Otwórz menu główne

Winterowate (Winteraceae R. Br. ex Lindl.) – rodzina roślin okrytonasiennych z rzędu kanellowców (Canellales). Obejmuje 105 gatunków klasyfikowanych w zależności od ujęcia (węższego lub szerszego rodzaju Zygogynum) w 4 do 9 rodzajach[1][2]. Większość przedstawicieli rośnie w Australazji i przyległych wyspach (od Nowej Kaledonii i Nowej Zelandii po Filipiny i Borneo). Na kontynentach amerykańskich (od Meksyku po Ekwador i Wenezuelę oraz we wschodniej Brazylii, w Chile i na archipelagu Juan Fernández) występują gatunki z rodzaju Drimys. Monotypowy rodzaj Takhtajania (z gatunkiem T. perrieri) jest endemiczny dla Madagaskaru[2][3]. Rośliny te zasiedlają głównie tereny górskie w strefie tropikalnej i wilgotne lasy strefy umiarkowanej[3].

Winterowate
Ilustracja
Drimys winteri
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd kanellowce
Rodzina winterowate
Nazwa systematyczna
Winteraceae R. Br. ex Lindl.
Intr. Nat. Syst. Bot.: 256. Sep 1830, nom. cons.
Drimys andina
Owoce Drimys winteri

Charakterystyczną cechą w budowie anatomicznej roślin z tej rodziny jest brak naczyń w drewnie (drewno posiada jedynie cewki)[4].

Ważnymi roślinami użytkowymi przed wynalezieniem syntetycznej witaminy C byli przedstawiciele rodzaju zacierp Drimys, których kora wykorzystywana była jako jej źródło przez żeglarzy podczas długich podróży, zwłaszcza w XVII i XVIII wieku. Poza tym liście Tasmannia lanceolata i T. stipitata używane są jako przyprawa (zamiennik pieprzu)[3]. Niektóre winterowate uprawiane są także jako ozdobne[2].

Spis treści

MorfologiaEdytuj

 
Pseudowintera colorata
 
Tasmannia lanceolata
Pokrój
Aromatyczne drzewa i krzewy, rzadko pnącza, sporadycznie rosnące jako epifity[3].
Liście
Zimozielone[2], skrętoległe, pojedyncze, ogonkowe, bez przylistków, często z prześwitującymi gruczołkami, z blaszką białawą lub sinawą od spodu[3][2], całobrzegą[2].
Kwiaty
Drobne[4] lub średniej wielkości[5], obupłciowe (u rodzaju Drimys jednopłciowe), zwykle promieniste, czasem grzbieciste. Pojedyncze lub skupione w wierzchotki wyrastające szczytowo lub w kątach liści[3]. Kielich składa się z 2–6 działek wolnych lub zrośniętych u nasady (u Drimys), czasem zrywany jest przez otwierający się kwiat[5]. Korona składa się z dwóch[3], pięciu lub wielu płatków[5]. Pręcików jest od trzech do wielu. Mają one grube, krótkie[3] i spłaszczone[5] nitki, zwykle nie rozwija się łącznik między pylnikami (jeśli jest przerasta ponad pylniki[5]), które otwierają się bocznymi pęknięciami[3]. Pyłek uwalniany jest w tetradach[5]. Słupkowie składa się z jednego do wielu wolnych lub zrośniętych u dołu zalążni, rozwijających się w jednym okółku. Liczne, anatropowe (odwrócone) zalążki usytuowane są brzeżnie[5]. Brzegi zalążni w dojrzałym słupku mogą pozostawać niezrośnięte i wówczas brzegi szczeliny pełnią rolę znamienia[4], ale też wykształca się znamię główkowate[5].
Owoce
Zbiorowe składające się z mieszków lub jagód[5], często z komórkami kamiennymi[3]. W nasionach zarodek jest drobny a bielmo silnie rozwinięte[5].

SystematykaEdytuj

Rodzina w kilku ostatnich dziesięcioleciach XX wieku uważana była za skupiającą najbardziej prymitywnych przedstawicieli okrytonasiennych, wśród których rodzaj Belliolum (współcześnie włączany do Zygogynum[1]) uchodził za rodzaj najbardziej prymitywny. Tak sytuację przedstawiał m.in. system Cronquista z 1981 (umieszczając rodzinę w szeroko ujmowanym rzędzie magnoliowców Magnoliales) oraz systemy Thorne'a publikowane przed 2003 rokiem. w systemie Takhtajana z 1987 winterowate sytuowane były wśród najbardziej prymitywnych linii rozwojowych, zaraz po rzędach Eupomatiales i flaszowcowców Annonales, wskazywanych jako najbardziej prymitywne wśród okrytonasiennych. Takhtajan uznawał przy tym za najbardziej prymitywny rodzaj Degeneria, tu zaliczany, a współcześnie wyodrębniany jako osobna rodzina w obrębie magnoliowców. W wersji systemu z 1997 rodzina winterowatych zaliczana była do rzędu winterowców (Winterales) w podklasie Magnoliidae (tak samo sytuowana była w systemie Dahlgrena z 1989)[5].

Badania molekularne na przełomie XX i XXI wieku oraz na początku XXI wieku przesunął pozycję winterowatych nieco w głąb systemu klasyfikacyjnego okrytonasiennych sytuując je jako rodzinę siostrzaną względem kanellowatych Canellaceae, tworzącą razem z nią grupę młodszą od amborellowców, grzybieniowców, Austrobaileyales i zieleńcowców[5].

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Winterowate zaliczane są do rzędu kanellowców (Canellales), w którym stanowią takson siostrzany kanellowatych[1]. Taką samą pozycję zajmowały w systemie APG II z 2003[5].


amborellowce Amborellales




grzybieniowce Nymphaeales




Austrobaileyales





zieleńcowce Chloranthales





kanellowce

winterowate Winteraceae



kanellowate Canellaceae




pieprzowce Piperales





wawrzynowce Laurales



magnoliowce Magnoliales








klad jednoliściennych




rogatkowce Ceratophyllales



klad dwuliściennych właściwych eudicots








Podział rodziny[6][7]
  • Podrodzina Taktajanioideae Leroy

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-04-14].
  2. a b c d e f Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 336-337. ISBN 1-55407-206-9.
  3. a b c d e f g h i j Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 96. ISBN 978-1842466346.
  4. a b c Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 990. ISBN 83-214-1305-6.
  5. a b c d e f g h i j k l m Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 311-313. ISBN 1-57808-351-6.
  6. List of genera in family WINTERACEAE (ang.). Vascular Plant Families and Genera, Kew Gardens. [dostęp 2010-06-17].
  7. List of Genera in WINTERACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. [dostęp 2019-04-14].

Linki zewnętrzneEdytuj