Otwórz menu główne

Nektar (botanika)

bogata w cukry wydzielina roślin kwiatowych
Nektar kamelii

Nektar – wydzielina miodników (nektarników) roślin. Jest to wodny roztwór cukrów, głównie fruktozy i glukozy. Nektar wabi zwierzęta zapylające kwiaty (głównie owady), przez co odgrywa kluczową rolę w procesie rozmnażania roślin. Jego skład i intensywność wydzielania są zmienne u poszczególnych gatunków, o różnej porze dnia i w zależności od warunków pogodowych. Z nektaru pszczoły właściwe i nieliczne inne błonkoskrzydłe[1] wytwarzają miód, który powstaje w wyniku zagęszczenia nektaru (odparowania znacznej części wody), rozłożenia sacharozy na cukry proste i zakonserwowania powstałej substancji niewielką ilością kwasu mrówkowego.

Skład chemiczny i właściwości fizyczneEdytuj

Skład i własności nektaru są bardzo zmienne. Stałym składnikiem są węglowodanyglukoza, fruktoza i sacharoza. Ten ostatni dominuje w nektarze kasztanowców i robinii, podczas gdy na przykład w nektarze gryki występują wyłącznie cukry proste[2]. Zawartość cukrów waha się u różnych gatunków od ok. 5%[2]-8%[3] u szachownicy cesarskiej, do ok. 70% u kasztanowca[2] i 76% u lebiodki pospolitej[3]. Od zawartości cukrów zależna jest gęstość nektaru. Nektar zawiera poza tym niewielkie ilości soli mineralnych (zwłaszcza potasu), olejki eteryczne, kwasy, zasady, barwniki[2] oraz aminokwasy[4]. W większości przypadków brak jest w nektarze substancji zapachowych[3] (do wyjątków należy np. roślina Nicotiana attenuata, która zawiera benzyloaceton – silną substancję zapachową).

W skład nektaru wchodzić mogą w przypadku niektórych gatunków roślin składniki trujące dla pszczół lub ludzi. Nektar bielunia indiańskiego i stworzony z niego miód zawierają skopolaminę. Trujący jest także nektar różanecznika żółtego i tojadów. Część składników zawarta w nektarze, zarówno szkodliwych jak i leczniczych, zanika w procesie dojrzewania miodu[2].

PowstawanieEdytuj

 
Nektar na kwiecie wilczomlecza Euphorbia meloformis

Nektar wytwarzany jest przez rośliny w gruczołach zwanych miodnikami lub nektarnikami. Płyn wycieka na zewnątrz miodników albo w wyniku dyfuzji przez ścianę komórkową. Gdy miodniki są okryte skórką, nektar wycieka przez szparki, kanaliki lub pęknięcia skórki[3].

Różna jest wydajność tworzenia nektaru przez różne rośliny. Jeden kwiat trojeści amerykańskiej wytwarza go dziennie w ilości 5,3 mg, lipy szerokolistnej – 2,3 mg. Młode kwiaty zwykle nie mają nektaru, wytwarzany jest w większej ilości w miarę trwania kwitnienia[3]. Wydajność procesu tworzenia tej wydzieliny przez rośliny zależna jest od pory dnia (zwykle największa jest w godzinach popołudniowych) i temperatury (większość roślin do wytworzenia nektaru wymaga temperatur powyżej 10–12 °C). Podczas suszy zwykle spada wydajność wytwarzania nektaru[5].

ZnaczenieEdytuj

Nektar odgrywa kluczową rolę w tworzeniu symbiozy między różnymi grupami zwierząt dokonującymi zapylenia a roślinami kwiatowymi. Owady, ale także ptaki, nietoperze i niektóre torbacze, korzystają z niego jako pożywienia, w wielu wypadkach specjalizując się i uzależniając od niego. W zamian przy okazji odwiedzin kwiatów dokonują przenosin między nimi pyłku, dzięki czemu mimowolnie je zapylają.

Owadami wyspecjalizowanymi w zbiorze nektaru są m.in. pszczoły. Gromadzą one i przechowują nektar poddając go obróbce za pomocą swojej śliny, tworząc miód w wyniku procesu dojrzewania takiej mieszaniny. Stanowi on wysokoenergetyczne pożywienie, podbierane pszczołom także przez inne zwierzęta. Miód jest pożywieniem cenionym także przez ludzi. W celu zwiększenia jego dostępności prowadzona jest działalność pszczelarska. W jej ramach m.in. rozpowszechniane są rośliny miododajne. Znajdujące się wśród nich rośliny nektarodajne wyróżniają się dużą wydajnością wytwarzania nektaru oraz dużą zawartością w nich cukrów.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Hunt et al. Nutrients in Social Wasp (Hymenoptera: Vespidae, Polistinae) Honey. „Annals of the Entomological Society of America”. 91 (4), s. 466–472, 1998 (ang.).  (pdf).
  2. a b c d e Lipiński M.: Pożytki pszczele. 2010, s. 79.
  3. a b c d e Szafer W.: Kwiaty i zwierzęta. 1969, s. 48.
  4. Nektar (pol.). W: Słownik pojęć przyrodniczych [on-line]. Polska.pl. [dostęp 2011-01-29].
  5. Nektar pszczeli (pol.). W: Pszczoły.com [on-line]. [dostęp 2011-01-29].

BibliografiaEdytuj

  • Władysław Szafer: Kwiaty i zwierzęta. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
  • Lipiński Mieczysław: Pożytki pszczele. Warszawa: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, s. 65-76. ISBN 978-83-09-99024-6.