Andrzej Kijowski (krytyk)

pisarz polski

Andrzej Kijowski (ur. 29 listopada 1928 w Krakowie, zm. 29 czerwca 1985 w Warszawie) – polski krytyk literacki, eseista, prozaik i scenarzysta. Mąż Kazimiery Kijowskiej i ojciec Andrzeja Tadeusza Kijowskiego. Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czołowy przedstawiciel tzw. krakowskiej szkoły krytyki literackiej.

Andrzej Kijowski
Ilustracja
Dom Aktora w Skolimowie, 1973, fot. A.T.Kijowski
Data i miejsce urodzenia 29 listopada 1928
Kraków
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 1985
Warszawa
Zawód pisarz, redaktor, scenarzysta
Współmałżonek Kazimiera Kijowska
Lata aktywności 19501985
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Strona internetowa
Nagrobek Andrzeja Kijowskiego na Cmentarzu Powązkowskim. Projekt: prof. Jerzy Jarnuszkiewicz

ŻyciorysEdytuj

Felietonista m.in. „Przeglądu Kulturalnego” i „Tygodnika Powszechnego”. Wieloletni redaktor „Twórczości”, gdzie publikował słynne Kroniki Dedala. W 1953 podpisał rezolucję ZLP w sprawie procesu krakowskiego. W latach 1967–1968 kierownik literacki Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy. Usunięty po wydarzeniach marcowych. Autor rezolucji pisarzy polskich przeciwko cenzurze przyjętej 29 lutego 1968, po zdjęciu ze sceny Teatru Narodowego dejmkowskich Dziadów.

Jeden z twórców Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Sygnatariusz Listu 15 i Memoriału 101. Członek-założyciel, wykładowca i członek rady programowej Towarzystwa Kursów Naukowych. Uczestnik Kongresu Kultury Polskiej w 1981[1] W sezonie 1981 dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Złożył rezygnację w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, w lutym 1982 r. po opuszczeniu Jaworza, gdzie był internowany.

Zmarł na czerniaka[2]. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 163-1-8)[3].

W latach 1985-2012 przyznawana była Nagroda im. Andrzeja Kijowskiego w dziedzinie literatury.

6 marca 2008 Prezydent RP Lech Kaczyński przyznał Andrzejowi Kijowskiemu pośmiertnie Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

TwórczośćEdytuj

Zbiory krytyczneEdytuj

  • Różowe i czarne (1957) felietony
  • Miniatury Krytyczne (1961) felietony
  • Sezon w Paryżu (1962) esej
  • Arcydzieło nieznane (1964) felietony
  • Maria Dąbrowska 1964, studium monograficzne o pisarce
  • Listopadowy wieczór (1971), tom traktujący o dekadzie przedpowstaniowej – o czasach bezpośrednio poprzedzających wybuch powstania listopadowego.
  • Szósta dekada (1972) felietony
  • Niedrukowane (1977), II wyd.(1978) – teksty polityczne
  • Podróż na najdalszy Zachód (1982) esej
  • O dobrym Naczelniku i niezłomnym Rycerzu (1984) esej

Zbiory krytyczne opublikowane po śmierciEdytuj

OpowiadaniaEdytuj

  • Diabeł, Anioł i Chłop (1955) opowiadania
  • Pięć opowiadań (1957) opowiadania
  • Oskarżony (1959) opowiadanie
  • Pseudonimy (1964) opowiadania
  • Dyrygent i inne opowiadania (1983) opowiadania

PowieściEdytuj

Scenariusze filmoweEdytuj

Dedal (pseudonim)Edytuj

Pseudonim literacki używany przez Andrzeja Kijowskiego w latach 1968–1984. Jego przyjęcie łączyło się z objęciem pisarza zapisem cenzury na publikowanie pod nazwiskiem w związku z jego zaangażowaniem w działalność opozycyjną.

Pseudonimem „Dedal” podpisywał przeglądy prasy i kroniki kulturalne publikowane na łamach miesięcznikaTwórczość”. Z czasem rubryka ta przekształciła się w osobny felieton Dedala, którym powszechnie rozpoznawany autor posługiwał się niezależnie od aktualnego nasilenia polityki tzw. „rozrzedzania” nazwisk dysydentów realizowanej przez GUKPPiW.

Powstałe w ten sposób teksty złożyły się na wydany w rok po śmierci krytyka – już pod nazwiskiem, ostatni autorski wybór felietonów Andrzeja Kijowskiego zatytułowany:

Nagrody i orderyEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Tadeusz Kijowski: Grymas Seniora.
  2. Katarzyna Wiśniewska: Tak pięknie, że strach bierze.
  3. Cmentarz Stare Powązki: ANDRZEJ KIJOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-02-28].

BibliografiaEdytuj

  • Dariusz Skórczewski – Aby rozpoznać siebie – Rzecz o Andrzeju Kijowskim – krytyku literackim i publicyście, copyright by – Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin (1996).
  • Dorota Heck – Personalista w czasach kolektywizmu. O twórczości Andrzeja Kijowskiego, Wydawnictwo Gajt, Wrocław (2002).
  • Studia o Kijowskim – Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie:
  • Wiesława Tomaszewska, Biografia literacka jako tekst otwarty (przykład kariery literackiej Andrzeja Kijowskiego), [w:] Kariera pisarza w PRL-u, red. Magdalena Budnik, Kamila Budrowska, Elżbieta Dąbrowicz, Katarzyna Kościewicz, t. IV: „Badania Filologiczne nad Cenzurą PRL”, Warszawa: Wydawnictwo Instytut Badań Literackich 2014.

Linki zewnętrzneEdytuj