Otwórz menu główne

Władysław Melanowski

polski lekarz okulista

Władysław Henryk Melanowski (ur. 22 czerwca 1888 w Warszawie, zm. 19 lutego 1974 tamże) – polski lekarz-okulista, profesor i kierownik Katedry i Kliniki Okulistycznej w Uniwersytecie Warszawskim, dyrektor Instytutu Oftalmicznego[1][2][3], autor ponad 250 prac naukowych[1].

Władysław Melanowski
Imię przy narodzeniu Władysław Henryk Melanowski
Data i miejsce urodzenia 22 czerwca 1888
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 lutego 1974
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód, zajęcie okulista, naukowiec i nauczyciel akademicki
Miejsce zamieszkania Warszawa
Narodowość polska
Tytuł naukowy prof. dr hab. med.
Alma Mater Uniwersytet Św. Włodzimierza w Kijowie
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Wydział Wydział Lekarski
Stanowisko prof. zw. UW, kierownik Katedry i Kliniki Ocznej
dyrektor Instytutu Oftalmicznego
Rodzice Kacper Melanowski i Wiktoria z Ziemińskich
Małżeństwo Franciszka z Migdalskich
Dzieci córki: Zofia, Halina Danuta, Krystyna, Irena
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Order Świętego Sawy

ŻyciorysEdytuj

Dzieciństwo i młodośćEdytuj

Władysław Melanowski urodził się w warszawskiej rodzinie mieszczańskiej. Był synem Kacpra Melanowskiego (pracownika fabryki noży W. Bieńkowskiego) i Wiktorii z Ziemińskich; miał brata Czesława i siostrę Wiktorię[4]. Po śmierci Kacpra Melanowskiego matka wyszła ponownie za mąż za Kacpra Rękawek. Z tego związku urodził się przyrodni brat Władysława - Romuald noszący później nazwisko Romicki (pracownik naukowy Politechniki Warszawskiej)[potrzebny przypis].

W latach 1897–1905 Władysław Melanowski uczęszczał do II Gimnazjum w Warszawie[1][4]. W 1905 roku uczestniczył w strajku szkolnym (w tym czasie zmarł jego ojciec[4]). Przez następne 1,5 roku uczył się w prywatnej szkole polskiej generała Pawła Chrzanowskiego[1][4]. Po śmierci matki dziećmi opiekował się brat ojca, Antoni Melanowski[4]. Władysław Melanowski uzyskał maturę w 1907 roku jako ekstern w Akermanie, a następnie dostał stypendium rządu carskiego[4] i odbył studia medyczne na Uniwersytecie Św. Włodzimierza w Kijowie (1907–1912)[1][4].

Lata 1912–1918Edytuj

Pracę lekarza Melanowski rozpoczął od wolontariatu w klinice chirurgicznej M. Wołkowicza w Kijowie, a następnie pracował w obwodzie semipałatyńskim w zachodniej Syberii. W czasie I wojny światowej jako kapitan-lekarz przebywał w guberni tobolskiej (1,5 roku) i w Omsku, gdzie zajął się okulistyką. Związał się tam z polskimi wygnańcami i działał w Towarzystwie Pomocy Ofiarom Wojny (był wiceprezesem i prezesem oddziału towarzystwa)[1][4].

Lata 1918–1939Edytuj

 
Operacja zaćmy
 
Dno oka pacjenta z barwnikowym zwyrodnieniem siatkówki (Retinopatia barwnikowa)

Po powrocie do Warszawy Melanowski pracował od maja 1918 roku do marca 1919 roku (początkowo jako wolontariusz) w Instytucie Oftalmicznym pod kierunkiem Walentego Kamockiego i Kazimierza Beina oraz w Zakładzie Anatomii Patologicznej UW pod kierunkiem Józefa Hornowskiego. W marcu 1919 został powołany do wojska i skierowany do armii gen. Hallera we Francji. W Paryżu zapoznał się z działaniem Kliniki Okulistycznej[1].

Wróciwszy do Warszawy pracował przez rok w Szpitalu Ujazdowskim na Oddziale Okulistycznym (pod kierunkiem W. Chodorowskiego i R. Sobańskiego), a następnie przez kilka miesięcy w Szpitalu Okręgowym w Grodnie (jako kierownik oddziału ocznego). Dzięki staraniom prof. Kazimierza Noiszewskiego uzyskał w 1921 roku zwolnienie z wojska i został zatrudniony w Uniwersytecie Warszawskim, w kierowanej przez Noiszewskiego Klinice Okulistycznej. W tej klinice zajmował kolejne stanowiska od młodszego asystenta do profesora[1], pracując równocześnie w Zakładzie Anatomii Patologicznej (kier. kolejno J. Hornowski i L. Paszkiewicz) i w Zakładzie Anatomii Prawidłowej (kier. E. Loth). W 1923 roku uzyskał stopień doktora medycyny (na podstawie pracy „Przyczynek do anatomii patologicznej jaskry”) i odbył staż w klinice okulistycznej w Bordeaux, a w 1924 roku zwiedzał kliniki w Pradze, Wiedniu i Zurychu. Został habilitowany w roku 1926 na podstawie pracy nt. „Badania kliniczne i anatomo-patologiczne nad zmianami w oczach w zapaleniu nerek” (praca nagrodzona przez Towarzystwo Lekarskie Warszawskie) i objął wykłady nt. „Podstawowe sposoby badania narządu wzroku[1].

Od przejścia Noiszewskiego na emeryturę (1929) Melanowski pełnił obowiązki kierownika katedry (z wykładami z okulistyki) i Kliniki Ocznej, prowadząc równocześnie działalność naukową i wykłady dokształcające dla lekarzy. Zajmował się m.in. jaskrą, zaćmą, zapaleniem błony naczyniowej, w tym zapaleniem gośćcowym tęczówki, gruźlicą, jaglicą, kiłą, odwarstwieniem siatkówki, zezem. Badał problemy dziedziczności w okulistyce i powiązania między zmianami wzroku i zmianami np. w układzie nerwowym, moczowym, pokarmowym, krążenia. Propagował metody badań oraz problemy higieny (w tym higieny szkolnej) i ochrony zawodowej wzroku. Opracowywał liczne artykułu naukowe i uczestniczył w krajowych i zagranicznych konferencjach naukowych. W 1933 roku został profesorem tytularnym UW, a w grudniu 1934 roku wygrał konkurs na stanowisko dyrektora Instytutu Oftalmicznego im. Edwarda ks. Lubomirskiego (zajmował to stanowisko do 1945 roku)[1][5][6].

Okres II wojny światowejEdytuj

W czasie obrony Warszawy (wrzesień 1939) Melanowski pracował w Szpitalu Ujazdowskim (jako kierownik oddziału ocznego), a w latach okupacji brał udział w tajnym nauczaniu – wykładał optykę okulistyczną (1941–1942) i dzieje okulistyki (1941–1942) w tajnej Szkole Jana Zaorskiego i w Uniwersytecie Ziem Zachodnich – wykłady opracował korzystając z bibliotek Instytutu Oftalmicznego i PTO). W czasie powstania warszawskiego już 2 sierpnia otrzymał rozkaz ewakuacji chorych i personelu Instytutu do gmachu Muzeum Narodowego; wieczorem tego dnia Niemcy podpalili budynek[6] (zob też – Zbrodnie niemieckie na warszawskim Powiślu (1944)). We wrześniu ewakuował Instytut został do Milanówka, a następnie do Grodziska[1].

Lata po II wojnie światowejEdytuj

W marcu 1945 Melanowski został wybrany na dyrektora Kliniki Ocznej UW i profesora nadzwyczajnego UW, gdzie pracował do emerytury (sierpień 1959). Od 29 listopada 1956 roku był profesorem zwyczajnym. Kontynuował badania naukowe, współpracując m.in. ze specjalistami słowackimi, francuskimi, brytyjskimi, niemieckimi; współpracował z Polskim Komitetem Normalizacyjnym (opracowanie norm z dziedziny optyki i okulistyki)[1].

Stowarzyszenia i komitety naukoweEdytuj

Władysław Melanowski był członkiem[1]:

Był od roku 1937 Delegatem Polski w Międzynarodowym Towarzystwie Walki ze Ślepotą[1].

PublikacjeEdytuj

 
Grób Władysława Melanowskiego na Cmentarzu Powązkowskim

Spośród ponad 250 publikacji Władysława Melanowskiego wyróżnia się wydawnictwa zwarte (prace własne i tłumaczenia z języków obcych)[1], m.in.:

  • „Krótki podręcznik chorób ocznych” (1921, tłum. z ang., autor: N. B. Harman),
  • „Atlas anatomii patologicznej oka” (1927, współautor: J. Szymański),
  • „Jaskra i zaćma” (1930; wyd. 2: „Zapalenie błony naczyniowej, jaskra i zaćma”, 1950),
  • „Higiena i ochrona narządu wzroku” (1936, nagroda TLW),
  • „Rys dziejów okulistyki w Polsce” (1948),
  • „Dzieje Instytutu Oftalmicznego” (1948),
  • „Optyka okulistyczna” (1950, nagroda PAU),
  • „Okulistyka. Podręcznik dla studentów i lekarzy” (1951)
  • „Choroby oczu. Leczenie i zapobieganie” (1951, wyd. 2 – 1954),
  • „Oko a układ nerwowy” (1956),
  • „Iconographia ophtalmologica” (1963, tłum. na ros. pracy B. Kozłowskiego)
  • „Jaskra” (1956),
  • „Fizjologia oka” (1968, tłumaczenie pracy F. H. Adlera)
  • „Optyka okulistyczna w obliczeniach” (1971),
  • „Dzieje okulistyki” (1972).

Uhonorowanie, odznaczenia, upamiętnienieEdytuj

Władysław Melanowski otrzymał[1]:

Środowisko akademickie wyraziło szacunek dla Władysława Melanowskiego m.in. organizując uroczyste posiedzenia Polskiego Towarzystwa Okulistycznego z okazji 40-lecia pracy lekarskiej i naukowej (1953) oraz z okazji 80-lecia urodzin (1968). W tym samym roku Rektor UW odznaczył prof. Melanowskiego Medalem 100-lecia Szkoły Głównej[1].

Dowodem trwałości pamięci o zasługach Melanowskiego jest zainteresowanie jego dorobkiem adeptów okulistyki. Świadczy o nim np. wydrukowany w 2011 roku w kwartalniku „Okulistyka” artykuł „Profesor Władysław Henryk Melanowski”, napisany przez Darię Kęcik – członka Studenckiego Koła Naukowego przy Klinice Okulistyki I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – wspólnie z opiekunem Koła (dr Piotr Maciejewicz) i kierownikiem Zakładu (Dariusz Kęcik, prof. ndzw. WUM)[8].

Życie prywatneEdytuj

Melanowski zawarł małżeństwo z Franciszką z d. Migdalską 14 listopada 1913 w Garwolinie. Na Syberii urodziły się dwie córki Melanowskich (Siemipałatyńsk i Omsk). Później mieli jeszcze dwie córki[1] i syna, który zmarł jako noworodek[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Teresa Ostrowska: Melanowski Henryk Władysław (1888–1974). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XX: Maria Józefa - Mieroszewski Krzysztof. Kraków: PAN (www.psb.pan.krakow), 1975, s. 401-403.
  2. Melanowski Władysław Henryk (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2012-01-04].
  3. Melanowski Władysław Henryk (pol.). W: Encyklopedia Interia [on-line]. encyklopedia.interia.pl. [dostęp 2012-01-04].
  4. a b c d e f g h i Napisał Agnieszka Opioła: Melanowski Władysław Henryk (1888-1974) (pol.). W: Dzieje rodu Melanowskich [on-line]. www.wyzly.webd.pl, 2010-01-22. [dostęp 2012-01-04].
  5. W. H. Melanowski: Dzieje Instytutu Oftalmicznego im. Edwarda ks. Lubomirskiego w Warszawie 1823–1944. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 1948.
  6. a b Karolina Półtorak. Dawna ulica na starej fotografii (ul. Smolna). „Powiśle”, s. 8, grudzień 2010. ISSN 1689-9091 (pol.). 
  7. M.P. z 1953 r. nr 30, poz. 374.
  8. Daria Kęcik, Tomasz Wojak, Piotr Maciejewicz. Profesor Władysław Henryk Melanowski. „Okulistyka”, s. 23, 2011. Klinika Okulistyki I Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (pol.). 

Linki zewnętrzneEdytuj