Czarny Dunajec (miasto)

miasto w województwie małopolskim
(Przekierowano z Czarny Dunajec (wieś))

Czarny Dunajecmiasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Czarny Dunajec. Leży w południowej Małopolsce, w regionie geograficznym Kotlina Nowotarska i historyczno-etnograficznym Podhale.

Czarny Dunajec
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ulica Piłsudskiego
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowotarski

Gmina

Czarny Dunajec

Prawa miejskie

1925–1934, 2023

Burmistrz

Marcin Ratułowski

Powierzchnia

37,98 km²

Wysokość

675 m n.p.m.

Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość


3772[1]
99 os./km²

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-470[2]

Tablice rejestracyjne

KNT

Położenie na mapie gminy Czarny Dunajec
Mapa konturowa gminy Czarny Dunajec, w centrum znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Ziemia49°26′22″N 19°51′15″E/49,439444 19,854167
SIMC

0421629

Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 2
34-470 Czarny Dunajec
Strona internetowa
BIP
Dawny herb Czarnego Dunajca

Miasteczko w latach 1879–1896[3], miasto od 1 stycznia 1925[4] do 1 sierpnia 1934[5], po czym włączony do nowo utworzonej gminy Czarny Dunajec[6]. W latach 1954–1972 siedziba gromady Czarny Dunajec[7], a od 1 stycznia 1973 reaktywowanej gminy Czarny Dunajec[8]. Status miasta odzyskał 1 stycznia 2023 roku[9].

HistoriaEdytuj

Wieś królewska Dunajec, położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należała do tenuty nowotarskiej[10].

W okresie zaboru austriackiego miejscowość była siedzibą tzw. „państwa czarnodunajeckiego”. 8 stycznia 1905 roku powstała spółdzielnia Towarzystwo Zaliczkowe, które nie tylko udzielało kredytów, ale również pomagało członkom w oszczędzaniu, sprawach finansowych i gospodarczych. W 1925 roku zmieniło nazwę na Bank Spółdzielczy. Obecnie jego tradycje kontynuuje Bank Spółdzielczy w Czarnym Dunajcu[11].

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej[12] oraz funkcjonowało kolejowe przejście graniczne Czarny Dunajec-Suchá Hora. W latach 1925–1934 Czarny Dunajec posiadał prawa miejskie[13], od 1879 roku zaliczano go do miasteczek[14].

8 września 1939 roku żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 2 mieszkańców i spalili ogółem 36 budynków[15][16].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

W 2016 r. Czarny Dunajec uzyskał wraz z sołectwem Piekielnik w gminie Czarny Dunajec status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarny Dunajec”)[17].

Odzyskanie praw miejskich (2023)Edytuj

4 lutego 2021 radni gminy Czarny Dunajec zdecydowali o przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami w sprawie przywrócenia Czarnemu Dunajcowi statusu miasta[18]. Konsultacje odbyły się pod koniec lata 2021[19]. 8 lipca 2021 gmina rozpoczęła kampanię informacyjną w tym temacie[20]. Konsultacje odbyły się w dniach od 1 do 30 września 2021, a głosować mogli wszyscy mieszkańcy od 13 roku życia[21]. Spośród 19 153 uprawnionych do głosowania, w konsultacjach ważny głos oddały 5834 osoby (frekwencja 30,46%). Za nadaniem statusu miasta Czarnemu Dunajcowi oddano 3954 głosy (67,8% ważnych głosów), przeciwko było 1107 osób (19%), a 773 mieszkańców gminy wstrzymało się (13,2%). W Czarnym Dunajcu w konsultacjach oddano 1266 ważnych głosów, z czego 733 (57,9%) uczestników konsultacji opowiedziało się za nadaniem statusu miasta, 472 (37,3%) było przeciwnych, a 61 (4,8%) wstrzymało się od zajęcia jednoznacznego stanowiska[22]. Podczas sesji w dniu 14 lutego 2022 Rada Gminy Czarny Dunajec podjęła uchwałę o wystąpieniu z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Czarny Dunajec[23]. 16 lutego 2022 Rada Gminy wystąpiła z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o nadanie Czarnemu Dunajcowi praw miejskich oraz o zmianę statusu gminy z wiejskiej na miejsko-wiejską[24]. Dnia 27 lipca 2022 Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie, na mocy którego od 1 stycznia 2023 roku Czarny Dunajec stał się oficjalnie miastem[9].

KlimatEdytuj

Czarny Dunajec leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, średnia temperatury w bieżącym stuleciu wynosi średnio 5,3 °C. Najwyższa temperatura, jaką zanotowano wynosiła 33,9 °C[25], a najniższa temperatura wynosiła –42 °C[26] (10 lutego 1929). 3 lutego 2012 roku temperatura spadła do –34,8 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 743 mm[27]. Torfowiska (szczególnie Puścizna Rękowiańska) w Czarnym Dunajcu są jednym z najchłodniejszych miejsc w Polsce. Nawet latem, w lipcu i sierpniu temperatura przy bezchmurnym niebie potrafi spadać poniżej zera. Przykładowo 8 lipca 2016 zanotowano –1,9 °C a 8 stycznia 2017 –39,8 °C[28][29].

SportEdytuj

W miejscowości istnieje klub sportowy TS Podhalański Czarny Dunajec (Towarzystwo Sportowe Podhalański), utworzony w 2010. W chwili obecnej prowadzi sekcję piłki siatkowej. Debiut w rozgrywkach IV Ligi Piłki Siatkowej w sezonie 2011/2012 przyniósł drużynie 3 miejsce.

TS Podhalański posiada boiska do siatkówki plażowej oraz boisko do piłki nożnej plażowej.

ZabytkiEdytuj

Ludzie związani z Czarnym DunajcemEdytuj

Czarny Dunajec jest miejscem urodzenia Karola Zająca, Józefa Rafacza oraz Stanisława Cikowskiego.

PrzypisyEdytuj

  1. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych, Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 175 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. Karpiniec J 1932. Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka. In Bujak F & Rutkowski J (eds). Roczniki dziejów społeczno-gospodarczych, 2, 1–37.
  4. Dz.U. z 1925 r. nr 8, poz. 57.
  5. Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294.
  6. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 594.
  7. Uchwała Nr 27/IV/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu nowotarskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 17 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 50)
  8. Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).
  9. a b Dz.U. z 2022 r. poz. 1597.
  10. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97.
  11. Grzegorz Jaworek, » Historia Banku, Bombel4Design [dostęp 2022-02-12].
  12. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  13. Czy Czarny Dunajec stanie się znów miastem?, www.radiokrakow.pl [dostęp 2022-02-18] (pol.).
  14. Historia miejscowości | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2022-12-31].
  15. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 241.
  16. Rozstrzelani to Jan Gliściński i Władysław Ogrodny.
  17. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej sołectwu Czarny Dunajec i sołectwu Piekielnik położonym na obszarze gminy Czarny Dunajec (Dz.U. z 2016 r. poz. 755).
  18. Czarny Dunajec chce znowu być miastem. Zdecydują mieszkańcy
  19. “Czarny Dunajec chce się bardzo mocno rozwijać”. Stąd starania o odzyskanie praw miejskich
  20. Warto być miastem. Fakty, a nie plotki
  21. Czarny Dunajec chce być miastem. Teraz czas, by mieszkańcy powiedzieli, czy chcą takich zmian
  22. Wyniki konsultacji
  23. Uchwała XLII/418/2022
  24. 24.pl, Wójt: „Czarny Dunajec zaczyna być miejscowością widmo”. Dlatego powinien zostać miastem – podhale24.pl, podhale24.pl [dostęp 2022-02-18].
  25. Gmina Czarny Dunajec Geografia, klimat, czarny-dunajec.pl [dostęp 2017-10-24] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-25] (pol.).
  26. Jerzy Michalczewski, Zagadnienia Klimatyczne Kotliny Podhalańskiej, s. 55, 1962.
  27. Czarny Dunajec | Klimat. [dostęp 2009-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-05)].
  28. Zastoisko mrozowe w Cz. Dunajcu- klimat.
  29. –39,8 °C i –38,9 °C – Pogoda i Klimat, „Pogoda i Klimat”, 8 stycznia 2017 [dostęp 2017-10-24] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj