Wlew dożylny

Worek do wlewów dożylnych

Wlew dożylny, infuzja dożylna, skrót i.v. (od łac. in venam), potocznie kroplówka – jest sposobem leczenia, polegającym na podawaniu do żyły przez cewnik płynów, leków, krwi, bądź preparatów krwiopochodnych[1][2]. Czas podawania jest różny i może wahać się od 15 minut (według niektórych wytycznych podawanie leków dożylnie przez mniej niż 15 minut kategoryzowane jest jako iniekcja[3]) do kilku godzin. Jest to preferowana droga administracji u pacjentów w stanach nagłych i pacjentów nieprzyjmujących płynów i leków doustnie[1]. Niektóre substancje (w tym krew podczas transfuzji) mogą być wprowadzane do ustroju tylko dożylnie. Terapia dożylna stosowana jest u około 80% hospitalizowanych pacjentów; często wkłucie dożylne zakładane jest pomimo braku wskazań, co niepotrzebnie zwiększa ryzyko wystąpienia u pacjentów powikłań mogących przedłużyć hospitalizację[4].

Gdy wymagane jest powolne przetaczanie płynów, czasem stosuje się także wlew podskórny.

Rodzaje dostępuEdytuj

W zależności od tego, do której żyły podłączony jest wlew, rozróżnia się następujące typy dostępów dożylnych:

Wkłucie obwodoweEdytuj

Główny artykuł: Kaniula dożylna.

Dostęp dożylny najczęściej uzyskuje się poprzez nakłucie żył obwodowych. Wenflon umieszczany jest na żyłach grzbietu dłoni, przedramion, grzbietu stóp, a w nagłych wypadkach dole łokciowym bądź w żyle szyjnej zewnętrznej[2].

Wkłucie centralneEdytuj

Główny artykuł: Kaniula centralna.

We wkłuciu centralnym cewnik wprowadzany jest do jednej z żył (wewnętrznej żyły szyjnej, żyły podobojczykowej, żyły pachowej, żyły udowej, bądź przez żyły obwodowe, tzw. PICC – cewnik centralny implantowany przez żyłę obwodową), zaś jego koniec umieszczany jest w jednym z dużych naczyń żylnych, z reguły w żyle głównej górnej lub dolnej, a nawet w prawym przedsionku serca[1].

Kaniule tunelizowaneEdytuj

 
Cewnik Hickmana, typ cewnika tunelizowanego

Podczas gdy większość cewników przenika przez skórę bezpośrednio do żyły, kaniule tunelizowane pokonują pod skórą duży odcinek, zanim przebijają żyłę. Technika ta zmniejsza ryzyko infekcji, ponieważ bakterie z powierzchni skóry nie są w stanie przedostać się bezpośrednio do żyły. Przykładem takiego cewnika może być cewnik Hickmana lub Broviaca.

Porty naczynioweEdytuj

Główny artykuł: Port naczyniowy.

Port naczyniowy to rodzaj dostępu centralnego, który nie posiada zewnętrznego łącznika; zamiast niego wkłuć dokonuje się do specjalnej komory z silikonową membraną, która poprzez cewnik połączona jest z prawym przedsionkiem. Umożliwia on wielokrotne infuzje oraz aspiracje krwi.

Wkłucie pośrednieEdytuj

Trzecim rodzajem cewników są kaniule pośrednie, które biegną żyłami na dłuższym odcinku niż kaniule obwodowe, ale nie dochodzą do naczyń centralnych.

Alternatywne metodyEdytuj

Jeśli dostęp dożylny jest niemożliwy, alternatywną drogą administracji może być infuzja doszpikowa.

ZastosowanieEdytuj

Wlewy dożylne stosuje się w celu uzupełnienia niedoborów płynów, wypełnienia łożyska naczyniowego, leczenia zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej lub kwasowo-zasadowej, do przetoczenia krwi i jej preparatów, leków i w leczeniu żywieniowym[1].

PłynoterapiaEdytuj

 
Osoba otrzymująca wlew do żyły obwodowej

Płynoterapia dożylna (PTIV) jest jedną z najczęściej stosowanych metod leczenia szpitalnego[5]. Ma ona na celu przywrócenie prawidłowej objętości płynów ustrojowych, utraconych na skutek pocenia się, biegunki, wymiotów, krwawienia, przemieszczenia płynów do jednej z przestrzeni płynowych i innych patologicznych procesów[5]. Stosuje się ją tylko u chorych, u których nie jest możliwe pokrycie zapotrzebowania na płyny i elektrolity drogą doustną lub enteralną, i tylko tak długo, jak jest to konieczne[5].

Resuscytacja płynowaEdytuj

Inaczej pilna intensywna płynoterapia stosowana jest u osób u których podejrzewana jest hipowolemia, np. we wstrząsie, w sepsie, anafilaksji i stanach ciężkiego odwodnienia [6]. Wybór rodzaju i dawkowanie płynów zależą od sytuacji klinicznej, jednak w postępowaniu wstępnym zaleca się podanie krystaloidów zawierających sód w stężeniu 130–154 mmol/l, w ilości 500 ml w czasie krótszym niż 15 minut[6]. Wskazania[6]:

Rutynowe pokrycie zapotrzebowania na płyny i elektrolityEdytuj

Dzienne zapotrzebowanie[6][7]
Woda 25 - 30 ml/kg/24 h (1,5-2,5 l)
Na+ 1 mmol/kg/24 h (50-100 mmol/24 h)
K+ 1 mmol/kg/24 h (40-80 mmol/24 h)
Glukoza 50 - 100 g/24h

Dzienne zapotrzebowanie często pokrywa się stosując osobno płyny izotoniczne (0,9% NaCl) i hipotoniczne (5% glukoza), z dodatkiem KCl, np. w stężeniach 0,15% (20 mmol/l) i 0,3% (40 mmol/l)[6]. U osób otyłych dawki należy skorygować stosownie do masy ciała, a u osób starszych, niedożywionych bądź z rozpoznaną niewydolnością nerek lub serca podaje się mniejsze objętości płynów (np. 20–25 ml/kg/24 h)[6].

OparzeniaEdytuj

Do oceny ilości płynów potrzebnych do przetoczenia stosuje się regułę Parkland. Zaleca ona przetoczenie w ciągu 24 godzin 4 ml płynów na 1 kg masy ciała na każdy 1% oparzonej powierzchni ciała. 50% płynów należy podać w ciągu pierwszych 8 godzin, drugie 50% w ciągu następnych 16 godzin. Oparzoną powierzchnię ciała można oszacować za pomocą reguły dziewiątek. Regułę Parkland przedstawia matematyczna formuła:

 

gdzie m - masa pacjenta w kilogramach, P - procent powierzchni ciała, który został oparzony, V - objętość płynów, którą należy podać w mililitrach (mL). Na przykład osoba ważąca 75 kg z oparzeniami obejmującymi 20% jej powierzchni ciała będzie potrzebować 4 x 75 x 20 = 6,000 mL płynów przetoczonych w ciągu 24 godzin.

Płyny infuzyjneEdytuj

Główny artykuł: Płyn infuzyjny.

Wyróżniamy dwa główne typy płynów infuzyjnych: krystaloidy i koloidy. Krystaloidy są wodnymi roztworami soli mineralnych oraz innych rozpuszczalnych w wodzie cząsteczek. Koloidy zawierają z kolei większe cząsteczki nierozpuszczalnych w wodzie substancji, takich jak np. żelatyna. Krew, preparaty albumin, osocze, roztwory białek osocza są naturalnymi koloidami[8].

KrystaloidyEdytuj

Są najczęściej stosowanymi płynami wykorzystywanymi do wyrównywania strat płynów i zapewniania podstawowej podaży wody[8]. Ich skład jest podobny do składu płynu tkankowego[8]. Ich powszechna dostępność, możliwość długoterminowego przechowywania w temperaturze pokojowej, względnie niska cena i brak potencjału wywoływania reakcji alergicznych sprawiają, że są stosowane z wyboru przy utracie krwi do 20% objętości i w początkowej fazie wyrównywania niedoborów wodno-elektrolitowych[8]. Ich wadą jest fakt, że są szybko przesuwane z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do płynu śródmiąższowego i po godzinie w krążeniu pozostaje ich około 20-25% objętości[8]. Jest to także przyczyną obrzęków[8]. Do uzyskania prawidłowej wolemii po krwotoku podaje się 4-5 razy więcej krystaloidów niż wynosi objętość utraconej krwi[8]. Przykładowe krystaloidy[8]:

KoloidyEdytuj

Koloidy to zawiesiny wielkocząsteczkowych substancji, które w odróżnieniu od krystaloidów nie są przepuszczalne dla ścian naczyń włosowatych i wiążą wodę, dzięki czemu utrzymują odpowiednie ciśnienie onkotyczne krwi[8]. Są środkami stosowanymi z wyboru w wyrównywaniu strat objętości śródnaczyniowej[8]. Koloidy sztuczne są naturalnych tańsze, łatwiej dostępne i można je dłużej przechowywać[8]. Przykładami koloidów są[6][8]:

Roztwory hipertoniczneEdytuj

Są stosowane w leczeniu wstrząsu hipowolemicznego, w tzw. resuscytacji małymi objętościami (small volume resuscitation)[8]. Dzięki niewielkiej podaży hipertonicznego płynu dochodzi do ucieczki wody z komórek i znacznego przyrostu objętości śródnaczyniowej[8]. Umożliwiają szybkie uzyskanie normowolemii i obniżają ciśnienie śródczaszkowe[8]. W praktyce wykorzystuje się[8]:

  • hipertoniczny roztwór chlorku sodu o stężeniu 7,2% - 10%
  • roztwór 6% HES w 7,2% roztworze NaCl (tzw. HyperHAES).

Wskazania[8]:

  • w sytuacjach nagłych stanowiących zagrożenie życia, z szacowaną utratą krwi >1500 ml,
  • w urazach czaszkowo-mózgowych,
  • w przypadku dużej śródoperacyjnej utraty krwi,
  • w niewydolności wielonarządowej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Glynda Reese Doyle, Jodie Anita McCutcheon, Clinical Procedures for Safer Patient Care; Rozdział 8.2 Intravenous Fluid Therapy, 2012 [dostęp 2020-05-07].
  2. a b Miłosz Jankowski, Konstanty Szułdrzyński, Kaniulacja żył obwodowych, mp.pl, 12 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-07].
  3. Kathleen A. Hanlon, Injection and Infusion Coding, 2017 [dostęp 2020-05-07].
  4. C Waitt, P Waitt, M Pirmohamed, Intravenous therapy, „Postgraduate Medical Journal”, 80 (939), 2004, s. 1–6, DOI10.1136/pmj.2003.010421, ISSN 0032-5473, PMID14760169, PMCIDPMC1757963 [dostęp 2020-05-07].
  5. a b c Miłosz Jankowski, prof. dr hab. n. med. Franciszek Kokot, Konsultowali: prof. Roman Jaeschke, Dożylne leczenie płynami osób dorosłych w szpitalu. Podsumowanie wytycznych brytyjskich, „Medycyna Praktyczna” (10), 5 grudnia 2014, s. 64-72 [dostęp 2020-05-08].
  6. a b c d e f g h Miłosz Jankowski, Roman Jaeschke, Dożylne leczenie płynami, mp.pl, 12 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-08].
  7. Piotr Pietrasik, Płynoterapia parenteralna w warunkach szpitalnych: wytyczne NICE 2013, „Medycyna po Dyplomie” (07-08), 2014 [dostęp 2020-05-08].
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Maria Wujtewicz, Barbara Kwiecińska, Krystyna Basińska, Intensywna terapia dla studentów, Gdańsk: AM, 2005, ISBN 83-87047-96-1, OCLC 749873753 [dostęp 2020-05-08].