Operacja morawsko-ostrawska

Operacja morawsko-ostrawska (też: operacja ostrawska; ros. Моравска-Остравская операция) – operacja wojskowa przeprowadzona przez Armię Czerwoną przeciwko Wehrmachtowi podczas II wojny światowej.

Operacja morawsko-ostrawska
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Czas 10 marca5 maja 1945
Miejsce Morawy
Terytorium Czechosłowacja
Przyczyna ofensywa radziecka 1945
Wynik decydujące zwycięstwo ZSRR i Czechosłowacji
Strony konfliktu
 ZSRR
 Czechosłowacja
 III Rzesza
Dowódcy
Iwan Pietrow
Andriej Jeriomienko
Ferdinand Schörner
Gotthard Heinrici
Walter Nering
Siły
255 000 żołnierzy,
180 czołgów
150 000 żołnierzy,
100 czołgów
Straty
23 964 zabitych,
88 657 rannych
wysokie
brak współrzędnych
Front wschodni (II wojna światowa)
1941

Atak Niemiec na ZSRR • Brześć • Białystok – Mińsk • Rosienie • Dubno – Łuck – Brody • Besarabia • Wojna kontynuacyjna • Karelia (I) • Hanko • Smoleńsk (I) • Humań • Kijów (I) • Tallinn • Jelnia • Odessa • Krym (I) • Sewastopol • Charków (I) • Leningrad • Rostow • Moskwa • Tichwin (I) • Tichwin (II) • Kercz (I)

1942

Lubań • Rżew – Wiaźma • Barwienkowo – Łozowa • Toropiec – Chołm • Diemiansk • Charków (II) • Fall Blau • Woroneż • Siniawino • Rżew • Stalingrad • Operacja Uran • Operacja Zimowy Sztorm • Operacja Mały Saturn

1943

Operacja Pierścień • Operacja Iskra • Operacja Polarna Gwiazda • Krasnyj Bor • Charków (III) • Operacja Bawół • Operacja miuska • Kursk • Prochorowka • Orzeł • Biełgorod – Bogoduchowsk • Mga • Smoleńsk (II) • Lenino • Dniepr • Tamań • Kercz (II) • Kijów (II)

1944

Ukraina • Leningrad – Nowogród • Krym (II) • Wyborg – Pietrozawodsk • Świrsk – Pietrozawodsk • Operacja Bagration • Bobrujsk • Mińsk • Wilno • Lwów – Sandomierz • Dęblin – Puławy • Warszawa (I) • Baranów – Sandomierz • Brześć – Lublin • Warka – Magnuszew • Jassy – Kiszyniów • Karpaty • Dukla – Preszów • warszawska Praga • przyczółki warszawskie • Czerniaków • Suursaari • Kraje bałtyckie • Kurlandia • Petsamo • Zakarpacie • Belgrad • Kosowo • Budapeszt

1945

Wisła – Odra • Sandomierz – Śląsk • Warszawa (II) • Mława – Elbląg • Częstochowa • Kraków • Nowy Sącz • Łódź • Poznań • Prusy Wschodnie • Królewiec • Dolny Śląsk • Głogów • Wrocław • Wał Pomorski • Operacja Sonnenwende • Pomorze • Kołobrzeg • Górny Śląsk • Balaton • Wiedeń • Morawy • Berlin • wzgórza Seelow • Odra • Nysa Łużycka • Brandenburgia • Łużyce • Budziszyn • Halbe • Praga • Bornholm
kapitulacja III Rzeszy

Bałtyk • Morze Czarne

Wojska 4 Frontu Ukraińskiego działania ofensywne rozpoczęły 12 stycznia 1945 r., kiedy jako pierwsza, na terenie Słowacji, rozpoczęła natarcie 18 Armia. Następnie, 15 stycznia, działania na terenie Polski z rejonu Jasła podjęła 38 Armia. Jako ostatnia, 18 stycznia 1945 roku, do operacji zachodniokarpackiej z okolic Preszowa na Słowacji przystąpiła 1 Armia Gwardii.

Niemiecka obrona pękła. 20 stycznia wojska radzieckie zajęły Nowy Sącz, 24 - Kalwaria Zebrzydowska, 25 - Andrychów, 27 - Wadowice. 29 stycznia dowódca frontu rozkazał zatrzymać ofensywę na rubieży rzeki Białej. Na lewym skrzydle jego wojsk powstała luka, ponieważ nacierająca w górskim terenie 1 Armii Gwardii pozostała około 80 km z tyłu.

Na początku 1945 r. ruszyła ofensywa radziecka. 15 stycznia w rejonie Jasła działania rozpoczął 4 Front Ukraiński. Przez Nowy Sącz i Wadowice dotarł on do okolic Pszczyny. Niemcy zdając sobie sprawę ze znaczenia strategicznego Zagłębia Ostrawskiego przystąpili do umacniania tego odcinka frontu. Zadaniem utrzymania Moraw została obciążona 1 Armia Pancerna pod dowództwem gen. Schoernera. Wprawdzie siły niemieckie były słabsze, ale mogły wykorzystać osłaniające Ostrawę żelbetowe umocnienia obronne, które powstały jeszcze w latach 30 XX w. Także dowództwo radzieckie dokonało przegrupowania swoich sił. Przed 38 Armią gen. płk. Kiryła Moskalenki postawiono zadanie zajęcia Strumienia, a następnie kontynuowania ofensywy na Bramę Morawską. Dalej wojska radziecko-czechosłowackie miały nacierać na Ołomuniec i Pragę. Plan przewidywał dotarcie do stolicy w ciągu 45 dni.

I faza operacjiEdytuj

Walki o Strumień trwały kilka dni i pochłonęły kilka tysięcy poległych żołnierzy po obu stronach. Straty radzieckie były tak duże, że 38 Armia przeszła do obrony. Front ustabilizował się na linii Pawłowice - Bąków - Brenna. Trwało to do połowy marca.

W tym czasie dowództwo radzieckie przygotowywało ponowne uderzenie na Ostrawę. Natarcie wznowiono 10 marca, lecz opór niemiecki i śnieżna pogoda hamowały impet radziecki. W ciągu tygodnia 38 Armia posunęła się o zaledwie kilka kilometrów. Tymczasem 60 Armia była już na przedpolach Raciborza. Dzięki temu Sowieci postanowili obejść umocnienia niemieckie przez Żory, Wodzisław i Tworków, i uderzyć na Ostrawę od północy.

II faza operacjiEdytuj

24 marca wznowiono ofensywę. Do walki z Niemcami włączyły się 1 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna pod dowództwem płk. Vladimira Janko oraz 1 Mieszana Dywizja Lotnicza (wyposażona w samoloty Ła-5FN i Ił-2). W ciągu pierwszych dni nowego natarcia zdobyto Żory, Szeroką, Jastrzębie i Wodzisław. Do 31 marca brygada zniszczyła 14 czołgów niemieckich.

Dopiero 2 kwietnia oddziały radzieckie i czechosłowackie przekroczyły Odrę. Mimo to opór niemiecki narastał. Hitlerowcy ściągali nawet dodatkowe jednostki z głębi Protektoratu Czech i Moraw i Dolnego Śląska, byle utrzymać Bramę Morawską i Zagłębie Ostrawskie. Generał lejtnant Becker miał powiedzieć do swoich żołnierzy: "Ziemia morawsko-ostrawska to w chwili obecnej 35 proc. całego naszego przemysłu. Jeśli oddacie Morawską Ostrawę – oddacie Niemcy". Determinacja wojsk niemieckich nie wystarczyła jednak w konfrontacji z przeważającymi siłami radzieckimi. 22 kwietnia zdobyto Opawę, przy czym miasto zostało w dużej mierze zburzone. Kolejne, trzydniowe walki toczono o Hrabyně. W ciężkiej batalii o tę niewielką miejscowość zginęło 280 żołnierzy sowieckich. 30 kwietnia uderzono na Ostrawę. Walki toczono aż do wieczora. Największy opór stawiali Niemcy w dzielnicy Zábřeh. Poległo tu 177 żołnierzy radzieckich. Koncentryczne uderzenie na miasto zakończyło się jednak powodzeniem. Spokój mąciły tylko pojedyncze wystąpienia zbrojne faszystów ubranych po cywilnemu. Operacja ostrawska zakończyła się dopiero 5 maja, a więc na kilka dni przed kapitulacją III Rzeszy. W trakcie walk poległo 20 tys. żołnierzy radzieckich i 1 tys. czechosłowackich. Operację uznaje się za jedną z największych w ostatnim roku II wojny światowej.

LiteraturaEdytuj

  • Praca W. Kiełkowskiego, "Wyzwolenie Śląska Cieszyńskiego", Uniwersytet Śląski w Katowicach
  • t. X "Historii II wojny światowej" pod przewod. D.F. Ustinowa, wyd. oryg. Moskwa 1979
  • Bolesław Dolata, "Wyzwolenie Polski", Warszawa 1974
  • Piotr Hojka, "Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej", Wodzisław Śląski 2011
  • A. Greczko, "Przez Karpaty", Warszawa 1971
  • K. Moskalenko, "Uderzenie za uderzeniem", Warszawa 1974
  • L.M. Sandałow, "Po przełomie", wyd. ros. Moskwa 1983
  • A.I. Jeriemienko, "Lata odwetu. 1943-1945", II wydanie ros. Moskwa 1985
  • A. Pronin, "Prawda z okopów marszałka Jeriemienki" w: rosyjskim "Niezależnym Przeglądzie Wojskowym" z 28.04.2000.

Linki zewnętrzneEdytuj