Imatynib

związek chemiczny i lek

Imatynib, imatinib – organiczny związek chemiczny stosowany jako lek w leczeniu nowotworów. Imatynib jest pierwszym inhibitorem hamującym receptory kinazy tyrozynowej. Stał się wzorem dla kolejnych terapii celowanych w leczeniu nowotworów krwi. Do celów farmaceutycznych stosowany jest w formie soli – metanosulfonianu[3].

Imatynib
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C29H31N7O
Masa molowa 493,60 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 152459-95-5
PubChem 5291[1]
DrugBank DB00619[2]
Klasyfikacja medyczna
ATC L01XE01
Stosowanie w ciąży kategoria D

Spis treści

HistoriaEdytuj

Imatynib został opracowany jako lek w latach 90. XX wieku przez biochemika Nicholasa Lydona (z firmy Novartis) i onkologa Briana Drukera z Oregon Health and Science University. W maju 2001 roku imatynib w formie polimorficznej beta został dopuszczony do obrotu (pod nazwą Gleevec) przez amerykańską Agencję Żywności i Leków. W tym samym miesiącu informacja o wprowadzeniu imatynibu ukazała się na okładce magazynu Time; nowy lek przedstawiono jako „magiczną pigułkę” w leczeniu raka[4].

W roku 2009 Brian Druker, Nicholas Lydon i Charles Sawyers otrzymali Nagrodę im. Alberta Laskera w dziedzinie klinicznych badań medycznych za „przekształcenie śmiertelnego raka w stan przewlekły”.

W 2010 roku Instytut Farmaceutyczny w Warszawie otrzymał nagrodę w Konkursie Polski Produkt Przyszłości za proces wytwarzania imatynibu w innej formie polimorficznej – alfa[5].

Mechanizm działaniaEdytuj

 
Wzór wstążkowy kinazy BCR-Abl (zielony) w kompleksie z cząsteczką imatynibu (czerwony)

Imatynib jest inhibitorem kinaz tyrozynowych. Hamuje między innymi kinazę BCR-Abl, co powoduje zatrzymanie proliferacji komórek i nasila ich apoptozę. Działa w takim samym stopniu na komórki linii BCR-Abl-dodatnich i świeżo pobrane komórki od chorych z przewlekłą białaczką szpikową z obecnym chromosomem Philadelphia i z ostrą białaczką limfoblastyczną.

W badaniach in vivo na modelu zwierzęcym z użyciem BCR-Abl-dodatnich komórek nowotworowych imatynib samodzielnie wykazuje działanie przeciwnowotworowe. Ma też silne działanie hamujące receptory czynnika aktywacji płytek (PDGF) i czynnika komórek macierzystych (SCF). Wybiórczo hamuje protoonkogen c-KIT i ekspresję białka KIT.

FarmakokinetykaEdytuj

Po podaniu doustnym bezwzględna dostępność biologiczna leku wynosi około 98%. Imatynib w 95% wiąże się z białkami osocza. Jego T1/2 wynosi około 18 godzin. Metanosulfonian imatynibu metabolizowany jest głównie do N-demetylowej pochodnej piperazyny, o podobnej sile działania. W biotransformacji imatynibu uczestniczy izoenzym CYP3A4 cytochromu P450. Imatynib hamuje kompetycyjnie izoenzymy CYP2C9, CYP2D6 i CYP3A4/5.

WskazaniaEdytuj

PrzeciwwskazaniaEdytuj

  • Nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu.

InterakcjeEdytuj

Inhibitory izoenzymu CYP3A4 cytochromu P450 (ketokonazol, itrakonazol, flukonazol, erytromycyna, klarytromycyna) mogą spowalniać metabolizm leku i zwiększać jego stężenie w osoczu. Induktory CYP3A4 (deksametazon, fenytoina, karbamazepina, ryfampicyna, fenobarbital, ziele dziurawca) mogą nasilić metabolizm imatynibu i zmniejszyć jego stężenie w osoczu.

Imatynib może zwiększać stężenie leków metabolizowanych przez CYP3A4 (triazolobenzodiazepin, antagonistów wapnia z grupy dihydropirydyny, niektórych inhibitorów reduktazy HMG-CoA). Zalecana jest ostrożność przy podawaniu imatynibu razem z substratami CYP3A4 o wąskim współczynniku terapeutycznym (takimi jak cyklosporyna lub pimozyd). W trakcie leczenia imatynibem należy unikać stosowania paracetamolu. W badaniach in vitro imatynib hamuje aktywność izoenzymu CYP2D6 cytochromu P450, stąd potencjalnie zwiększone jest ryzyko stosowania leków będących substratami tego izoenzymu (np. warfaryny).

Działania niepożądaneEdytuj

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania imatynibu są:

  • nudności o niewielkim nasileniu (56%)
  • wymioty (33%)
  • skurcze mięśni (33%)
  • obrzęki wokół oczu (30%)
  • osutka (25%)
  • biegunka (24%)
  • obrzęki kończyn dolnych (17%)
  • bóle mięśni (11%[7])
  • bóle brzucha
  • zmęczenie
  • objawy zatrzymania płynów (wysięk opłucnowy, wodobrzusze, obrzęk płuc, gwałtowne zwiększenie masy ciała, obrzęki).

Stosowanie w ciąży i podczas laktacjiEdytuj

Kategoria D. Imatynibu nie powinno się stosować w ciąży, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczne metody antykoncepcji w czasie leczenia. Nie należy karmić piersią podczas leczenia tym specyfikiem.

DawkowanieEdytuj

Dawkę leku należy przyjmować doustnie, podczas posiłku, popijając dużą ilością wody. W czasie leczenia należy monitorować stężenia bilirubiny i aminotransferaz w osoczu, a także regularnie oceniać obraz krwi obwodowej i masę ciała. Nie ma konieczności modyfikowania dawki imatynibu u pacjentów w starszym wieku.

PreparatyEdytuj

 
Opakowanie leku
  • Glivec
  • Imatinib Teva

Przypisy

  1. Imatynib (CID: 5291) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. Imatynib (DB00619) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. Gleevec (imatinib mesylate) tablet. Daily Med; U.S. National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-13].
  4. Time: New Hope For Cancer – www.time.com.
  5. PPP: Gala wręczenia nagród XIII edycji Konkursu Polski Produkt Przyszłości.. ppp.pi.gov.pl, 2010-06-24. [dostęp 26 czerwca 2010].
  6. DG. Coit, JA. Thompson, R. Andtbacka, CK. Bichakjian, Wiliam E. Carson i in.: Melanoma, version 3.2015. National Comprehensive Cancer Network, 2015, s. 57. [dostęp 2017-02-20].
  7. Indeks leków Medycyny Praktycznej 2006 Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2006, ​ISBN 83-7430-060-4​.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj