwszoosobowej, a narratorem jest główny bohater – Sinuhe, który relacjonując zdarzenia całego swego życia, zarazem barwnie ukazuje ówczesny Egipt faraonów i kraje sąsiednie. Pierwsze polskie wydanie powieści – przetłumaczone przez Zygmunta Łanowskiego z autoryzowanego przez Waltariego tekstu szwedzkiego – ukazało się w roku 1962 nakładem wydawnictwa „Czytelnik”.

Egipcjanin Sinuhe
Sinuhe egyptiläinen
Autor Mika Waltari
Typ utworu powieść historyczna
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Finlandia
Język fiński
Data wydania 1945

Książkę przetłumaczono na 40 języków. W Stanach Zjednoczonych była najlepiej sprzedającą się powieścią zagraniczną do czasu wejścia na rynek Imienia róży Umberto Eco.

Spis treści

Opis fabułyEdytuj

 
U pięknej Nefernefernefer (Edwin Long – Stracone zachody miłosne, 1885)

Treść powieści stanowi życie lekarza Sinuhe, którego urodzenie i pochodzenie otoczone są tajemnicą. Jako niemowlę odnaleziony przez Kipę w trzcinowej łódce płynącej Nilem, przygarnięty przez nią, dorastał w biednej dzielnicy Teb, w domu Senmuta, lekarza ubogich. W dzieciństwie chciał zostać żołnierzem, potem jednak zdecydował się kontynuować lekarski fach przybranego ojca. Nauczył się pisma od starca Oneha i w jego domu poznał utalentowanego Totmesa, z którym się zaprzyjaźnił. Dzięki pomocy znajomego ojca – królewskiego trepanatora Ptahora, dostał się do Domu Życia, gdzie został kapłanem najniższego stopnia, co umożliwiło mu naukę leczenia w Domu Życia. Tam po raz pierwszy spotkał podstępną i rozpustną Nefernefernefer, która go zauroczyła. Asystując Ptahorowi przy trepanacjach, dostał się do pałacu faraona, zmarłego zresztą wkrótce po trepanacji czaszki. Następca tronu Amenhotep IV nadaje mu nowe imię – Ten, Który Jest Samotny. Po „objawieniu się” Amenhotepowi jego boga – Atona, Sinuhe spotyka też wojownika Horemheba, z którym zawiera przyjaźń, i przy nowym władcy rozpoczyna nowy, pomyślny etap życia.

Trudniąc się później leczeniem ubogich, za złoto otrzymane w wynagrodzeniu od faraona kupił jednookiego niewolnika Kaptaha, który stał się jego zaufanym sługą. Wkrótce jednak ponownie spotyka na swej drodze Nefernefernefer, dla której stopniowo traci cały majątek własny i swoich rodziców. Po ich tragicznym zgonie zatrudnia się w Domu Śmierci przy preparowaniu zwłok, ażeby zapewnić rodzicom godny pochówek, choć utraciwszy również ich grób, zmuszony jest pogrzebać ich w piasku pustyni Mści się na Nefernefernefer. Następnie, wyzuty z majątku i okryty hańbą, wraz z Kaptahem opuszcza Egipt, udając się do „Krain czerwonych”. Tam wplątany zostaje w wydarzenia i intrygi swoich czasów, doświadcza licznych burzliwych przygód w odwiedzanych kolejno krajach świata starożytnego ( w tym w Babilonie i minojskiej Krecie), przeżywa dramaty i namiętności. Tracąc jednak w życiu po kolei wszystko i sprzeniewierzywszy się wszystkim, jako zupełny rozbitek życiowy, kończy wreszcie w charakterze wygnańca z woli swego dawnego przyjaciela Horemheba, który tymczasem został faraonem. W zupełnym odosobnieniu spisuje dzieje swego żywota na papirusach, które zostaną złożone z nim do grobu.

PostacieEdytuj

  • SinuheTen, Który Jest Samotny, główny bohater powieści, lekarz. Jego imię przybrana matka Kipa zaczerpnęła z opowieści, której bohater (Sinuhe) podsłuchał straszliwą tajemnicę faraona, uciekł z Egiptu i wiele lat ukrywał się, podróżując po różnych krajach.
  • Senmut – przybrany ojciec Sinuhe, lekarz ubogich mieszkający w dzielnicy biedoty w Tebach
  • Kipa – przybrana matka Sinuhe
  • Totmes – przyjaciel Sinuhe z dzieciństwa, twórca, mistrz realistycznych wyobrażeń w sztuce
  • Kaptah – wierny jednooki sługa Sinuhe, rozsądniejszy od swego pana pozwalającego mu ze sobą się spoufalać i dyskretnie się okradać
  • Ptahor – królewski trepanator, starzec, który dokonał nieudanej trepanacji czaszki umierającego faraona Amenhotepa III i który osobistym pomocnikiem mianował Sinuhe, zapewniając mu tym późniejszą pozycję
  • Horemheb – oszczepnik, przyjaciel Sinuhe, późniejszy wódz faraona
  • Ramose – starzec pracujący jako preparator zwłok w Domu Śmierci
  • Nefernefernefer – bogata kurtyzana egipska, którą kochał Sinuhe, a która przyczyniła się do roztrwonienia całego jego majątku, porzucając go ostatecznie po doprowadzeniu do ruiny
  • Minea – kapłanka boga-byka kreteńskiego, uwolniona z haremu króla babilońskiego przez głównego bohatera, lecz na Krecie poświęcona w ofierze bóstwu
  • Merit – dziewczyna służebna pracująca w należącym do Kaptaha szynku „Ogon Krokodyla” i matka jedynego syna Sinuhe – Tota

Krąg rodziny faraonaEdytuj

  • Amenhotep III – faraon
  • Teje – małżonka faraona o cechach murzyńskich, po jego śmierci władająca krajem podczas małoletniości następcy tronu
  • Amenhotep IV (Echnaton) – syn i następca faraona Amenhotepa III, propagator kultu Atona i reformator religijny, zwalczający inne kulty, zwłaszcza Amona
  • Baketamon – siostra Echnatona, później jego druga żona
  • Tadukhipa – księżniczka Mitanni, pierwsza żona faraona, mająca około 6 lat, gdy zmarła wysłana do Egiptu
  • Ejearcykapłan wywyższony przez królową Teje, potężna osoba w państwie
  • Nefertete – córka Eje, podniesiona przez Echnatona do rangi pierwszej małżonki po śmierci księżniczki Mitanni

Miejsca akcjiEdytuj

Pierwotnym miejscem akcji w utworze są Teby, stolica starożytnego Egiptu. Po wyjeździe z Egiptu Sinuhe odbył wiele podróży po krajach czerwonych, czyli obcych Egiptowi (który dla odróżnienia zwano krajem czarnym [Chemet]), zatem miejsce akcji zmienia się odpowiednio do jego wędrówek.

Kraje czerwone odwiedzone przez Sinuhe:

Bóstwa występujące w powieściEdytuj

Bogowie egipscyEdytuj

Mnogość bóstw egipskich sprawiała, że Egipcjanie czcili jedynie te, których kult był dla nich najwygodniejszy lub które w danym czasie najbardziej im sprzyjały. Sinuhe przedstawił w swojej opowieści niekorzystny wizerunek kapłanów różnych bóstw, którym bardziej niż na przychylności bogów zależało na obfitych ofiarach wyznawców. Mowa też o zatracającym się wśród kapłaństwa poczuciu pokory przed bogami i powolnym odchodzeniu od tradycyjnych zasad kultu (o czym nie miał pojęcia nikt poza klerem). Większość Egipcjan zachowywała jednak wciąż głęboką religijność. Najważniejsi bogowie Egiptu to:

Inne bóstwaEdytuj

  • Baal – okrutne i ponure bóstwo, któremu w ofierze składano ludzi (głównie małe dzieci);
  • Astarte – zwana także Isztar z Niniwy – kobiece bóstwo miłości, jej kapłanki, zwane dziewicami, oddawały się mężczyznom na terenie świątyni (prostytucja sakralna);
  • Kreteński bóg-byk, bóg morza, potwór przetrzymywany w jaskini przybrzeżnej; póki żyje (a szczyci się tym, że jest jedynym żywym bogiem) – póty Kreta jest bezpieczna.

EkranizacjaEdytuj

Powieść zekranizowano w 1954 roku – film The Egyptian w reżyserii Michaela Curtiza w Polsce jest znany pod tytułem Egipcjanin Sinuhe.