Karol Friser

Oficer Wojska Polskiego, obserwator

Karol Friser (ur. 3 marca 1890 w Lubaczowie, zm. 27 grudnia 1982 w Gdańsku[1]) – podpułkownik obserwator Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Karol Friser
Ilustracja
podpułkownik obserwator podpułkownik obserwator
Data i miejsce urodzenia 3 marca 1890
Lubaczów
Data i miejsce śmierci 27 grudnia 1982
Gdańsk
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne
Formacja Cross-Pattee-Heraldry.svg Luftstreitkräfte
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Roundel of France.svg Armée de l’air
RAF roundel.svg RAF
Jednostki 29. Pułk Armat Polowych
90. Pułk Piechoty
375. Pułk Piechoty
101 Fliegerkompanie
102 Fliegerkompanie
1. Pułku Strzelców
3. eskadra lotnicza bojowa
II Grupa Lotnicza
3 Pułk Lotniczy
6 Pułk Lotniczy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Polowa Odznaka Obserwatora
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Lotniczy (trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Medal Obrony (Wielka Brytania) Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Medal Waleczności (Austro-Węgry) Krzyż Wojskowy Karola Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” (w czasie wojny) Krzyż Żelazny (1813) II Klasy

ŻyciorysEdytuj

Syn Szwarweła i Sydonii. W 1909 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (określany wówczas jako „Frieser”; w jego klasie byli m.in. Jakub Mikoś, Władysław Owoc, Jan Scherff, Stanisław Sinkowski, Zygmunt Wrześniowski, Karol Zaleski)[2][3]. Następnie studiował prawo i ekonomię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studia ukończył w 1912 roku[4].

Po wybuchu I wojny światowej, 31 sierpnia 1914 roku, został powołany do służby w armii cesarstwa austro-węgierskiego. Otrzymał przydział do 29. Pułku Armat Polowych, później w 90. Pułku Piechoty i w niemieckim 375. Pułku Piechoty. W składzie tych jednostek walczył na froncie serbskim, włoskim i rumuńskim[5]. W 1917 roku przeszedł miesięczny kurs obserwatorów lotniczych w szkole w Wiener Neustadt, po którym otrzymał 1 marca 1918 roku przydział do 101 Fliegerkompanie (Flik 101/G), a następnie 1 listopada do 102 Fliegerkompanie (Flik 102/G)[6]. W czasie walk był dwukrotnie zestrzelony, podczas drugiego zestrzelenia we wrześniu 1918 roku został ciężko ranny[5]. Trafił na leczenie do szpitala na terenie Węgier, a następnie został odesłany na rekonwalescencję do rodzinnego Lubaczowa.

1 listopada 1918 roku Rada Regencyjna mianowała go komendantem Lubaczowa i powierzyła mu zadanie sformowania na tym terenie jednostek Wojska Polskiego[4]. Otrzymał przydział do 1. Pułku Strzelców w Jarosławiu[5]. Z uwagi na jego wyszkolenie lotnicze został skierowany do Krakowa, gdzie wszedł w skład 3. eskadry lotniczej organizowanej przez jego przyjaciela Camillo Periniego[7]. 18 listopada 1918 roku 3. elb została przebazowana do Lwowa, gdzie Karol Frieser objął stanowisko oficera taktycznego eskadry[4]. W tej jednostce wykonał 34 loty bojowe. 4 grudnia 1918 roku, w załodze z Camillo Perinim, zbombardował i ostrzelał oddziały ukraińskie w Gródku Jagiellońskim co znacznie ułatwiło polskim wojskom zdobycie tej miejscowości[8]. 19 grudnia, również w załodze z Camillo Perinim, wyróżnił się podczas ataków na ukraińską piechotę i artylerię[9]. W trakcie lotów na rozpoznanie narysował mapę pozycji ukraińskich (jednostka w tym czasie nie posiadała aparatów fotograficznych), która stała się podstawą do dalszych działań rozpoznawczych 3. eskadry lotniczej[10].

W kwietniu 1919 roku został przeniesiony do dowództwa II Grupy Lotniczej, a 20 czerwca 1920 roku został dowódcą II dywizjonu lotniczego. W lipcu objął stanowisko oficera taktycznego w szefostwie lotnictwa 3. Armii[5].

W maju 1922 roku odszedł z wojska na bezterminowy urlop, z którego został odwołany już w maju 1922 roku. Otrzymał przydział do 3 pułku lotniczego na stanowisko oficera wyszkolenia pułku[4]. W 1925 roku przeszedł do Lwowa, gdzie wspólnie w Camillo Perinim organizował 6 pułk lotniczy. Objął tam stanowisko dowódcy II dywizjonu[11].

W 1927 roku został przeniesiony do Departamentu Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie w 1928 objął kierownictwo Wydziału Studiów i Wyszkolenia Departamentu Lotnictwa. od kwietnia 1930 roku służył w 3 pułku lotniczym, gdzie objął stanowisko komendanta bazy lotniczej[5]. 27 czerwca 1935 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 3. lokatą w korpusie oficerów aeronautyki[12]. W 1937, po utworzeniu korpusu oficerów lotnictwa został zaliczony do grupy technicznej[13]. Do marca 1939 pozostawał w dyspozycji dowódcy 3 Grupy Lotniczej w Warszawie[14]. W marcu 1939 roku objął kierownictwo komórki „Służba Portów Lotniczych”, której celem była rozbudowa sieci lotnisk odwrotowych w rejonie Lublina, Lwowa i Kosowa[4].

Po kampanii wrześniowej przekroczył granicę polsko-rumuńską i został internowany w obozie w Călimănești. Uciekł z obozu, przedostał się do Bukaresztu, gdzie pomagał polskim lotnikom w ewakuacji do Francji. On sam w kwietniu 1940 roku dotarł do Lyonu we Francji. Po klęsce Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii[5]. Wstąpił do RAF, gdzie otrzymał numer służbowy P-1332[15].

Objął stanowisko delegata Inspektora Lotnictwa przy delegacie Inspektora Lotnictwa gen. Stanisława Ujejskiego przy kadrze lotnictwa polskiego w Blackpool. W późniejszym czasie był przewodniczącym komisji selekcyjnej personelu latającego dla kandydatów do lotnictwa, sprawował tę funkcję do końca wojny[4].

W 1947 roku zdecydował się na powrót do Polski, osiedlił się w Gdańsku. Pracował w przedsiębiorstwach: „Wiercenia Poszukiwawcze” i „Centrostal”. Zmarł 27 grudnia 1982 roku w Gdańsku i został pochowany w Gdańsku, na Cmentarzu Srebrzysko[16].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

Za służbę w Wojsku Polskim i w armiach alianckich otrzymał odznaczenia[17][5]:

W czasie służby w armii Austro-Wegier i cesarstwa niemieckiego otrzymał odznaczenia[18]:

PrzypisyEdytuj

  1. Friser Karol (pol.). listakrzystka.pl. [dostęp 2020-01-10].
  2. XXVIII. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1908/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1909, s. 55, 70.
  3. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-22].
  4. a b c d e f Karol Jerzy Frieser. „Skrzydlata Polska”. 12/1967, s. 18, 19 marca 1967. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  5. a b c d e f g Friser Karol (pol.). infolotnicze.pl. [dostęp 2020-01-10].
  6. Friser Karol mjr obs. (pol.). bequickorbedead.com. [dostęp 2020-01-10].
  7. Mordawski 2009 ↓, s. 13.
  8. Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 24.
  9. Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 25.
  10. Niestrawski, t. II 2017 ↓, s. 26.
  11. Pawlak 1989 ↓, s. 341–342.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935 roku, s. 69.
  13. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 223.
  14. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 546.
  15. Krzystek 2012 ↓, s. 183.
  16. Karol Friser (pol.). niebieskaeskadra.pl. [dostęp 2020-01-11].
  17. Niestrawski, t. I 2017 ↓, s. 243, 248, 259.
  18. Niestrawski, t. I 2017 ↓, s. 39.

BibliografiaEdytuj