Otwórz menu główne

Ukształtowanie powierzchni Tytana

lista w projekcie Wikimedia
Mapa powierzchni Tytana – mozaika zdjęć w podczerwieni wykonanych przez sondę Cassini.

Na powierzchni Tytana, największego księżyca Saturna można wyróżnić następujące formacje geologiczne[1]:

Nazwa Tłumaczenie Znaczenie[2]
Cecha albedo Obszar wyróżniający się jasnością
Arcus, arcūs łuk Obiekt geograficzny o kształcie łuku
Collis, colles wzgórze Małe wzgórze lub wybrzuszenie terenu
Facula, faculae mała pochodnia Jasna plamka
Fluctus, fluctūs fala Teren zalewowy
Flumen, flumina rzeka Rzeka węglowodorów
Insula, insulae wyspa Wyspa na jeziorze
Crater krater krater uderzeniowy
Labyrinthus, labyrinthi labirynt kompleks dolin
Lacus, lacūs jezioro jezioro węglowodorów
Lacuna, lacunae dziura, luka Obniżenie terenu o nieregularnym, wyraźnym kształcie, zapewne suche dno jeziora
Macula, maculae plama Ciemna plama
Mare, maria morze Bardzo duże jezioro węglowodorów
Mons, montes góry Góry
Patera, paterae misa Krater z poszarpanym brzegiem, potencjalnie krater wulkaniczny
Planitia, planitiae równina Równina
Obrączki (duże formacje obrączkowe) Obiekt geograficzny o kształcie pierścienia
Regio, regiones obszar Duży obszar wyróżniający się kolorem lub jasnością wśród otaczających
Terra, terrae ziemia Wyróżniający się obszar
Unda, undae fala Pole wydm
Virga, virgae kreska Obiekt geograficzny o liniowym kształcie, wyróżniający się kolorem

Poniżej znajdują się spisy wymieniające poszczególne formy geologiczne, należące do każdej z kategorii.

Oficjalne nazwy cech powierzchni nadano niedawno, gdyż powierzchnia Tytana pozostawała praktycznie nieznana do misji sondy Cassini. Niektóre cechy powierzchni były nazwane wcześniej, te nazwy są wówczas zaznaczone.

Spis treści

Cechy albedoEdytuj

Nazwy obszarów o wyróżniającym się jasnym lub ciemnym albedo pochodzą od świętych lub magicznych miejsc światowych mitologii i literatury.

Jasne albedoEdytuj

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Adiri  10°S 210°W/-10,000000 -210,000000 Adiri, melanezyjski raj
Dilmun  15°N 175°W/15,000000 -175,000000 Dilmun, sumeryjski raj
Quivira  0°N 15°W/0,000000 -15,000000 Quivira, legendarne miasto w południowo-zachodniej Ameryce
Tsegihi  40°S 10°W/-40,000000 -10,000000 Tsegihi, święte miejsce Nawahów
Xanadu  15°S 100°W/-15,000000 -100,000000 Xanadu, magiczna kraina w poemacie Kubla Chan Samuela Coleridge’a

Ciemne albedoEdytuj

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Aaru  10°N 340°W/10,000000 -340,000000 Aaru, egipski raj
Aztlan  10°S 20°W/-10,000000 -20,000000 Aztlán, mityczna ojczyzna Azteków
Belet  5°S 255°W/-5,000000 -255,000000 Belet, malajski raj
Ching-tu  30°S 205°W/-30,000000 -205,000000 Jingtu, raj w buddyzmie chińskim
Fensal  5°N 30°W/5,000000 -30,000000 Fensal, niebiański dwór w mitologii nordyckiej
Mezzoramia  70°S 0°E/-70,000000 -0,000000 Mezzoramia, oaza szczęścia w Afryce we włoskich legendach
Senkyo  5°S 320°W/-5,000000 -320,000000 Senkyo, japoński raj
Shangri-la  10°S 165°W/-10,000000 -165,000000 Shangri-La, tybetański raj

ArcusEdytuj

Nazwy arcus pochodzą od bóstw szczęścia

Arcus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Hotei Arcus  28,0°S 79,0°W/-28,000000 -79,000000 Hotei, japoński bóg

CollesEdytuj

FaculaeEdytuj

FluctusEdytuj

FluminaEdytuj

Nazwy flumina pochodzą od mitycznych rzek.

Flumina Koordynaty Pochodzenie nazwy
Elivagar Flumina  19,3°N 78,5°W/19,300000 -78,500000 Elivagar, grupa rzek w mitologii nordyckiej
Vid Flumina  72,90°N 242,25°W/72,900000 -242,250000 Jedna z rzek grupy Elivagar

InsulaEdytuj

Nazwy insula pochodzą od mitycznych wysp.

Insula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Mayda Insula  79,1°N 312,2°W/79,100000 -312,200000 Mayda, legendarna wyspa na północnym Atlantyku

KrateryEdytuj

Nazwy kraterów pochodzą od bóstw mądrości.

Krater Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Afekan  25,8°N 200,3°W/25,800000 -200,300000 115,0 Afekan, nowogwinejska bogini stworzycielka
Hano  40,3°N 345,1°W/40,300000 -345,100000 100,0 Hano, Bella Coola bogini nauki, wiedzy i magii
Ksa  14,0°N 65,4°W/14,000000 -65,400000 29,0 Ksa, bóg mądrości Lakotów i Oglala
Menrva  20,1°N 87,2°W/20,100000 -87,200000 392,0 Menrva, etruska bogini
Momoy  11,6°N 44,6°W/11,600000 -44,600000 40,0 Momoy, dla ludu Chumash bogini bogini magii, wiedzy i uzdrawiania
Selk  7,0°N 199,0°W/7,000000 -199,000000 80,0 Selk, mitologia egipska
Sinlap  11,3°N 16,0°W/11,300000 -16,000000 80,0 Sinlap, duch w wierzeniach Kachin
Soi  24,3°N 140,9°W/24,300000 -140,900000 75,0 Soi, melanezyjski bóg mądrości

LabrynthiEdytuj

Nazwy labrynthus pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Labyrinthus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Sikun Labyrinthus  77,9°S 28,9°W/-77,900000 -28,900000 Planeta Sikun

LacusEdytuj

Osobny artykuł: Jeziora na Tytanie.
 
Jeziora ciekłego metanu na Tytanie. Widok od Bolsena Lacus (po prawej) do Mackay Lacus (lewe górne).

Lacūs (l. mn. lacus jest stosowana w nomenklaturze geologicznej Tytana) to jeziora węglowodorów. Cechy powierzchni nazywane lacus są uważane za etanowo-metanowe jeziora. Ich nazwy pochodzą od jezior ziemskich.

Lacus Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Abaya Lacus  73,17°N 45,55°W/73,170000 -45,550000 65,0 Abbaja, Etiopia
Albano Lacus  65,9°N 236,4°W/65,900000 -236,400000 6,2 Albano, Włochy
Atitlán Lacus  69,3°N 238,8°W/69,300000 -238,800000 13,7 Atitlán, Gwatemala
Bolsena Lacus  75,75°N 10,28°W/75,750000 -10,280000 101,0 Bolsena, Włochy
Cardiel Lacus  70,2°N 206,5°W/70,200000 -206,500000 22,0 Cardiel, Argentyna
Cayuga Lacus  69,8°N 230,0°W/69,800000 -230,000000 22,7 Cayuga, Nowy Jork, USA
Feia Lacus  73,70°N 64,41°W/73,700000 -64,410000 47,0 Feia, Brazylia
Freeman Lacus  73,6°N 211,1°W/73,600000 -211,100000 26,0 Freeman, Indiana, USA
Hammar Lacus  48,60°N 308,29°W/48,600000 -308,290000 200 Hawr al-Hammar, Irak
Jingpo Lacus  73,0°N 336,0°W/73,000000 -336,000000 240,0 Jingpo, Chiny
Junín Lacus  66,9°N 236,9°W/66,900000 -236,900000 6,3 Junín, Peru
Kivu Lacus  87,0°N 121,0°W/87,000000 -121,000000 77,5 Kiwu, Rwanda i Demokratyczna Republika Konga
Koitere Lacus  79,40°N 36,14°W/79,400000 -36,140000 68,0 Koitere, Finlandia
Lanao Lacus  71,0°N 217,7°W/71,000000 -217,700000 34,5 Lanao, Filipiny
Ladoga Lacus  74,8°N 26,1°W/74,800000 -26,100000 110 Ładoga, Rosja
Logtak Lacus  70,8°N 226,1°W/70,800000 -226,100000 14,3 Logtak, Manipur, Indie
Mackay Lacus  78,32°N 97,53°W/78,320000 -97,530000 180,0 Mackay, Australia
Mývatn Lacus  78,19°N 135,28°W/78,190000 -135,280000 55,0 Mývatn, Islandia
Müggel Lacus  84,44°N 203,50°W/84,440000 -203,500000 170 Müggelsee, Niemcy
Neagh Lacus  81,11°N 32,16°W/81,110000 -32,160000 98,0 Lough Neagh, Irlandia Północna
Ohrid Lacus  71,8°N 221,9°W/71,800000 -221,900000 17,3 Jezioro Ochrydzkie, Macedonia/Albania
Oneida Lacus  76,14°N 131,83°W/76,140000 -131,830000 51,0 Oneida, USA
Ontario Lacus  72,0°S 183,0°W/-72,000000 -183,000000 235,0 Ontario, Kanada i USA
Sevan Lacus  69,7°N 225,6°W/69,700000 -225,600000 46,9 Sewan, Armenia
Sionascaig Lacus  41,52°S 278,12°W/-41,520000 -278,120000 143,2 Loch Sionascaig, Szkocja
Sotonera Lacus  76,75°N 17,49°W/76,750000 -17,490000 63,0 Sotonera, Hiszpania
Sparrow Lacus  84,3°N 64,7°W/84,300000 -64,700000 81,4 Sparrow, Kanada
Towada Lacus  71,4°N 244,2°W/71,400000 -244,200000 24 Towada, Japonia
Urmia Lacus  39,27°S 276,55°W/-39,270000 -276,550000 28,6 Urmia, Iran
Uvs Lacus  69,6°N 245,7°W/69,600000 -245,700000 26,9 Uvs, Mongolia
Vänern Lacus  70,4°N 223,1°W/70,400000 -223,100000 43,9 Wener, Szwecja
Waikare Lacus  81,6°N 126,0°W/81,600000 -126,000000 52,5 Waikare, Nowa Zelandia

LacunaeEdytuj

MaculaeEdytuj

MareEdytuj

Nazwy mare pochodzą od nazw potworów morskich w mitologiach świata.

Mare Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Kraken Mare  68,0°N 310,0°W/68,000000 -310,000000 1170,0 Kraken, nordycki potwór morski
Ligeia Mare  79,0°N 248,0°W/79,000000 -248,000000 500,0 Ligeja, jedna z syren w mitologii greckiej
Punga Mare  85,1°N 339,7°W/85,100000 -339,700000 380,0 Punga, maoryski przodek rekinów i jaszczurek

MontesEdytuj

Obrączki (duże formacje obrączkowe)Edytuj

Nazwy formacji obrączkowych pochodzą od bóstw mądrości w mitologiach świata.

Formacje obrączkowe Koordynaty Pochodzenie nazwy
Guabonito  10,9°S 150,8°W/-10,900000 -150,800000 Guabonito, taińska bogini morza
Nath  30,5°S 7,7°W/-30,500000 -7,700000 Nath, irlandzka bogini mądrości
Veles  2,0°N 137,3°W/2,000000 -137,300000 Weles, słowiański bóg

PateraeEdytuj

Nazwy patera pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne.

Patera Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Sotra Patera  14,54°S 40,00°W/-14,540000 -40,000000 40 Sotra, Norwegia

PlanitiaEdytuj

Nazwy planitia pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Planitia Koordynaty Pochodzenie nazwy
Arrakis Planitia  78,4°S 117,0°W/-78,400000 -117,000000 Arrakis
Chusuk Planitia  5,0°S 23,5°W/-5,000000 -23,500000 Chusuk

RegioEdytuj

Nazwy regio pochodzą od bóstwa szczęścia i pokoju.

Regio Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Concordia Regio  20°S 241°W/-20,000000 -241,000000 1500 Concordia, rzymska bogini harmonii
Hetpet Regio  22°S 292°W/-22,000000 -292,000000 1080 Hetpet, egipska personifikacja szczęścia
Hotei Regio  26,0°S 78,0°W/-26,000000 -78,000000 500 Budai, chiński buddyzm
Tui Regio  24,5°S 124,9°W/-24,500000 -124,900000 1200 Tui, mitologia chińska

TerraEdytuj

Nazwy terra pochodzą od nazw krain szczęśliwości w mitologiach świata.

Terra Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Garotman Terra  13,5°S 348,0°W/-13,500000 -348,000000 970,0 Garotman, irański raj
Tollan Terra  6,4°N 322,7°W/6,400000 -322,700000 800,0 Tollan, aztecki raj
Yalaing Terra  19,5°S 324,0°W/-19,500000 -324,000000 980,0 Yalaing, australijski ląd dla dobrych dusz

UndaeEdytuj

Nazwy undae pochodzą od bóstw wiatru.

Undae Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Boreas Undae  6°S 215°W/-6,000000 -215,000000 260,0 Boreasz, grecki bóg północnego wiatru
Eurus Undae  7,5°S 210,3°W/-7,500000 -210,300000 220,0 Eurus, grecki bóg wschodniego wiatru
Notus Undae  10,0°S 211,1°W/-10,000000 -211,100000 530,0 Notus, grecki bóg południowego wiatru
Zephyrus Undae  8,5°S 217,1°W/-8,500000 -217,100000 130,0 Zefir, grecki bóg zachodniego wiatru

VirgaeEdytuj

Formy geologiczne nieposiadające nazw oficjalnychEdytuj

Ponieważ dokładny charakter wielu cech powierzchni pozostaje nieznany, wiele ukształtowań nie otrzymało nazw formalnych choć posiadają nazwy robocze. W większości przypadków nie są oceniane na podstawie różnic jasności i ciemności w świetle widzialnym lecz ze względu na zachmurzenie księżyca są obserwowane w podczerwieni. Sonda Cassini-Huygens rozpoczęła także wykonywanie części mapy Tytana za pomocą radaru.

Przykłady nazw nieoficjalnych:

  • Sierp: duży, ciemny obszar, w kształcie sierpa zaobserwowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a.
  • Pies i piłka oraz Głowa smoka: duże ciemne obszary okołorównikowe zaobserwowane przez Europejskie Obserwatorium Południowe za pomocą Very Large Telescope, nazwane ze względu na ich charakterystyczny kształt.
  • Kot Si-Si: ciemny obszar widoczny na obrazach radarowych, nazwany przez córkę jednego z naukowców gdy powiedziała że wygląda jak kot.

PrzypisyEdytuj

  1. Planetary Names: Titan (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].
  2. Descriptor Terms (Feature Types). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].