Witold Teofil Staniszkis

polski polityk, agrotechnik

Witold Teofil Staniszkis (ur. 20 grudnia 1880 w Mariampolu, zm. 21 listopada 1941 w KL Auschwitz) – polski agrotechnik, profesor rolnictwa i uprawy roślin SGGW, działacz społeczny i polityczny, polityk endecji, poseł na Sejm I,II i III kadencji w II RP z ramienia Związku Ludowo-Narodowego oraz Stronnictwa Narodowego[1].

Witold Teofil Staniszkis
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 grudnia 1880
Mariampol
Data i miejsce śmierci 21 listopada 1941
KL Auschwitz
Poseł na Sejm Ustawodawczy (II RP)
Okres od 1919
do 1922
Przynależność polityczna Związek Ludowo-Narodowy
Poseł I kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 1922
do 1927
Przynależność polityczna Związek Ludowo-Narodowy
Poseł II kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 1928
do 1930
Przynależność polityczna Związek Ludowo-Narodowy
Poseł III kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 1930
do 1935
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowe
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Witold Teofil Staniszkis w czasie posiedzenia Sejmu w 1925 w sprawie ustawy o reformie rolnej
Grób rodziny Staniszkis na Starych Powązkach w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

Był Litwinem z pochodzenia (ojciec był nauczycielem i działaczem litewskiego ruchu nacjonalistycznego). Za polską działalność patriotyczną popadł w konflikt z ojcem, został też usunięty z gimnazjum w Mariampolu. Maturę zdał w Łomży[2]. Ukończył biologię na Uniwersytecie Warszawskim, później studiował nauki rolnicze w Krakowie. Od wczesnej młodości angażował się w działalność niepodległościową, będąc członkiem „Zet”. Działał w kole akademickim Towarzystwa Oświaty Narodowej, przewodniczył Sekcji Koronnej Centralizacji Gimnazjalnych Kół Samokształceniowych w Królestwie Polskim, w Centralnym Komitecie Organizacji uczniowskich reprezentował Łomżę, działał w komitecie na rzecz pomocy unitom. Członek Ligi Narodowej od 1905 i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Był jednym z przywódców Zjednoczenia Narodowego[3].

Po studiach został asystentem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Współpracował z pismami o tematyce agrarnej: „Tygodnikiem Rolniczym” i „Gazetą Rolniczą”.

W czasie I wojny światowej był wiceburmistrzem Kutna. Poseł na Sejm nieprzerwanie przez 16 lat od 1919 z ramienia Związku Ludowo-Narodowego.

Kierownik Rolniczej Stacji Doświadczalnej w Kutnie, wykładowca na Kursach Przemysłowo-Rolniczych w Warszawie, profesor SGGW; specjalizacja – uprawa roślin i chemia rolna (od 1915). Będąc wykładowcą tej uczelni dał się poznać jako przeciwnik tzw. getta ławkowego w l. 30 XX w.[4] jak twierdzi profesor Marek Urban. Jednakże teksty, także z prasy Stronnictwa Narodowego, z lat 30-tych zdają się z kolei świadczyć, że profesor Staniszkis, jako dziekan wydziału rolnego SGGW jak najbardziej popierał getto ławkowe[5][6][7].

Od 1927 sprawował mandat radnego Warszawy z listy narodowej demokracji. Poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I, II i III kadencji (1922–1935) z ramienia endecji. W 1937, za zasługi na polu pracy naukowej i społecznej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[8].

Pełnił funkcję skarbnika Stronnictwa Narodowego (1937–1939), wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego (1939–1941) oraz przewodniczącego zarządu w okręgu łomżyńskim. Jednocześnie w lutym 1937 był jednym z członków komitetu podpisującego się pod "Zasadami programu narodowo-radykalnego" przygotowanymi w imieniu komitetu redakcyjnego "Ruchu Młodych" przez Bolesława Piaseckiego[9]. W czasie II wojny światowej członek konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego.

II wojna światowaEdytuj

20 września 1939 został powołany przez generała Juliusza Rómmla na członka Komitetu Obywatelskiego[10]. Po kapitulacji Warszawy i nastaniu niemieckich władz okupacyjnych na początku października 1939 znalazł się na liście zakładników miasta Warszawy[11]. W nocy 17/18 maja 1941 został aresztowany razem ze Stanisławem Sedlaczkiem i kilkunastoma innymi pracownikami Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej. Trafił do największego więzienia w Generalnym GubernatorstwiePawiaka. 23 lipca 1941 roku został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz[12]. W transporcie liczącym 350 innych więźniów znajdowało się również wielu wybitnych Polaków jak były wiceminister skarbu Roman Rybarski, 11-krotny mistrz Polski w biegach długodystansowych Józef Noji, polityk PPS Adam Kuryłowicz, publicysta Piotr Kownacki[12][13]. Witold Staniszkis został zamordowany w obozie przez niemieckich nazistów w 1941 roku.

Symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 213–II–27/28)[14].

RodzinaEdytuj

Był synem nauczyciela greki, Wincentego oraz Weroniki ze Szmitów. Matka zmarła wcześnie i ojciec ożenił się powtórnie z jej siostrą Anną. W 1907 roku ożenił się z Wandą Piotrowską[15]. Ojciec Witolda Wincentego Staniszkisa, dziadek Jadwigi Staniszkis i Witolda Kazimierza Staniszkisa.

PrzypisyEdytuj

  1. Parlamentarzyści - Pełny opis rekordu, bs.sejm.gov.pl [dostęp 2019-12-07].
  2. M.J. Chodakiewicz, J. Mysiakowska-Muszyńska, W.J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Poznań 2015, s. 39-40.
  3. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919, przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I, Wrocław 2010, s. 33.
  4. Marek Urban, Polska... Polska..., Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 1998, s. 76-77, ISBN 83-85888-10-1, Cytat: Profesorowie ci wszem i wobec głosili, że w swych katedrach nie będą tolerować żadnych form dyskryminacji rasowej, i postępowali zgodnie z tą deklaracją. [...] Chciałbym podkreślić, że wspomniany profesor Staniszkis był, z tego co wiem, członkiem Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Fakt ten dobitnie świadczy o tym, że porządny człowiek, niezależnie od przynależności partyjnej, zawsze postępuje zgodnie z ogólnoludzkimi normami moralnymi..
  5. Witold Borowski (red.), Ultimatum prof. Staniszkisa wobec studnetów-żydów, „Gazeta Radomska”, IV (44), 30 października 1938, s. 1 [dostęp 2018-10-30], Cytat: Prasa żydowska donosi, że studenci żydzi wydziału rolnego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, otrzymali listy do niezwłocznego zgłoszenia się u dziekana wydziału rolnego prof. Staniszkisa. Wzywanym studentom prof. Staniszkis oświadczył, że jeżeli w ciągu trzech dni nie zajmą wyznaczonych im ławek po lewej stronie sal wykładowych, nie będą dopuszczani na wykłady. [...] miał również oświadczyć, że studenci żydzi zachowują się na wykładach prowokująco i że na przyszły rok akademicki nie przyjmie ani jednego żyda na swój wydział..
  6. Mojżesz Kanfer (red.), Niesłychane wystąpienie dziekana S.G.G.W., „Nowy Dziennik”, XXI (292), 25 października 1938, s. 12, Cytat: Warszawa, 24. 10. (A). Studenci żydowscy fakultetu rolniczego w S. G. G. W. otrzymali dziś wezwanie do natychmiastowego stawienia się w dziekanacie. Dziekan prof. Witold Staniszkis oświadczył studentom, że o ile w ciągu 3 dni nie zaczną zajmować miejsc w ławkach po lewej stronie sali, wyda zarządzenie, aby ich w ogóle nie wpuszczono na wykłady. Poza tym prof. Staniszkis oświadczył, że wobec „prowokacyjnego zachowywania się" studentów żydowskich postanowił w przyszłym roku nie przyjąć na swój fakultet ani jednego Żyda..
  7. Studenci żydowscy nie dają zepchnąć się do ghetta, „Nowy Dziennik”, XXI (295), 28 października 1938, s. 17, Cytat: W Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego prowadzona jest przeciwko studentom żydowskim akcja, której celem jest zmuszenie studentów żydowskich do zajęcia miejsc w ławkach ghettowych. Zasługuje na uwagę, że inicjatywa tej akcji wychodzi z grona profesorów tej uczelni. Tego rodzaju żądania wysunęli: dziekan wydziału prof. Staniszkis, prof. Dziubałtowski, a w dniu dzisiejszym także prof. Górski. Gdy studenci żydowscy nie chcieli się zastosować do tego żądania, lecz słuchali wykładów stojąco, endecy rzucili się na nich i usunęli ze sal wykładowych..
  8. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  9. Zasady programu radykalno-narodowego, Warszawa 1937 [dostęp 2018-12-11].
  10. Dowódca Armii "Warszawa", „Robotnik”, XLV (263), 21 września 1939, s. 1, Cytat: Celem reprezentowania interesów społecznych i gospodarczych ludności stolicy powołuję do życia: Komitet Obywatelski.
  11. Zakładnicy miasta Warszawy. „Warszawski Dziennik Narodowy”. 267, s. 1, 7 października 1939. 
  12. a b Władysław Bartoszewski: „Warszawski pierścień śmierci 1939-1944”. Warszawa: Interpress, 1970, s. 137-138.
  13. Regina Domańska: „Pawiak więzienie Gestapo. Kronika 1939-1944”. Warszawa: KIW, 1978, s. 102, 164.
  14. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  15. Program indeksacji aktów stanu cywilnego i metryk kościelnych, metryki.genealodzy.pl [dostęp 2019-12-07].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj