Otwórz menu główne

Środkowoeuropejska prowincja bazaltowa

Środkowoeuropejska prowincja bazaltowa – obszar występowania kenozoicznych skał wulkanicznych i wulkanoklastycznych na obszarze Europy Środkowej.

Środkowoeuropejska prowincja bazaltowa rozciąga się na długości prawie 700 km, od Renu, poprzez Niemcy, Czechy, po Górny Śląsk. Obejmuje kilkaset wystąpień skał zasadowych i obojętnych, ogólnie nazywanych bazaltami. W rzeczywistości można wśród nich wyróżnić: bazalty, bazalty foidonośne, trachybazalty, trachity, tefryty, bazanity, bazanity fonolitowe, latyty kwarcowe, nefelinity, doleryty, limburgity, ankaratryty, trachyandezyty, trachyfonolity, a także brekcje wulkaniczne, tufy i tufity[1].

W Polsce skały środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej występują przede wszystkim w południowej części kraju, na Śląsku i ziemi kłodzkiej, obejmując Sudety, Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską – od granicy z Niemcami do Góry Świętej Anny na Śląsku Opolskim. Naliczono tu 314 powierzchniowych wystąpień, w tym 89 fragmentów potoków lawowych, 44 kominy wulkaniczne (neki), 22 kominy i żyły z fragmentami pokryw, 156 żył oraz 3 płaty tufów i konglomeratów[1].

Skały tej formacji występują na obszarze różnych jednostek geologicznych (blok sudecki, blok przedsudecki, monoklina śląsko-krakowska, strefa śląsko-morawska), tektonicznych, a także geograficznych (Sudety, Przedgórze Sudeckie, Nizina Śląsko-Łużycka, Nizina Śląska, Wyżyna Śląsko-Krakowska).

Niektóre wystąpienia w Polsce[2]:

Poszczególne wystąpienia powstawały w różnym czasie, od paleocenu po plejstocen, przy czym na ziemiach polskich główne nasilenie intruzji miało miejsce w oligocenie i dolnym miocenie[1].

Ciekawsze wystąpienia:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Janusz Badura, Bogusław Przybylski: Dolnośląska formacja bazaltowa. Budowa geologiczna Polski, t. I, Stratygrafia cz. 3a. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa
  2. Krzysztof Birkenmajer: Bazalty dolnośląskie jako zabytki przyrody nieożywionej. Ochrona Przyrody, nr 32, s. 225-276, Kraków 1967

BibliografiaEdytuj

  • Krzysztof Birkenmajer: Bazalty dolnośląskie jako zabytki przyrody nieożywionej. Ochrona Przyrody, nr 32, s. 225-276, Kraków 1967
  • Janusz Badura, Bogusław Przybylski: Dolnośląska formacja bazaltowa. Budowa geologiczna Polski, t. I, Stratygrafia cz. 3a. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, s. 161-168