Otwórz menu główne

Witold Teofil Staniszkis

polski polityk, agrotechnik

Witold Teofil Staniszkis (ur. 20 grudnia 1880 w Mariampolu, zm. 21 listopada 1941 w KL Auschwitz) – polski agrotechnik, działacz społeczny i polityczny, polityk endecji. Profesor rolnictwa i uprawy roślin SGGW.

Witold Teofil Staniszkis
Ilustracja
Witold Teofil Staniszkis w czasie posiedzenia Sejmu w 1925 w sprawie ustawy o reformie rolnej
Data i miejsce urodzenia 20 grudnia 1880
Mariampol
Data i miejsce śmierci 21 listopada 1941
KL Auschwitz
Poseł III kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 16 listopada 1930
do 10 lipca 1935
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowe
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Grób rodziny Staniszkis na Starych Powązkach w Warszawie

RodzinaEdytuj

Był synem nauczyciela greki, Wincentego oraz Weroniki ze Szmitów. Matka zmarła wcześnie i ojciec ożenił się powtórnie z jej siostrą Anną. Ojciec Witolda Wincentego Staniszkisa, dziadek Jadwigi Staniszkis.

ŻyciorysEdytuj

Ukończył biologię na Uniwersytecie Warszawskim, później studiował nauki rolnicze w Krakowie. Od wczesnej młodości angażował się w działalność niepodległościową, będąc członkiem „Zet”. Działał w kole akademickim Towarzystwa Oświaty Narodowej, przewodniczył Sekcji Koronnej Centralizacji Gimnazjalnych Kół Samokształceniowych w Królestwie Polskim, w Centralnym Komitecie Organizacji uczniowskich reprezentował Łomżę, działał w komitecie na rzecz pomocy unitom. Członek Ligi Narodowej od 1905 i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Był jednym z przywódców Zjednoczenia Narodowego[1].

Po studiach został asystentem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Współpracował z pismami o tematyce agrarnej: „Tygodnikiem Rolniczym” i „Gazetą Rolniczą”.

W czasie I wojny światowej był wiceburmistrzem Kutna. Poseł na Sejm nieprzerwanie przez 16 lat od 1919 z ramienia Związku Ludowo-Narodowego.

Kierownik Rolniczej Stacji Doświadczalnej w Kutnie, wykładowca na Kursach Przemysłowo-Rolniczych w Warszawie, profesor SGGW; specjalizacja – uprawa roślin i chemia rolna (od 1915). Będąc wykładowcą tej uczelni dał się poznać jako przeciwnik tzw. getta ławkowego w l. 30 XX w.[2] jak twierdzi profesor Marek Urban. Jednakże teksty, także z prasy Stronnictwa Narodowego, z lat 30-tych zdają się z kolei świadczyć, że profesor Staniszkis, jako dziekan wydziału rolnego SGGW jak najbardziej popierał getto ławkowe[3][4][5].

Od 1927 sprawował mandat radnego Warszawy z listy narodowej demokracji. Poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I, II i III kadencji (1922–1935) z ramienia endecji. W 1937, za zasługi na polu pracy naukowej i społecznej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[6].

Pełnił funkcję skarbnika Stronnictwa Narodowego (1937–1939), wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego (1939–1941) oraz przewodniczącego zarządu w okręgu łomżyńskim. Jednocześnie w lutym 1937 był jednym z członków komitetu podpisującego się pod "Zasadami programu narodowo-radykalnego" przygotowanymi w imieniu komitetu redakcyjnego "Ruchu Młodych" przez Bolesława Piaseckiego[7]. W czasie II wojny światowej członek konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego.

II wojna światowaEdytuj

20 września 1939 został powołany przez generała Juliusza Rómmla na członka Komitetu Obywatelskiego[8]. Po kapitulacji Warszawy i nastaniu niemieckich władz okupacyjnych na początku października 1939 znalazł się na liście zakładników miasta Warszawy[9]. W nocy 17/18 maja 1941 został aresztowany razem ze Stanisławem Sedlaczkiem i kilkunastoma innymi pracownikami Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej. Trafił do największego więzienia w Generalnym GubernatorstwiePawiaka. 23 lipca 1941 roku został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz[10]. W transporcie liczącym 350 innych więźniów znajdowało się również wielu wybitnych Polaków jak były wiceminister skarbu Roman Rybarski, 11-krotny mistrz Polski w biegach długodystansowych Józef Noji, polityk PPS Adam Kuryłowicz, publicysta Piotr Kownacki[10][11]. Witold Staniszkis został zamordowany w obozie przez niemieckich nazistów w 1941 roku.

Symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 213–II–29)[12].

PrzypisyEdytuj

  1. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919, przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I, Wrocław 2010, s. 33.
  2. Marek Urban, Polska... Polska..., Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 1998, s. 76-77, ISBN 83-85888-10-1, Cytat: Profesorowie ci wszem i wobec głosili, że w swych katedrach nie będą tolerować żadnych form dyskryminacji rasowej, i postępowali zgodnie z tą deklaracją. [...] Chciałbym podkreślić, że wspomniany profesor Staniszkis był, z tego co wiem, członkiem Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Fakt ten dobitnie świadczy o tym, że porządny człowiek, niezależnie od przynależności partyjnej, zawsze postępuje zgodnie z ogólnoludzkimi normami moralnymi..
  3. Witold Borowski (red.), Ultimatum prof. Staniszkisa wobec studnetów-żydów, „Gazeta Radomska”, IV (44), 30 października 1938, s. 1 [dostęp 2018-10-30], Cytat: Prasa żydowska donosi, że studenci żydzi wydziału rolnego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, otrzymali listy do niezwłocznego zgłoszenia się u dziekana wydziału rolnego prof. Staniszkisa. Wzywanym studentom prof. Staniszkis oświadczył, że jeżeli w ciągu trzech dni nie zajmą wyznaczonych im ławek po lewej stronie sal wykładowych, nie będą dopuszczani na wykłady. [...] miał również oświadczyć, że studenci żydzi zachowują się na wykładach prowokująco i że na przyszły rok akademicki nie przyjmie ani jednego żyda na swój wydział..
  4. Mojżesz Kanfer (red.), Niesłychane wystąpienie dziekana S.G.G.W., „Nowy Dziennik”, XXI (292), 25 października 1938, s. 12, Cytat: Warszawa, 24. 10. (A). Studenci żydowscy fakultetu rolniczego w S. G. G. W. otrzymali dziś wezwanie do natychmiastowego stawienia się w dziekanacie. Dziekan prof. Witold Staniszkis oświadczył studentom, że o ile w ciągu 3 dni nie zaczną zajmować miejsc w ławkach po lewej stronie sali, wyda zarządzenie, aby ich w ogóle nie wpuszczono na wykłady. Poza tym prof. Staniszkis oświadczył, że wobec „prowokacyjnego zachowywania się" studentów żydowskich postanowił w przyszłym roku nie przyjąć na swój fakultet ani jednego Żyda..
  5. Studenci żydowscy nie dają zepchnąć się do ghetta, „Nowy Dziennik”, XXI (295), 28 października 1938, s. 17, Cytat: W Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego prowadzona jest przeciwko studentom żydowskim akcja, której celem jest zmuszenie studentów żydowskich do zajęcia miejsc w ławkach ghettowych. Zasługuje na uwagę, że inicjatywa tej akcji wychodzi z grona profesorów tej uczelni. Tego rodzaju żądania wysunęli: dziekan wydziału prof. Staniszkis, prof. Dziubałtowski, a w dniu dzisiejszym także prof. Górski. Gdy studenci żydowscy nie chcieli się zastosować do tego żądania, lecz słuchali wykładów stojąco, endecy rzucili się na nich i usunęli ze sal wykładowych..
  6. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  7. Zasady programu radykalno-narodowego, Warszawa 1937 [dostęp 2018-12-11].
  8. Dowódca Armii "Warszawa", „Robotnik”, XLV (263), 21 września 1939, s. 1, Cytat: Celem reprezentowania interesów społecznych i gospodarczych ludności stolicy powołuję do życia: Komitet Obywatelski.
  9. Zakładnicy miasta Warszawy. „Warszawski Dziennik Narodowy”. 267, s. 1, 7 października 1939. 
  10. a b Władysław Bartoszewski: „Warszawski pierścień śmierci 1939-1944”. Warszawa: Interpress, 1970, s. 137-138.
  11. Regina Domańska: „Pawiak więzienie Gestapo. Kronika 1939-1944”. Warszawa: KIW, 1978, s. 102, 164.
  12. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj