Otwórz menu główne

Potrostek alpejski[3] (Chamorchis alpina (L.) Rich) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Reprezentuje monotypowy rodzaj potrostek (Chamorchis).

Potrostek alpejski
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj potrostek
Gatunek potrostek alpejski
Nazwa systematyczna
Chamorchis alpina (L.) Rich
De Orchid. Eur. 35. 1817 [Aug-Sep 1817[2]

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Gatunek arktyczno-alpejski występujący wyłącznie w Europie. Główny zwarty obszar jego zasięgu znajduje się w północnej Skandynawii, gdzie sięga po 71° szerokości geograficznej, osiągając północny skraj kontynentu europejskiego. Ponadto występuje na kilku izolowanych obszarach zasięgu w środkowej Skandynawii i w górach Europy: w Alpach i Karpatach Zachodnich. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i to tylko w Tatrach Zachodnich. Podano tutaj jego występowanie na ok. 20 stanowiskach: Wielka Turnia, Giewont, Mały Giewont, Dolina Mułowa, Dolina Litworowa, Ciemniak, Chuda Turnia, Upłaziańska Kopka, Gładkie Upłaziańskie, Twardy Grzbiet, Rzędy Tomanowe, Suchy Wierch, Stoły, Skupniów Upłaz, Skrajna Małołącka Turnia, Siwarowy Żleb, Tomanowy Niedźwiedź, Wielka Kopa Królowa. Większość tych stanowisk została podana po 1980, były one potwierdzone także później[4].

 
Morfologia

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Kanciasta, naga, o wysokości (wraz z kwiatami) 5-15 cm. Pod ziemią roślina posiada kuliste bulwy o średnicy do 2 cm[4].
Liście
Roślina posiada 3-7 liści zebranych w różyczkę. Są równowąskie, nieco mięsiste, ostro zakończone i rynienkowate. Mają długość do 6 cm i sięgają po kwiatostan[4].
Kwiaty
Drobne, zółtawozielone, czasami nabiegłe czerwono, zebrane w jajowaty kwiatostan składający się z 3-12 kwiatów. Poszczególne kwiaty wyrastają z kątów przysadek dłuższych od kwiatów. Są to kwiaty grzbieciste o języczkowatej warżce bez ostrogi i pozostałych działkach zwiniętych w hełm. Wewnątrz kwiatu żółtawozielony prętosłup i słupek o walcowatej, skręconej zalążni[4].
Owoc
Beczułkowata torebka o długości do 1 cm[4].

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, geofit. W Tatrach występuje głównie w piętrze alpejskim i piętrze kosodrzewiny. Najniżej występuje na Skupniowym Upłazie (1370 m n.p.m.)[4]. Rośnie na wapiennym podłożu w murawach naskalnych i na różnego rodzaju trawiastych upłazach i półkach skalnych. Kwitnie od lipca do sierpnia, ale nieregularnie, nie w każdym roku. Roślina miododajna, zapylana przez chrząszcze i błonkówki. Przy braku owadów (np. przy dłuższej złej pogodzie), dochodzi do samozapylenia[5]. Liczba chromosomów 2n = 42[4]. Gatunek charakterystyczny zespołu Caricetum firmae[6].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj Chamorchis Rich. należy do plemienia Orchidinae w obrębie podrodziny storczykowych (Orchideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1][7].

Zagrożenie i ochronaEdytuj

Roślina objęta w Polsce ochroną ścisłą.

Kategorie zagrożenia gatunku:

Wszystkie stanowiska jego występowania w Polsce znajdują się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego, jednakże gatunek ten jest w Polsce zagrożony ze względu na niewielką liczbę miejsc, w których występuje, a także fakt, że niektóre ze stanowisk jego występowania są zagrożone zadeptaniem, gdyż znajdują się przy szlakach turystycznych[5]. Najliczniejsza populacja pod Małym Giewontem w 2008 liczyła nieco ponad 100 osobników[4].

Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-05].
  2. The Plant List. [dostęp 2017-03-09].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d e f g h Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. Władysław Matuszkiewicz, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059.
  7. Florida Museum of Natural History: Orchid Tree: a phylogeny of epiphytes (mostly) on the tree of life (ang.). [dostęp 2010-08-03].
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  10. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.