Karol Friser
Karol Friser (ur. 3 marca 1890 w Lubaczowie, zm. 27 grudnia 1982 w Gdańsku[1]) – podpułkownik obserwator Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
3 marca 1890 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
27 grudnia 1982 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Formacja |
|
Jednostki |
29. pułk armat polowych |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Życiorys
edytujUrodził się 3 marca 1890 w Lubaczowie, w ówczesnym powiecie cieszanowskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzie Szawła i Sydonii z domu Gotthelf. W 1909 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (określany wówczas jako „Frieser”; w jego klasie byli m.in. Jakub Mikoś, Władysław Owoc, Jan Scherff, Stanisław Sinkowski, Zygmunt Wrześniowski, Karol Zaleski)[2][3]. Następnie studiował prawo i ekonomię na Uniwersytecie Jagiellońskim[4]. Studia ukończył w 1912 roku[5].
Po wybuchu I wojny światowej, 31 sierpnia 1914 roku, został powołany do służby w armii austro-węgierskiej. Otrzymał przydział do 29. pułku armat polowych, później w 90. pułku piechoty i w niemieckim 375. pułku piechoty. W składzie tych jednostek walczył na froncie serbskim, włoskim i rumuńskim[6]. W 1917 roku przeszedł miesięczny kurs obserwatorów lotniczych w szkole w Wiener Neustadt, po którym otrzymał 1 marca 1918 roku przydział do 101 Fliegerkompanie (Flik 101/G), a następnie 1 listopada do 102 Fliegerkompanie (Flik 102/G)[7]. W czasie walk był dwukrotnie zestrzelony, podczas drugiego zestrzelenia we wrześniu 1918 roku został ciężko ranny[6]. Trafił na leczenie do szpitala na terenie Węgier, a następnie został odesłany na rekonwalescencję do rodzinnego Lubaczowa.
1 listopada 1918 roku Rada Regencyjna mianowała go komendantem Lubaczowa i powierzyła mu zadanie sformowania na tym terenie jednostek Wojska Polskiego[5][4]. Otrzymał przydział do 1. pułku strzelców w Jarosławiu[6]. Z uwagi na jego wyszkolenie lotnicze został skierowany do Krakowa, gdzie wszedł w skład 3. eskadry lotniczej[4] organizowanej przez jego przyjaciela Camillo Periniego[8]. 18 listopada 1918 roku 3. el została przebazowana do Lwowa, gdzie Karol Frieser objął stanowisko oficera taktycznego eskadry[5]. W tej jednostce wykonał 34 loty bojowe. 4 grudnia 1918 roku, w załodze z Camillo Perinim, zbombardował i ostrzelał oddziały ukraińskie w Gródku Jagiellońskim co znacznie ułatwiło polskim wojskom zdobycie tej miejscowości[9]. 19 grudnia, również w załodze z Camillo Perinim, wyróżnił się podczas ataków na ukraińską piechotę i artylerię[10]. W trakcie lotów na rozpoznanie narysował mapę pozycji ukraińskich (jednostka w tym czasie nie posiadała aparatów fotograficznych), która stała się podstawą do dalszych działań rozpoznawczych 3. eskadry lotniczej[11].
W kwietniu 1919 roku został przeniesiony do dowództwa II Grupy Lotniczej, a 20 czerwca 1920 roku został dowódcą II dywizjonu lotniczego. W lipcu objął stanowisko oficera taktycznego w szefostwie lotnictwa 3. Armii[6].
W maju 1922 roku odszedł z wojska na bezterminowy urlop, z którego został odwołany już w maju 1922 roku. Otrzymał przydział do 3 pułku lotniczego na stanowisko oficera wyszkolenia pułku[5]. W 1925 roku przeszedł do Lwowa, gdzie wspólnie w Camillo Perinim organizował 6 pułk lotniczy. Objął tam stanowisko dowódcy II dywizjonu[12].
W 1927 roku został przeniesiony do Departamentu Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie w 1928 objął kierownictwo Wydziału Studiów i Wyszkolenia Departamentu Lotnictwa. Od kwietnia 1930 roku służył w 3 pułku lotniczym, gdzie objął stanowisko komendanta bazy lotniczej[6][4]. 27 czerwca 1935 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 3. lokatą w korpusie oficerów aeronautyki[13]. W 1937, po utworzeniu korpusu oficerów lotnictwa został zaliczony do grupy technicznej[14]. Do marca 1939 pozostawał w dyspozycji dowódcy 3 Grupy Lotniczej w Warszawie[15]. W marcu 1939 roku objął kierownictwo komórki „Służba Portów Lotniczych”, której celem była rozbudowa sieci lotnisk odwrotowych w rejonie Lublina, Lwowa i Kosowa[5].
Po kampanii wrześniowej przekroczył granicę polsko-rumuńską i został internowany w obozie w Călimănești. Uciekł z obozu, przedostał się do Bukaresztu, gdzie pomagał polskim lotnikom w ewakuacji do Francji. On sam w kwietniu 1940 roku dotarł do Lyonu we Francji. Po klęsce Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii[6]. Wstąpił do RAF, gdzie otrzymał numer służbowy P-1332[16].
Objął stanowisko delegata Inspektora Lotnictwa przy delegacie Inspektora Lotnictwa gen. Stanisława Ujejskiego przy kadrze lotnictwa polskiego w Blackpool. W późniejszym czasie był przewodniczącym komisji selekcyjnej personelu latającego dla kandydatów do lotnictwa, sprawował tę funkcję do końca wojny[5].
W 1947 roku zdecydował się na powrót do Polski, osiedlił się w Gdańsku. Pracował w przedsiębiorstwach: „Wiercenia Poszukiwawcze” i „Centrostal”.
Zmarł 27 grudnia 1982 roku w Gdańsku i został pochowany 31 grudnia 1982 roku na Cmentarzu Srebrzysko (rejon X kwatera KW IV-14-2/1)[17][18].
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 8121[21]
- Krzyż Walecznych[22]
- Medal Lotniczy (trzykrotnie)
- Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928 „w uznaniu zasług położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”[23]
- Polowa Odznaka Obserwatora nr 16
- Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)
- Medal Obrony (Wielka Brytania)
- Krzyż Zasługi Wojskowej III klasy z dekoracją wojenną i mieczami (Austro-Węgry)
- Srebrny Medal Waleczności (Austro-Węgry)
- Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry)
- Medal Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)
- Krzyż Żelazny II klasy (Cesarstwo Niemieckie)
- finlandzka Odznaka Lotnicza (1929)[24]
- francuska Odznaka Obserwatora (1929)[24]
Przypisy
edytuj- ↑ Friser Karol. listakrzystka.pl. [dostęp 2020-01-10]. (pol.).
- ↑ XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 55, 70.
- ↑ Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-22].
- ↑ a b c d Kolekcja VM ↓, s. 4.
- ↑ a b c d e f Karol Jerzy Frieser. „Skrzydlata Polska”. 12/1967, s. 18, 19 marca 1967. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783.
- ↑ a b c d e f g Friser Karol. infolotnicze.pl. [dostęp 2020-01-10]. (pol.).
- ↑ Friser Karol mjr obs.. bequickorbedead.com. [dostęp 2020-01-10]. (pol.).
- ↑ Mordawski 2009 ↓, s. 13.
- ↑ Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 24.
- ↑ Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 25.
- ↑ Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 26.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 341–342.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935 roku, s. 69.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 223.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 546.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 183.
- ↑ Wyszukiwarka Cmentarze w Gdańsku [online], cmentarze-gdanskie.pl [dostęp 2022-02-20] .
- ↑ Karol Friser. niebieskaeskadra.pl. [dostęp 2020-01-11]. (pol.).
- ↑ Niestrawski, t. I 2017 ↓, s. 243, 248, 259.
- ↑ Niestrawski, t. I 2017 ↓, s. 39.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 1.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 3.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 367.
Bibliografia
edytuj- Friser Karol. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.18-1097 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-10-11].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-09-07].
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Hubert Mordawski: Polskie lotnictwo wojskowe 1918–1920 : narodziny i walka. Poznań ; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie Oddział Publicat, 2009. ISBN 978-83-245-8844-2. OCLC 750811729.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940–1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. I, Początki, organizacja, personel i sprzęt. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
- Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. II, Walka i demobilizacja. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.