Björk

islandzka piosenkarka i kompozytorka
Ten artykuł dotyczy islandzkiej piosenkarki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej nazwisko patronimiczne. Zobacz: islandzkie nazwiska.

Björk Guðmundsdóttir (wym. [ˈpjœr̥k ˈkvʏðmʏntsˌtoʊhtɪr] i; ur. 21 listopada 1965 w Reykjavíku[2]) – islandzka piosenkarka, autorka tekstów, kompozytorka, aktorka, producentka muzyczna i DJ.

Björk
Ilustracja
Björk podczas występu na festiwalu Big Day Out w Melbourne, 28 stycznia 2008.
Imię i nazwisko Björk Guðmundsdóttir
Data i miejsce urodzenia 21 listopada 1965
Reykjavík
Instrumenty instrumenty klawiszowe
Typ głosu sopran
Gatunki trip hop[1], rock alternatywny[1], pop alternatywny[1], indie rock[1], electronica[1], dance[1], muzyka klubowa, EDM, trap, rap[1]
Zawód piosenkarka, autorka tekstów, kompozytorka, aktorka, producentka muzyczna, DJ
Aktywność od 1975
Wydawnictwo One Little Indian, Electra/Atlantic, Smekkleysa
Zespoły
Tappi Tíkarrass
KUKL
The Sugarcubes
Björk Guðmundsdóttir & tríó Guðmundar Ingólfssonar
Odznaczenia
Kawaler Orderu Narodowego Zasługi (Francja) Krzyż Kawalerski Orderu Sokoła (Islandia)
Faksymile
Strona internetowa

Wielokrotnie nagradzana różnymi nagrodami muzycznymi, takimi jak Brit Awards, Europejskie Nagrody Muzyczne MTV i Grammy. Zajęła 60. miejsce w zestawieniu „100 najlepszych wokalistów wszech czasów” sporządzonym przez magazyn „Rolling Stone[3].

MłodośćEdytuj

Jest córką Guðmundura Gunnarsona i Hildur Rúny Hauksdóttir. Jej ojciec był działaczem związkowym, a matka opuściła go, gdy Björk miała zaledwie rok, by zamieszkać w komunie hippisowskiej. Kilka lat później związała się z muzykiem bluesowym, który wywarł duży wpływ na edukację muzyczną pasierbicy.

Kariera muzycznaEdytuj

Rozpoczęła karierę muzyczną w wieku 11 lat, podejmując naukę gry na fortepianie w szkole muzycznej. Jedna z jej nauczycielek przesłała nagranie piosenki Tiny Charles „I Love to Love” islandzkiej stacji radiowej Radio One, która następnie wyemitowała utwór na antenie w całym kraju. Wkrótce z piosenkarką skontaktował się przedstawiciel wytwórni Fálkinn z propozycją wydania płyty. Z pomocą swojego ojczyma, który grał na gitarze, nagrała w 1977 pierwszy album studyjny, zatytułowany po prostu Björk. Płyta, zawierająca kilka islandzkich piosenek dla dzieci, a także autorską wersję przeboju zespołu The Beatles „Fool on the Hill”, stała się bardzo popularna na Islandii.

W wieku 14 lat założyła swoją własny dziewczęcy zespół Spit and Snot, w którym grała muzykę punkową. Kolejnym epizodem jej muzycznej kariery było granie w zespole Exodus tworzącym muzykę jazz fusion. W 1980 skończyła szkołę muzyczną i rok później wraz z basistą Exodusu Jakobem Magnússonem założyła nowy zespół, Tappi Tíkarrass. W tym samym roku wydali pierwszy singel, „Bítið Fast Í Vítið”, a dwa lata później – wspólny album pt. Miranda.

W kolejnych miesiącach podjęła współpracę z muzykami z zespołów Purrkur Pillnikk i Þeyr, z którymi wkrótce założyła grupę KUKL. Krótkotrwały eksperyment okazał się sukcesem, dlatego muzycy postanowili kontynuować współpracę, rozwijając styl podobny do muzyki gothic rock. Zespół występował na Islandii z angielskim zespołem Crass', później również w Wielkiej Brytanii, gdzie pojawił się na scenie z zespołem Flux of Pink Indians. Zespół wydał też dwa albumy studyjne, The Eye w 1984 i Holidays in Europe w 1986.

Latem 1986 wraz z kilkoma członkami zespołu założyła grupę Sykurmolarnir, która zyskała światową popularność pod angielską nazwą The Sugarcubes. Ich pierwszy singel, „Ammæli” (nagrany również w wersji angielskiej jako „Birthday”), stał się hitem w Wielkiej Brytanii oraz zyskał pewne uznanie w USA. Wkrótce pojawiły się oferty wytwórni, z których artyści wybrali firmę One Little Indian. W 1988 nagrali w niej pierwszy album studyjny pt. Life's Too Good, który zdobył międzynarodowy rozgłos. Mimo wydania dwóch kolejnych udanych albumów, Here Today, Tomorrow Next Week! i Stick Around for Joy w zespole narastały napięcia, zwłaszcza między Björk a Einarem Örnem, aż wreszcie w 1992 doszło do rozwiązania grupy.

 
Björk podczas koncertu z zespołem The Sugarcubes

W międzyczasie solowo wzięła udział w kilku innych projektach, m.in. z bebopową grupą Trio Guðmundar Ingólfssonar wydała w Islandii nagranie Gling-Gló, które zawiera głównie islandzkie standardy jazzowe; udzielała się także na płycie housowego zespołu 808 State. Po rozpadzie zespołu The Sugarcubes przeprowadziła się do Londynu, gdzie wkrótce rozpoczęła karierę solową. Rozpoczęła udaną współpracę z producentem Nellee Hooperem, z którym wspólnie nagrała i wydała pierwszy solowy singiel „Human Behaviour”. W czerwcu 1993 premierowo zaprezentowała solowy album studyjny pt. Debut, który zdobył uznanie wśród krytyków i publiczności, a w Stanach Zjednoczonych uzyskał status złotej płyty.

W 1994 powróciła do studia nagraniowego, by wraz z Nellee Hooperem, Trickym, Grahamem Masseyem oraz producentem muzyki elektronicznej Howie B pracować nad kolejnym albumem. Płyta, zatytułowana Post, ukazała się w czerwcu 1995. Wydawnictwo dotarło do drugiego miejsca na liście przebojów w Wielkiej Brytanii i zdobyło status złotej płyty w USA. W styczniu 1997 pojawił się kolejny album studyjny pt. Telegram, który zawierał remiksy przebojów z Post. W międzyczasie wystąpiła w MTV Unplugged oraz napisała piosenkę dla Madonny. Również w 1997 wydała kolejny album studyjny pt. Homogenic, którą opisywała jako „eksperymentalną próbę opisania krajobrazu Islandii”. Przy produkcji albumu współpracowali z nią producenci Mark Bell, Guy Sigsworth i ponownie Howie B.

We wrześniu 2000 wydała album pt. Selmasongs, zawierający utwory nagrane na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Tańcząc w ciemnościach Larsa von Triera, w którym zagrała główną rolę Selmy. Za występ w filmie otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na 53. MFF w Cannes. W 2001 wydała album pt. Vespertine, nad którym współpracowała z eksperymentującymi artystami Matmos, Thomasem Knakiem i harfistką Zeeną Parkins.

W 2002 i 2003 zdecydowała się na wydanie zestawów CD, Family Tree, i DVD, na których pojawiły się dotąd niepublikowane materiały. Wydała też płytę z największymi przebojami z mijającego dziesięciolecia solowej kariery, Greatest Hits. 12 lipca 2003 wystąpiła po raz pierwszy w Polsce, grając koncert w Sopocie. W sierpniu 2004 wydała album pt. Medúlla, który promowała singlem „Oceania”, skomponowanym przez nią na zaproszenie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Wykonała piosenkę podczas ceremonii otwarcia XVIII Igrzysk Olimpijskich w Atenach. W tym samym roku została nominowana za całokształt twórczy do MTV Europe Music Awards w kategorii najlepszego wykonawcy alternatywnego.

 
Björk podczas koncertu w Reykjavíku, 2008

W 2005 podjęła się realizacji ścieżki dźwiękowej do filmu Drawing Restraint 9 Matthew Barneya, a w 2006 udostępniła do sprzedaży zestaw kompilacyjny pt. Surrounded, składający się z siedmiu płyt typu Dual-Disc zawierających jej wszystkie dotychczasowe albumy na stronach CD i teledyski na stronach DVD. W maju 2007 wydała szósty album studyjny pt. Volta, nad którym pracowali z nią Mark Bell, Timbaland, Antony Hegarty i Sjón. Płytę promowała podczas światowej trasy koncertowej oraz poprzez single „Earth Intruders”, „Innocence”, „Wanderlust” i „Declare Independence”. Teledysk do ostatniego, po 10-letniej przerwie we współpracy, wyreżyserował Michel Gondry. Za album została nominowana do Grammy w kategorii „najlepsza płyta alternatywna”. 1 lipca 2007 wystąpiła na Open’er Festival w Gdańsku.

 
W trakcie trasy the Biophilia Tour podczas koncertu w Paryżu, 2013

Podczas koncertu w marcu 2008, w Szanghaju, końcowy utwór „Declare Independence” zakończyła skandowaniem: „Tybet! Tybet!”[4]. Dołączyła tym samym do protestu przeciwko łamaniu praw człowieka przez rząd chiński w Tybecie i przyznaniu Państwu Środka organizacji Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2008. Kilka dni przedtem zadedykowała utwór w Tokio nowo niepodległemu Kosowu, co podobno spowodowało skreślenie jej z programu serbskiego Exit Festival 2008 w lipcu w Nowym Sadzie. Jej wcześniejsze dedykacje tego utworu miały na uwadze m.in. niepodległościowe aspiracje Grenlandii i Wysp Owczych, obecnych zamorskich posiadłości Danii, z kolei zarządcy kolonialnego jej rodzimej Islandii do 1918.

W 2010 została laureatką Polar Music Prize, szwedzkiej nagrody przyznawanej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie muzyki[5]. Wystąpiła gościnnie w piosence „Surrender” islandzkiej piosenkarki Ólöf Arnalds, znanej głównie z zespołu Múm[6].

Kariera aktorskaEdytuj

W 1990 zagrała Margit, dziewczynę, której matka została zabita za uprawianie czarów, w opowieści Juniper Tree na podstawie baśni braci Grimm. W 1994 pojawiła się w filmie Prêt-à-Porter. Nagrała także muzykę do filmu Young Americans.

W 1999 poproszono ją, by napisała muzykę do filmu Larsa von Triera Tańcząc w ciemnościach, historii czeskiej imigrantki Selmy, która zbiera pieniądze na operację oczu dla swojego syna. Ostatecznie reżyser zaproponował jej, by rozważyła zagranie roli Selmy, którą to propozycję początkowo odrzuciła. Reżyser wówczas zagroził, że zakończy ten projekt, porzucając już przygotowany materiał, więc ostatecznie piosenkarka zgodziła się i wystąpiła w filmie u boku Catherine Deneuve. Później przyznała, że praca ta była tak wycieńczająca fizycznie i psychicznie, że przysięgła, że już nigdy nie wystąpi w filmie. Tymczasem za swoją kreację otrzymała nagrodę aktorską na 53. MFF w Cannes. Natomiast muzyka, która ukazała się na albumie zatytułowanym Selmasongs, nominowana była do Oscara.

W 2005 zagrała w Drawing Restraint 9, artystycznym filmie Matthew Barneya, będącego partnerem życiowym Björk. Skomponowała ścieżkę dźwiękową do filmu, o charakterze muzyki awangardowej, która została wydana w tym samym roku pod tym samym tytułem. Utwory na płycie zawierają także odniesienia do klasycznej muzyki japońskiej. Trzy z nich zawierają wirtuozerską grę znanej japońskiej muzyczki Mayumi Miyata na tradycyjnym instrumencie dętym shō.

Działalność pozamuzycznaEdytuj

W 1984 wydała autorski tomik poezji pt. „Björk o świętych” (Um Úrnat Frá Björk), który własnoręcznie zilustrowała.

Życie prywatneEdytuj

Ma dwoje dzieci, syna Sindriego i córkę Isadorę. Mieszka w Nowym Jorku.

W latach 90. Ricardo López  wysłał jej paczkę, w której znajdowała się bomba. Kamerą nagrał przygotowania, a później popełnił samobójstwo. Pakunek zdołała przechwycić policja. W konsekwencji wydarzeń wstrząśnięta piosenkarka postanowiła wyprowadzić się z Londynu i zamieszkać w Hiszpanii.

DyskografiaEdytuj

Zobacz więcej w artykule The Sugarcubes, w sekcji Dyskografia.
Albumy studyjne
Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat
USA
[7]
CAN
[1]
POL
[8]
FRA
[9]
NLD
[10]
AUT
[11]
FIN
[12]
CHE
[13]
GER
[14]
JPN
[15]
UK
[16]
Björk
  • Data: 18 grudnia 1977
  • Wydawca: Fálkinn
Debut
  • Data: 5 lipca 1994
  • Wydawca: One Little Indian
61 25 5 27 18 24 65 3
  • USA: platynowa płyta[17]
  • CAN: złota płyta[18]
Post
  • Data: 13 czerwca 1995
  • Wydawca: One Little Indian
32 26 5 13 9 5 6 26 2
  • USA: platynowa płyta[17]
  • CAN: platynowa płyta[18]
Homogenic
  • Data: 22 września 1997
  • Wydawca: One Little Indian
28 20 2 12 5 10 13 10 16 4
  • USA: złota płyta[17]
  • CAN: złota płyta[18]
Vespertine
  • Data: 27 sierpnia 2001
  • Wydawca: One Little Indian
19 2 6 1 20 5 3 3 3 6 8
  • CAN: złota płyta[18]
Medúlla
  • Data: 30 sierpnia 2004
  • Wydawca: One Little Indian
14 6 2 1 20 6 4 3 5 10 9
Volta
  • Data: 7 maja 2007
  • Wydawca: One Little Indian
9 6 6 3 17 5 7 3 9 12 7
Biophilia
  • Data: 10 października 2011
  • Wydawca: One Little Indian
27 22 4 17 17 15 9 14 18 21
Vulnicura
  • Data: 20 stycznia 2015
  • Wydawca: One Little Indian
20 12 48 33 10 31 14 7 52 11
Utopia
  • Data: 24 listopada 2017
  • Wydawca: One Little Indian
„–” album nie był notowany.
Ścieżki dźwiękowe
Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat
USA
[1]
POL
[8]
FRA
[9]
NLD
[10]
FIN
[12]
CHE
[13]
GER
[14]
JPN
[15]
UK
[16]
Selmasongs
  • Data: 18 września 2000
  • Wydawca: One Little Indian
41 19 4 85 10 20 22 17 34
  • JPN: złota płyta[19]
Drawing Restraint 9
  • Data: 25 lipca 2005
  • Wydawca: One Little Indian
67 212
„–” album nie był notowany.
Kompilacje
Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat
AUT
[11]
CHE
[13]
GER
[14]
JPN
[15]
UK
[16]
Greatest Hits
  • Data: 4 listopada 2002
  • Wydawca: One Little Indian
64 24 71 20 53
  • CAN: złota płyta[18]
„–” album nie był notowany.
Remiks albumy
Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście
USA
[1]
FRA
[9]
The Best Mixes from
he Album Debut for All the
People Who Don't Buy White Labels
  • Data: wrzesień 1994
  • Wydawca: One Little Indian
Telegram
  • Data: 25 listopada 1996
  • Wydawca: One Little Indian
66
Army of Me: Remixes and Covers
  • Data: 2 maja 2005
  • Wydawca: One Little Indian
168
Bastards
  • Data: 19 listopada 2012
  • Wydawca: One Little Indian
„–” album nie był notowany.
Boxsety
Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście
USA
[1]
FRA
[9]
Family Tree
  • Data: 4 listopada 2002
  • Wydawca: One Little Indian
100
Live Box
  • Data: 18 sierpnia 2003
  • Wydawca: One Little Indian
99
Surrounded
  • Data: 27 czerwca 2006
  • Wydawca: One Little Indian
Voltaïc
  • Data: 23 czerwca 2009
  • Wydawca: One Little Indian
148
„–” album nie był notowany.
Współpraca
Tytuł Dane dot. albumu
Mount Wittenberg Orca (oraz Dirty Projectors)
  • Data: 30 czerwca 2010
  • Wydawca: Domino Recording Company
Albumy koncertowe
Tytuł Dane dot. albumu
Celebrating Wood and Metal
  • Data: kwiecień 1997
  • Wydawca: One Little Indian
Debut Live
  • Data: 14 kwietnia 2004
  • Wydawca: One Little Indian
Post Live
  • Data: 14 kwietnia 2004
  • Wydawca: One Little Indian
Homogenic Live
  • Data: 14 kwietnia 2004
  • Wydawca: One Little Indian
Vespertine Live
  • Data: 14 kwietnia 2004
  • Wydawca: One Little Indian
Songs from the Volta Tour
  • Data: 30 czerwca 2009
  • Wydawca: One Little Indian
Björk: Biophilia Live
  • Data: 24 listopada 2014
  • Wydawca: One Little Indian
Vulnicura Live
  • Data: 15 lipca 2016
  • Wydawca: One Little Indian
Single
Tytuł Rok Pozycja na liście Album
UK
[16]
FRA
[20]
USA
[1]
CAN
[1]
FIN
[21]
GER
[14]
Human Behaviour 1993 36 Debut
Venus as a Boy 29
„Play Dead” (feat. David Arnold) 12
„Big Time Sensuality” 17 6
„Violently Happy” 1994 13 31 100
„Army of Me” 1995 10 22 55 Post
„Isobel” 23 18
„It's Oh So Quiet” 4 57 5
„Hyperballad” 1996 8 18
„Possibly Maybe” 13
„I Miss You” 1997 36
Jóga 16 Homogenic
Bachelorette 21 17
Hunter 1998 44 55
Alarm Call 33
All Is Full of Love 1999 24
Hidden Place 2001 21 20 16 11 Vespertine
„Pagan Poetry” 38 49 15
Cocoon 2002 35 61
„It's in Our Hands” 37 97 Greatest Hits
„Who Is It” 2004 26 62 Medúlla
Triumph of a Heart 2005 31 63
„Earth Intruders” 2007 64 Volta
„Innocence”
„Declare Independence” 2008 68
Wanderlust 67
„The Dull Flame of Desire” (feat. Antony Hegarty) 72
„Náttúra”
„The Comet Song” 2010
„Crystalline” 2011 Biophilia
„Cosmogony”
„Virus”
„Moon”
„Stonemilker” 2015 Vulnicura
„–” singel nie był notowany.

WideografiaEdytuj

  • 1994 - Vessel
  • 1998 - Live at Shepherds Bush Empire
  • 1999 - Volumen - USA: złota płyta[17]
  • 2001 - Live in Cambridge
  • 2002 - MTV Unplugged / Live
  • 2002 - Live at Royal Opera House
  • 2002 - Volumen Plus
  • 2002 - Greatest Hits – Volumen 1993–2003
  • 2003 - Inside Björk
  • 2003 - Later with Jools Holland
  • 2003 - Minuscule
  • 2004 - The Inner or Deep Part of an Animal or Plant Structure
  • 2005 - The Medúlla Videos
  • 2012 - Later with Jools Holland 1995–2011
  • 2014 - When Björk Met Attenborough
  • 2014 - Björk: Biophilia Live

FilmografiaEdytuj

  • 1982 – Rokk í Reykjavík (Íslenska Kvikmyndasamsteypan), film w reżyserii Friðrika Þóra Friðrikssona.
  • 1983 – Nýtt Líf (Nýtt Líf ehf.), film w reżyserii Þráinna Bertelssona.
  • 1990 – The Juniper Tree, jako Margit. (Rhino Home Video)
  • 1994 – Prêt-à-Porter, gościnnie jako modelka (ona sama). (Robert Altman)
  • 2000 – Tańcząc w ciemnościach, jako Selma Ježková. (Lars von Trier)
  • 2005 – Drawing Restraint 9, postać jest znana jako „Guest”. (Matthew Barney)
  • 2005 – Screaming Masterpiece, jako ona sama.
  • 2005 – Arakimentari, film dokumentalny o Japończykach, jako ona sama.
  • 2006 – Matthew Barney: No Restraint, film dokumentalny o tworzeniu Drawing Restraint 9, jako ona sama.
  • 2007 – Anna and the Moods, dubbing – Anna Young.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m Stephen Thomas Erlewine: Björk Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-10-20].
  2. imdb Björk Profile
  3. Rolling Stone’s 100 Greatest Singers Of All Time – stereogum.com
  4. Gazeta Wyborcza: Bjork broni Tybetu (pol.). [dostęp 2003-03-13].
  5. Polar Music Prize – oficjalna strona
  6. [Ólöf Arnalds ft. Björk – bojrk.pl]
  7. Bjork Billboard Chart (ang.). allmusic.com. [dostęp 2015-02-10].
    Bjork Billboard Albums Chart (ang.). billboard.com. [dostęp 2015-02-10].
  8. a b OLiS - sprzedaż w okresie 10.10.2011 - 16.10.2011 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 23.04.2007 - 06.05.2007 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 30.10.2000 - 05.11.2000 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 18.06.2007 - 24.06.2007 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 27.09.2004 - 03.10.2004 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 10.09.2001 - 16.09.2001 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-02-10].
    OLiS - sprzedaż w okresie 16.03.2015 - 22.03.2015 (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2015-03-27].
  9. a b c d Bjork French Albums Chart (ang.). lescharts.com. [dostęp 2015-02-10].
  10. a b Bjork Dutch Albums Chart (ang.). dutchcharts.nl. [dostęp 2015-02-10].
  11. a b Bjork Austrian Albums Chart (ang.). austriancharts.at. [dostęp 2015-02-10].
  12. a b Bjork Finnish Albums Chart (ang.). finnishcharts.com. [dostęp 2015-02-10].
  13. a b c Bjork Swiss Albums Chart (niem.). hitparade.ch. [dostęp 2015-02-10].
  14. a b c d Bjork German Albums Chart (niem.). officialcharts.de. [dostęp 2015-02-10].
  15. a b c Oricon: Bjork (jap.). oricon.co.jp. [dostęp 2015-02-10].
  16. a b c d Bjork UK Albums Chart (ang.). officialcharts.com. [dostęp 2015-02-10].
  17. a b c d RIAA: Bjork (ang.). riaa.com. [dostęp 2015-02-10].
  18. a b c d e Music Canada: Bjork (ang.). musiccanada.com. [dostęp 2015-02-10].
  19. 不法録音物対策委員会 (jap.). riaj.or.jp. [dostęp 2015-02-10].
  20. Bjork French Singles Chart (ang.). lescharts.com. [dostęp 2015-02-10].
  21. Bjork Finnish Singles Chart (ang.). finnishcharts.com. [dostęp 2015-02-10].
  22. EN 2001, LA CHANTEUSE BJÖRK REÇOIT DES MAINS DE JACK LANG UNE MÉDAILLE HONORIFIQUE DE CHEVALIER DES ... (fr.). puretrend.com. [dostęp 2014-11-26].

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj