Półkownik

Ten artykuł dotyczy cenzury. Zobacz też: pułkownik.

Półkownikfilm, którego rozpowszechnianie w PRL-u zostało uniemożliwione przez cenzurę prewencyjną w Polsce Ludowej w okresie komunizmu. Nazwa jest satyrycznym neologizmem i pochodzi od sposobu przechowywania na półkach magazynowych rolek z taśmami filmowymi.

Taśmy filmowe przechowywane na półkach magazynowych

HistoriaEdytuj

Niedopuszczanie do rozpowszechniania filmów z kręgu kina niezależnego było częścią działań cenzury w PRL-u.

Za pierwszego półkownika w PRL-u uznaje się krótki film fabularny Antoniego Bohdziewicza z 1945 roku pt. 2 X 2 = 4 (33 minuty), który nigdy nie wszedł na ekrany (współcześnie udostępniany jest podczas przeglądów filmowych). Drugim wstrzymanym filmem był Leonarda Buczkowskiego W chłopskie ręce (1946) (29 min).

W 1975 roku w zaleceniach dla cenzorów Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk zakazał publikowania jakichkolwiek informacji na temat wstrzymanych filmów. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL cytuje oficjalny tajny dokument urzędu kontroli podając zakres ingerencji cenzorskich wraz z listą zakazanych filmów: „Nie należy zwalniać żadnych materiałów (informacji,omówień, recenzji, reportaży, postulatów wprowadzenia na nasze ekrany itp.)”[1].

Lista wstrzymanych filmów w PRLEdytuj

Przykłady polskich pełnometrażowych filmów fabularnych, których dystrybucję wstrzymała cenzura komunistyczna to:

Inaczej było z filmem Andrzeja Żuławskiego Na srebrnym globie, którego realizację w 1977 przerwano (mocą decyzji Janusza Wilhelmiego, wiceministra kultury, dygnitarza PZPR), niszcząc równocześnie scenografię i kostiumy. Taśma spoczęła „na półce”. Reżyser dokończył realizację po 12 latach i wówczas dopiero film trafił do kin.

Pojęcie „półkowników” niekiedy spotyka się w polskich opracowaniach dotyczących zatrzymanych przez cenzurę filmów produkcji ZSRR (np. Agonia, Próba wierności, Komisarz).

Filmy wstrzymane przez cenzurę po 1989Edytuj

Po ustanowieniu w Polsce w 1989 roku rządów demokratycznych i zniesieniu cenzury, półkownikami nazywa się czasem filmy dokumentalne, które choć zostały wyprodukowane, nie trafiły do emisji telewizyjnej, czego przyczyną były naciski polityczne lub biznesowe. Najczęściej nie pozostają jednak na półkach, lecz są rozpowszechniane innymi drogami, np. przez internet – serwisy typu YouTube lub na płytach VCD/DVD.

Przykłady półkowników po 1989 r.:

  • Witajcie w życiuHenryka Dederki (premiera w Polsce wstrzymana w wyniku procesów sądowych rozpoczętych przez Amway)
  • Necrobusiness – Fredrika von Krusenstjerna i Richarda Solarza (premiera w Polsce wstrzymana na prośbę zakładu pogrzebowego H. Skrzydlewska[5])
  • Media III RP (2009, wyemitowany przez TVP po raz pierwszy w 2016) - Pawła Nowackiego[6] (niedopuszczony do emisji przez prezesów TVP innych niż Jacka Kurskiego)
  • Biały dmuchawiec (2015) – Agaty Dyczko (spektakl TV)[7] (niedopuszczony do emisji przez prezesa TVP Jacka Kurskiego)
  • Mów mi Marianna (2015) – Karoliny Bielawskiej (film dokumentalny)[8]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Tomasz Strzyżewski 2015 ↓.
  2. a b Krzysztof Różycki. Cenzura stara jak świat. „Angora”. Nr 12(1605), s. 12, 2021-03-12. Łódź: Westa-Druk. ISSN 0867-8162. 
  3. ŻYCIE RAZ JESZCZE. filmpolski.pl.
  4. Po 1989 roku uważano go za zaginiony, odnaleziony i upubliczniony został w 2009 roku
  5. Łódzki potentat pogrzebowy zablokuje emisję szwedzkiego przeboju o "łowcach skór"?, www.wiadomosci24.pl [dostęp 2020-09-07] [zarchiwizowane z adresu 2008-05-01] (pol.).
  6. Media III RP – legendarny „półkownik” w końcu na antenie, Do Rzeczy, 13 grudnia 2016 [dostęp 2017-01-01] (pol.).
  7. Ostatni „półkownik” w TVP? Ależ skąd. Na półce Kurskiego przecież nie jest pusto. kultura.onet.pl, 2019-03-19. [dostęp 2019-03-19].
  8. Sebastian Łupak, Cenzura obyczajowa w TVP? Ten film leży na półce od pięciu lat, Wirtualna Polska, 27 kwietnia 2021 [dostęp 2021-05-09] (pol.).

BibliografiaEdytuj