Alfred Kroeber

amerykański antropolog kulturowy

Alfred Louis Kroeber (ur. 11 czerwca 1876 w Hoboken, zm. 5 października 1960 w Paryżu) – amerykański antropolog kulturowy, z pochodzenia Niemiec. Jego głównym przedmiotem zainteresowań była etnosocjologia, badania nad kulturami ludów pierwotnych, teoria i historia kultury.

Alfred Louis Kroeber
Ilustracja
Kroeber z Ishi
Data i miejsce urodzenia 11 czerwca 1876
Hoboken
Data i miejsce śmierci 5 października 1960
Paryż
Zawód, zajęcie antropolog
Dzieci Ursula K. Le Guin i Karl Kroeber, (adoptowani) Clifton Kroeber i Theodore Brown Kroeber

Życie rodzinne  Edytuj

Rodzice Kroebera byli niemieckimi protestantami z wyższej klasy średniej. Ojciec Florence Kroeber miał dziesięć lat, gdy jego rodzina wyemigrowała z Niemiec do USA. Jego matką była Johanna Muller. Mieli oni czwórkę dzieci z czego Alfred był najstarszy. Kilka lat po jego narodzinach przeprowadzili się z Hoboken w stanie New Jersey do Nowego Jorku. Tam Kroeber dorastał i rozpoczął swoją naukę. Kroeber był żonaty dwukrotnie. W 1906 ożenił się z Hanriette Rothschild, która zmarła na gruźlicę w 1913 po pięciu latach choroby. Swoją drugą żonę, Theodorę Krakow Brown, poślubił w 1926 i miał z nią dwójkę dzieci: Karla Kroebera i Ursulę Kroeber Le Guin, znaną pisarkę s-f i fantasy. Jego dzieci wychowywały się razem z adoptowanymi przez Kroebera synami żony z pierwszego małżeństwa: Cliftem i Theodorem Brown[1].

Wczesne lata kształcenia  Edytuj

Rodzina Kroebera była dwujęzyczna, ale w domu mówiło się po niemiecku. W dzieciństwie uczył się on również łaciny i greki. Można przypuszczać, że te wczesne zetknięcie z tyloma językami przyczyniło się potem do zainteresowania badacza lingwistyką. Gdy Alfred skończył siedem lat, zakończył naukę domową[2]. Jego oraz szóstkę innych dzieci zaczął uczyć prywatny, niemiecki nauczyciel dr Bamberger. W kolejnych latach przygotowywał się do pójścia na studia w szkole średniej Sachs' Collegiate Institute. Alfred kontynuował tam naukę, z roczną przerwą, aż do czasu, gdy wstąpił na Uniwersytet Columbia w 1892 roku w wieku 16 lat.

Wczesne lata ukształtowały jego charakter i zainteresowanie historią naturalną, zamiłowanie do języków obcych, niezwykłą spostrzegawczość estetyczną, fachowość i chęć do wykonywania wszystkich prac wymagających skrupulatności. Podczas studiów licencjackich na Uniwersytecie Columbia z niewielkim kręgiem przyjaciół założył czasopismo, które choć miało głównie charakter literacki, pozwalało sobie na krytykę wielu podmiotów, w tym uniwersytetu[1].

KarieraEdytuj

Alfred Kroeber rozpoczął studia na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, gdy antropologia nie była jeszcze osobną dyscypliną naukową. Do uczestnictwa w seminarium Franza Boas’a w 1896 roku, skłoniła go czysta ciekawość. Jednak jego zainteresowanie w tym kierunku rozwijały się stopniowo. Antropologia przerodziła się w jego pasję dopiero kiedy jako student pracował nad badaniami o Eskimosach i Czinukach w Nowym Jorku. W tym czasie Kroeber zaczął również uczestniczyć w innych kursach antropologicznych. Prowadził wówczas badania terenowe wśród plemion Arapaho, Yuti, Szoszon i Banok. W 1897 roku został magistrem filologii angielskiej na Uniwersytecie Columbia, a temat jego pracy brzmiał The English Heroic Play. W latach 18971899 pracował jako asystent nauczyciela. Na swoich kursach nauczał o XVIII-wiecznej literaturze angielskiej. Wiosną 1901 roku obronił doktorat[1].

W 1901 roku Alfred Kroeber przybył na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley. Z tym miejscem związał się jako naukowiec i dydaktyk do końca swojego życia. W latach 19161946 był tam profesorem antropologii, a w 1919 roku został profesorem zwyczajnym. Ponadto od 1909 roku był kuratorem Uniwersyteckiego Muzeum Antropologicznego, a od 1923 roku jego dyrektorem[3]. W 1917 roku założył Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne, któremu przez wiele lat przewodniczył. W 1946 roku został profesorem emerytowanym na Uniwersytecie Kalifornijskim[3].

Poglądy badaczaEdytuj

Kroeber uważał się jednocześnie za humanistę i przyrodnika. Mówił, że historia naturalna, którą zajmowała się wówczas etnografia, jest historią ludzkiego zwierzęcia. Prawdziwy zapis etnograficzny według niego odnosił się bardziej do zwierzęcej struktury i zachowań niż do ludzkiej psychologii[4]. W związku z tym podejmował badania odległe od swojego głównego pola zainteresowań (kultury ludzkiej). Prowadził prace badawcze nad porozumiewaniem się pszczół i innych społeczeństw zwierzęcych[3].

Kroeber dostrzegał ówczesny problem zachodzenia na siebie antropologii i socjologii w zakresie pojęć kultury i społeczeństwa. W 1936 roku napisał na ten temat artykuł So-called Social System, w którym prezentował swój pogląd na jednorodność przedmiotu nauk społecznych[5]. W 1958 roku kolejny raz w artykule The Personality of Anthropology zwracał uwagę na to, co łączy i dzieli antropologię oraz socjologię, wskazując przy tym, że to pierwsze jest sprawą większej wagi[6]. Według niego to, co łączy te dwie dziedziny, to wspólny obiekt, nazywany przez Émile Durkheima ,,faktem społecznym” czy przez Edward B. Tylora ,,kulturą”. Natomiast to, co dzieli, to skłonności badaczy: socjologa do zajmowania się społecznymi danymi, strukturą, procesem; antropologa do badania wszystkiego, co określane jest przymiotnikiem ,,kulturowy”[3]. Jeszcze w tym samym roku Kroeber opublikował wraz z socjologiem Talcottem Parsonsem artykuł The Concept of Culture and of Social System, w którym zawarł przemyślenia dotyczące koncepcji społeczeństwa oraz kultury. Publikacje Kroebera pokazują, że wszystko co kulturowe i społeczne stanowi tylko aspekty tego samego zjawiska.

Badania terenoweEdytuj

Alfred Kroeber odrzucał uogólnienia naukowe[1]. Szeroko wykorzystując najnowsze techniki i metody badawcze zachowywał głęboko humanistyczne ujmowanie zjawisk kulturowych w ich wielowymiarowej złożoności. W swoich badaniach korzystał z wielu dziedzin pokrewnych. Prowadził badania jako etnograf, uznając etnografię za trzon antropologii. Przy pomocy lingwistyki szukał powiązań językowych grup kulturowych i rasowych na badanych obszarach. W kontekście psychologii rozważał, w jakim zakresie antropologia może korzystać z poglądów Sigmunda Freuda. W sposób charakterystyczny dla historyków spisywał, gromadził i analizował legendy oraz mity wymierających społeczności (np. plemiona Indian obu Ameryk). Prowadził szereg badań ankietowych stosowanych w socjologii. Łączył role geografa, socjologa i kulturoznawcy, kiedy badał zależności istniejące pomiędzy środowiskami geograficznymi a kulturami rozwijających się tam społeczeństw (Cultural and Natural Areas of Native North America, 1939). Niektóre z jego dzieł mają również charakter filozoficzny[7].

Działalność naukowa Kroebera przejawiała się w dwóch aspektach: czysto naukowym i humanistycznym[7]. Przez naukowy aspekt, rozumiana jest intelektualna wartość jego spuścizny. Przykładami są: podręcznik Anthropology (1923); wynik obserwacji rozwoju Filipin, które dały wzór badań nad procesami formowania się narodu z pierwotnych plemion; fakt, że w wyniku działalności naukowej badacza, tematem Indian zainteresowali się psychoanalitycy. Jednak najważniejszym przykładem spuścizny naukowej Kroebera jest jego umiejętność utrzymania równowagi pomiędzy elementami scjentystycznymi a filozoficzno-humanistycznymi w trakcie swojej kariery naukowej. Z tego też wynika problem skategoryzowania jego przynależności do konkretnej epoki[7]. Gdy mowa o humanistycznym aspekcie działalności naukowej Alfreda Kroebera, na pierwszym miejscu jest jego ogromny wysiłek włożony w ocalenie przed zniknięciem pierwotnych kultur i języków Indian Ameryki Północnej[7]. Jego dzieło Handbook of the Indians of California (1925) jest podstawowym źródłem wiedzy o tej Ameryce. Badania Kroebera obejmują również Amerykę Południową i Indian zamieszkujących okolice Peru, gdzie dokonał odkryć archeologicznych, które pozwoliły mu na próbę klasyfikacji kultur peruwiańskich[7].

Prowadził badania antropologiczne w krajach obu Ameryk, głównie w amerykańskim Nowym Meksyku (19151920), Meksyku (1924,1930) i Peru (1925, 1926, 1942), badał tam pierwotne kultury indiańskie (np. Mohave, Zuni, Yurok)[7]. Badania częściowo prowadził również w Azji Południowo-Wschodniej.

Współpracował także z Ishi, ostatnim Indianinem z ludu Yana, którego historię życia opisała żona Kroebera, Theodora Kroeber w książce pt. Ishi in Two Worlds[8].

Po przejściu na emeryturę Kroeber nie przerwał działalności naukowo-pisarskiej. Jeszcze w 1959 roku, tuż przed śmiercią, wspólnie z Samuelem A. Barrettem podjął się utrwalenia na taśmach magnetofonowych i kolorowych filmach resztek kultury i języka Indian amerykańskich, przyjmując na ten cel pomoc finansową (76 tys. dolarów) z National Science Foundation[7].

Najważniejsze praceEdytuj

  • Peoples of Philippines (1919)
  • Anthropology (1923)
  • Handbook of the Indians of California (1925)
  • Culture Element Distribution (1936)
  • Cultural and Natural Areas of Native North America (1939)
  • Configurations of Culture Growth (1944)
  • Anthropology: Race, Language, Culture, Psychology, Prehistory (1948)
  • Culture. A Critical Review of Concepts and Definitions (współautor: Clyde Kluckhohn, 1952)
  • The nature of culture (1952)
  • Style and Civilization (1957)
  • Anthropologist Looks at History (1963)

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

Za osiągnięcia naukowe Alfred Kroeber otrzymał najwyższe odznaczenia antropologiczne[1]:

Ponadto Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, na którym był właściwym twórcą departamentu antropologii, uczcił go za życia dając najnowocześniejszemu budynkowi na kampusie nazwę: Kroeber Hall. Tam też założono Kroeber Anthropological Society[9].

Tłumaczenia prac na język polskiEdytuj

  • Istota kultury, Wyd I i II: tłum. Piotr Sztompka, Warszawa 1973, 1989, Państwowe Wydawnictwo Naukowe; Wyd III: Warszawa 2002, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 388, ​ISBN 83-01-04107-2​ (The Nature of Culture 1952)

BibliografiaEdytuj

  • Gella, A. (1961). Alfred Louis Kroeber (1876–1960). Przegląd Socjologiczny / Sociological Review, 15(1), 145–149.
  • Kroeber, A. L. (1936). So-called Social Sciences.
  • Kroeber, A. L. (1957). Ethnographic Interpretations. California: University of California Press.
  • Kroeber, A. L. (1958). The Personality of Culture. Berkeley: Kroeber Anthropological Society.
  • Kroeber, T. (1961). Ishi in Two Worlds. California: University of California Press.
  • Steward, J. H. (1962). Alfred Kroeber 1876–1960. A Biographical Memoir by Julian H. Steward. Washington D.C.: National Academy of Sciences.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Julian H. Steward, Alfred Kroeber 1876–1960. A Biographical Memoir by Julian H. Steward, Washington D.C.: National Academy of Sciences, 1962.
  2. Julian H. Steward, Alfred Kroeber 1876–1960. A Biographical Memoir by Julian H. Steward, Washington D.C.: National Academy of Sciences, 1962.
  3. a b c d Aleksander Gella, Alfred Louis Kroeber (1876–1960), „Przegląd Socjologiczny / Sociological Review” (15/1, 145–149), 1961.
  4. Alfred L. Kroeber, Ethnographic Interpretations, California: University of California Press, 1957.
  5. Alfred L. Kroeber, So-called Social Sciences, 1936.
  6. Alfred L. Kroeber, The Personality of Culture, Berkeley: Kroeber Anthropological Society, 1958.
  7. a b c d e f g Aleksander Gella, Alfred Louis Kroeber (1876–1960), „Przegląd Socjologiczny / Sociological Review” (15/1, 145–149), 1961.
  8. Theodora Kroeber, Ishi in Two Worlds, California: University of California Press, 1961.
  9. Aleksander Gella, Alfred Louis Kroeber (1876–1960), „Przegląd Socjologiczny / Sociological Review” (15/1, 145–149), 1961.