Stefan Starczewski

Stefan Augustyn Starczewski, ps. „Samuel” (ur. 27 maja 1935 w Konstancinie k. Warszawy, zm. 2 października 2014[1]) – polonista, pedagog, socjolog kultury, doktor socjologii, działacz opozycji demokratycznej w Polsce w czasach PRL, jeden z twórców i działacz Komitetu Helsińskiego w Polsce. Były mąż Krystyny Starczewskiej.

Stefan Starczewski
ps. Samuel
Ilustracja
Stefan Starczewski w Senacie (2007)
Data i miejsce urodzenia 27 maja 1935
Konstancin-Jeziorna
Data śmierci 2 października 2014
Miejsce spoczynku Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie
Zawód, zajęcie socjolog, polonista, pedagog
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Partia ROAD, UD, UW
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Działalność zawodowa, opozycyjna i społecznaEdytuj

Stefan Starczewski studiował filologię polską i socjologię na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 60. i 70. kształcił kadry dla organizacji i instytucji kulturalnych jako m.in. dyrektor Państwowego Studium Oświaty i Kultury, wykładowcą na Wydziale Pedagogicznym UW i główny specjalista ds. zawodowego doskonalenia pracowników kultury MKiS[2].

W 1976 był wśród osób, które po wydarzeniach w Radomiu i Ursusie ruszyły w sierpniu i wrześniu 1976 z pomocą prześladowanym uczestnikom zajść[3][4]. We wrześniu i październiku Grzegorz Boguta, Zbigniew Romaszewski i Stefan Starczewski rozpoczęli akcję zbierania indywidualnych skarg osób represjonowanych i ich rodzin do Prokuratury Generalnej PRL. Skargi zawierały relacje, dotyczące pobić, ścieżek zdrowia, torturowania zatrzymanych.

W 1977, gdy powstało pismo „Zapis”, pracował w jego kolportażu[5].

W latach 70. współpracował m.in. z Uniwersytetem Ludowym w Radawnicy[6].

Był współpracownikiem KOR-u (później KSS „KOR”)[4] i Biura Interwencyjnego KSS KOR. W 1978 był wśród założycieli pierwszego polskiego niezależnego kwartalnika politycznego – „Krytyki” i został jego pierwszym redaktorem naczelnym. Był nim do 1981.

W 1981 został kierownikiem Zespołu Oświaty NSZZ „Solidarność” i był szefem grupy negocjującej w sprawach oświaty. Od 13 grudnia 1981 do sierpnia 1982 był internowany w Białołęce. Od jesieni 1982 był członkiem Komitetu Helsińskiego w Polsce. Jednocześnie był członkiem redakcji niezależnego pisma „KOS” (do 1989). Pierwszy numer „KOS-a” ukazał się już 31 stycznia 1982. Do 1989 wydano 165 jego numerów.

W 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” i w 1989 był uczestnikiem rozmów Okrągłego Stołu – był członkiem podzespołu ds. nauki, oświaty i postępu technicznego.

W 1989 został wiceministrem kultury w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Był działaczem ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności, w czasie wyborów parlamentarnych w Polsce w 2001 był członkiem Wyborczego Komitetu Honorowego UW[7].

Był redaktorem działu „Kultura narodowa” w opracowaniu: Księga „Dziesięciolecia Polski Niepodległej” pod redakcją Waldemara Kuczyńskiego. W latach 90. wykładał także na UW[2].

W 2002 wystąpił – jako prowadzący – w filmie „Powtórka z życia” w reżyserii Rafała Mierzejewskiego i według scenariusza Mirosława Chojeckiego i Janusza Wejcherta. Film przedstawia „rywalizację” świąt 1 maja i 3 maja na przestrzeni ostatniego stulecia[8].

Członkostwo w organizacjachEdytuj

Stefan Starczewski był:

OdznaczeniaEdytuj

23 września 2006 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński w 30. rocznicę powstania Komitetu Obrony Robotników odznaczył Stefana Starczewskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[12][13].

Miejsce pochówkuEdytuj

Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Starczewski, nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2014-10-04] (pol.).
  2. a b Magdalena Pokrzycka-Walczak, Europa małych ojczyzn – rozmowa ze Stefanem Starczewskim, dyrektorem Fundacji Kultury - Scriptores - Teatr NN, teatrnn.pl, 1997 [dostęp 2020-03-11].
  3. Andrzej Friszke: kto stworzył KOR. 2008-08-09. [dostęp 2010-11-27].
  4. a b Andrzej Friszke, Andrzej Paczkowski: Niepokorni, rozmowy o Komitecie Obrony Robotników. Kraków: Wydawnictwo ZNAK, 2008, s. 676. ISBN 978-83-240-0996-1.
  5. Włodzimierz Domagalski: Historia pewnego powielacza. Gazeta Polska, 2008-07-23. [dostęp 2010-11-27].
  6. Charaktersytyka środowiska. ul-radawnica.pl, Uniwersytet Ludowy w Radawanicy. s. 2. [dostęp 2014-08-13].
  7. Lista członków Komitetu Honorowego Unii Wolności w czasie wyborów parlamentarnych w polsce w 2001 r. [dostęp 2010-11-27].
  8. karta filmu Powtórka z życia [dostęp 2010-11-27].
  9. Sekretarz zarządu, Krzysztof Łoziński: Informacja o Stowarzyszeniu „Inicjatywa 33”. Kontrateksty, Niezależny magazyn publicystów, 2005-03-09. [dostęp 2010-11-27].
  10. Stanowisko komitetu helsińskiego w Polsce w sprawie lustracji. 2007-03-18. [dostęp 2010-11-27].
  11. Rajkowska z Nagrodą Wielkiej Fundacji Kultury. 2010-05-26. [dostęp 2010-11-27].
  12. Lista odznaczonych na stronie prezydent.pl [dostęp 2010-11-27].
  13. W imieniu KOR-owców mówi Stefan Starczewski: "Sprawdziliśmy się w pewnych sytuacjach", wiadomosci.gazeta.pl, 23 września 2006 [dostęp 2020-03-11] [zarchiwizowane z adresu 2007-01-30].
  14. Nekrolog-podziękowanie podpisane przez żonę Joannę Marczewską [w:] "Gazeta Wyborcza - Stołeczna nekrologi" z 14 października 2014, s. 9.

BibliografiaEdytuj

  • Okrągły stół. Kto jest kim. „Solidarność” • opozycja. Biogramy • wypowiedzi, Warszawa, 1989, Wydawnictwo Myśl.
  • Jan Skórzyński (red.), Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–89, tom II, Warszawa, 2002, Ośrodek Karta.
  • Andrzej Friszke (red.), Solidarność podziemna 1981–1989, Instytut Studiów Politycznych PAN, Stowarzyszenie „Archiwum Solidarności”, Warszawa, 2006.