Otwórz menu główne
Jeden z pierwszych drukowanych słowników łacińsko-polskich Jana Mączyńskiego wydany w 1564 w Królewcu.
Strona tytułowa I tomu Słownika języka polskiego Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego”, wyd. w Warszawie w 1900 r.
Słownik polsko-hiszpański i hiszpańsko-polski „Harald”
Wielki słownik ortograficzny PWN, wyd. 2016

Polskie słowniki – wszystkie rodzaje słowników i leksykonów: językowych, biograficznych, geograficznych, technicznych itp., które zostały spisane w języku polskim w formie rękopiśmiennej lub wydane w formie książkowej. Nauką zajmującą się metodami tworzenia słowników i encyklopedii oraz ich metodologią i historią jest leksykografia.

Rodzaje słownikówEdytuj

Wydawano i wydaje się również słowniki badające wyrazy dawnych czasów (np. Słownik staropolski obejmujący wyrazy zapisane przed rokiem 1500), gwarowe (Słownik gwar polskich), grup zawodowych, morskie, poprawnej polszczyzny i in.

Współcześnie dużą popularnością cieszą się słowniki multimedialne oraz internetowe. Istnieją również słowniki poświęcone słownikom m.in. zbiorczym słownikiem o słownikach jest wydany w 1967 roku Index Lexicorum Poloniae: bibliografia słowników polskich[1].

Słowniki językoweEdytuj

Osobny artykuł: Słownik języka polskiego.

Słowniki językowe były pierwszym rodzajem słowników, jakie pojawiły się w Polsce. Spisywano je już w końcu średniowiecza, a ich genezę odnaleźć można w pracy skrybów, którzy przepisując łacińskie teksty w skryptoriach dopisywali przy niektórych wyrazach polskie znaczenia. Pierwszym zachowanym zbiorem słów polskich był Wokabularz trydencki powstał ok. roku 1424 (wł.) Il piú antico dizionario latino-polacco) i sporządzony został w skryptorium Aleksandra syna księcia mazowieckiego Ziemowita IV[2][3] zawiera ok. 500 wyrazów łacińskich, przy których odnotowano polskie odpowiedniki.

Zachowały się także inne XV-wieczne rękopiśmienne słowniki tego typu. jak Słownik łacińsko-polski (1437) czy Słownik łacińsko-polski Piotra z Uścia z 1450. Zachowały się również słowniki dla początkujących, tzw. mamotrepty, podające polskie odpowiedniki wybranych łacińskich wyrazów, ułatwiające czytanie i rozumienie Pisma Św.

EtymologiaEdytuj

  • Słownik etymologiczny je̜zyka Drzewian połabskich, Tadeusz Lehr-Spławiński, Kazimierz Polański, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa, (1971-1993).
  • Słownik nazw terenowych północno-wschodniej Polski, dwa tomy, Nina Barszczewska, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, (1992).

InternetoweEdytuj

  • Słownik języka polskiego PWN.

Słowniki przyrodniczeEdytuj

Pierwszy obszerny słownik przyrodniczy w języku polskim, który katalogował nazwy roślin, zwierząt oraz minerałów ukończył w 1472 roku polski lekarz oraz przyrodnik Jan Stanko. W swoim dziele „Antibolomenum” zawarł 20 000 terminów łacińskich opatrzonych przez 2000 odpowiedników polskich oraz 800 niemieckich[5].

  • Antibolomenum, Jan Stanko, łacińsko-polsko-niemiecki słownik z 20 000 terminów z 2000 odpowiedników polskich, Wrocław, 1472.
  • Mały słownik biologiczny, Anna Halicz, Benedykt Halicz, Warszawa, (1961).
  • Słownik słów kluczowych z botaniki, Polska Akademia Nauk, Ośrodek Informacji Naukowej w Warszawie, (1990),
  • Szkolny słownik biologiczny, t. 1-12, Leszek Trząski, Videograf II, (1999).

Słowniki biograficzneEdytuj

Grupują one życiorysy znanych, zasłużonych osób mających osiągnięcia na danym polu. Do pierwszych słowników biograficznych zaliczyć można herbarze opisujące rody szlacheckie oraz ich przedstawicieli. Katalog Biblioteki Narodowej liczy 3525 słowników biograficznych.

InternetoweEdytuj

  • Internetowy Polski Słownik Biograficzny.

GeografiaEdytuj

  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 w Warszawie.
  • Encyklopedyczny słownik regionu częstochowskiego, t. 1-2, Bogdan Snoch, Stanisław Podobiński, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, (2000).

HistoriaEdytuj

MatematykaEdytuj

  • Angielsko-polski słownik matematyczny, Hanna Jezierska, Wydawn. Naukowo-Techniczne, (2003).

NaukaEdytuj

  • Słownik polskich towarzystw naukowych, t. 1-3, Leon Łoś, Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, (1978).

TechnikaEdytuj

  • Słownik techniczny, Karol Stadtmüller, dwa tomy, Lech Dolniak, (1936),
  • Lexique technique français-polonais, Jan Szarski, Leon Górecki, Wydawn. Naukowo-Techniczne, (1964),
  • Słownik fizyki i techniki jądrowej angielsko-niemiecko-rosyjsko-francuski: Część polska, Waldemar Choiński, Ralf Sube, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, (1965),
  • Encyklopedyczny słownik techniczny, pod redakcja ̨Sergiusza Czerni, Wydawnictwa naukowo-techniczne, (1968),
  • Mały słownik cybernetyczny, Maria Kempisty, Wiedza Powszechna, (1973),
  • Automatyzacja: Słownik Techniczny : Angielsko-niemiecko-francusko-rosyjsko-hiszpańsko-polsko-węgiersko-słowacki, stron 1023, ok. 13 000 pojęć, Jiří Sýkora, VEB Verlag Technik, (1975),
  • Wielki słownik techniczny polsko-rosyjski: A-Ó. P-Ż, dwa tomy, Leonid Andrejev, opracowanie polskie Maria Martin, Janina Januszkiewicz, Mieczysław Boratyn, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, (1984),
  • Mały słownik techniczny angielsko-polski, Sergiusz Czerni, Wydawn. Naukowo-Techniczne, (1985),
  • Naukowo-techniczny słownik frazeologiczny angielsko-polski, polsko-angielski, Piotr Domański, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, (1992).

ChemiaEdytuj

  • Słownik wyrazow chemicznych, Ignacy Fonberg, nakładem Fr. Moritza, (1825).

MedycynaEdytuj

  • Polski słownik medyczny, s. 1432, Dymitr Aleksandrow, Tadeusz Rożniatowski, Państwowy Zakład Wydawn. Lekarskich, (1981).

SztukaEdytuj

  • Słownik malarzów polskich tudziež obcych w polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, Edward Rastawiecki, Selbstverl., (1850),
  • Słownik jezuitów artystów, Jan Poplatek, Jerzy Paszenda, Wydawn. Apostolstwa Modlitwy, (1972),
  • Mały słownik ikon maryjnych, Aneta Prasał, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, (1996).
  • Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, Jolanta Maurin Białostocka, Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, (2007).

PrawoEdytuj

  • Słownik prawniczy polsko-angielski, Instytut Państwa i Prawa (Polska Akademia Nauk), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, (1986).

MuzykaEdytuj

  • Słownik muzyków polskich, Józef M. Chomiński, Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk), Polskie Wydawn. Muzyczne, (1964).

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Piotr Grzegorczyk: Index Lexicorum Poloniae: bibliografia słowników polskich. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1967.
  • Teresa Michałowska: Literatura polskiego średniowiecza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 768-769. ISBN 978-83-01-16675-5.
  • Wiesław Wydra: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01568-4.
  • Zenon Klemensiewicz: Historia języka polskiego t. II rodz. „Słowniki” 352-357. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-06443-9.
  • Maciej Iłowiecki: Dzieje nauki polskiej. Warszawa: Interpress, 1981. ISBN 83-223-1876-6.
  • Piotr Żmigrodzki: Wprowadzenie do leksykografii polskiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Sląskiego, 2003, s. 169-173.