Bączal Dolny

wieś w województwie podkarpackim

Bączal Dolnywieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Skołyszyn[3].

Artykuł 49°45′31″N 21°23′14″E
- błąd 39 m
WD 49°45'32"N, 21°23'13"E, 49°46'11.06"N, 21°22'50.16"E
- błąd 39 m
Odległość 39 m
Bączal Dolny
wieś
Ilustracja
Bączal Dolny, w tle Pasmo Magurskie
z tarasu winnicy Nad Doliną
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Skołyszyn
Wysokość Babis: 348 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 669[1]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-242[2]
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0359899
Położenie na mapie gminy Skołyszyn
Mapa konturowa gminy Skołyszyn, po prawej znajduje się punkt z opisem „Bączal Dolny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Bączal Dolny”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Bączal Dolny”
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa konturowa powiatu jasielskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Bączal Dolny”
Ziemia49°45′31″N 21°23′14″E/49,758611 21,387222
Strona internetowa

4 km na północ od krajowej 28 GorliceBieczJasło oraz 6 km na południe od krajowej 73 TarnówPilzno – Jasło.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Powierzchnia wsi to 502,7 ha.

Przez miejscowość przebiegają trzy znakowane szlaki turystyczne: Podkarpacki Szlak Winnic, projekt ATLAS, szlak konny „Karpackie Podkowy”, a od 2014 także Jasielski Szlak Winny z przystankiem w ponad 2-hektarowej winnicy „Dwie Granice”.

Kapliczka św. Jana Nepomucena z około 1850 roku
Nowy Cmentarz parafialny z 1952 roku
Drewniana plebania z 1923 roku
Zespół Szkół Publicznych – Bączal Dolny
Budynki szkolne wraz z bazą sportową
Prywatne Muzeum Wsi Pogórzańskiej
Obszar chroniony Natura 2000 (OZW) – Łąki nad Młynówką
Punkt lekarski w Bączalu Dolnym
Posąg św. Mikołaja – patrona parafii
Stary Cmentarz z 1786 roku
Remiza OSP
Tatry Wysokie z góry Babis, 2014
Góra Liwocz – widok z Bączala Dolnego

Położenie geograficzne i warunki przyrodniczeEdytuj

Mikroregion i floraEdytuj

Bączal Dolny leży w mikroregionie góry Liwocz na Pogórzu Ciężkowickim, które wchodzi w skład pasm Pogórza Karpackiego. W miejscowości rosną kaczeńce, storczykowate, cebulica dwulistna i inne rośliny objęte ochroną. W Bączalu Górnym rośnie podkolan biały. W obu miejscowościach można podziwiać piękne krajobrazy. We wsi znajduje się parę małych kompleksów leśnych, otwartych dla wszystkich, w których można zbierać grzyby, w tym wczesnowiosenną smardzówkę czeską.

Warunki meteorologiczneEdytuj

Średnia roczna temperatura wynosi około +6° do +8°, w zimie średnio -4° w styczniu, w lecie +19° w lipcu. Średnia opadów waha się w przedziale od 750 do 800 milimetrów rocznie. Grubość pokrywy śnieżnej to 60–90 cm – zalega ona średnio w ciągu roku od 60 do 80 dni. Liczba dni z zachmurzeniem wynosi średnio w ciągu roku wynosi 133, zaś liczba dni z przymrozkami to około 119. Pierwsze przymrozki występują około 20 września a ostatnie 6 maja, choć zdarzają się i pod koniec tego miesiąca. Wiosna przychodzi wcześnie i jest dość ciepła, lato z reguły jest upalne, jesień zaś szybko przynosi chłody i mgły.

Granice obrębuEdytuj

Bączal Dolny graniczy z takimi miejscowościami jak:

Ciekawostki przyrodniczeEdytuj

W Bączalu Dolnym znajduje się także źródło, które w przeszłości uważane było za mające właściwości lecznicze[4]. W wiosce, w rejonie kościoła parafialnego rosną pomnikowe gatunki lipy drobnolistnej i dębu bezszypułkowego liczące około 300–400 lat. Przez obie wsie przepływa wiele strumieni i potoków; w tym potok Młynówka – lewobrzeżny dopływ Ropy.

W Bączalu Dolnym znajduje się cenny pod względem faunistycznym obszar chroniony Natura 2000Łąki nad Młynówką[5]. W miejscowości zlokalizowane są złoża surowców ilastych ceramiki budowlanej o szacowanej wielkości.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Bączal Dolny[6][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0359907 Brzeziny część wsi
0359913 Zalesie część wsi

Zwyczajowe nazwy topograficzne sołectwa Bączal Dolny:

  • Babis, Bajdy, Centrum, Góra, Granice, Przy rzece, Przy kościele, Zagrody
Osobny artykuł: Babis.

AdministracjaEdytuj

Władze wykonawczą miejscowości tworzą: radny Rady Gminy Skołyszyn Krzysztof Sarnecki (od 21 października 2018)[7], który piastuje również funkcję sołtysa[8].


HistoriaEdytuj

Nazwa Bączal pochodzi najprawdopodobniej od strumyka o nazwie „Bączałka”, przepływającego przez centrum wioski, lub od nazwiska (imienia) Bączał. Bączal Dolny i Górny to wsie założone przez króla Kazimierza Wielkiego na prawie magdeburskim w 1370 roku. Pierwsza pisemna wzmianka o Bączalu pochodzi z 1124 roku (dokument nadania ziemi benedyktynom z Tyńca), a kolejna z 1396 r. W 1595 roku wieś Bączal Niżny położona w powiecie bieckim województwa krakowskiego była własnością starosty olsztyńskiego Joachima Ocieskiego[9]. W XVII w. Bączal Dolny był nazywany Bączalem Niższym, a Bączal Górny Bączalem Wyższym – obie wsie były wsiami rycerskimi, a następnie szlacheckimi. Istniał również Bączal Opata (własność Opatów Tynieckich) – obecnie Opacie.

Parafia w Bączalu Dolnym powstała najprawdopodobniej już pod koniec XIII w., jednak pierwsza wzmianka pochodzi z 1348 roku. Prawdopodobnie istniał tu jeszcze starszy kościół (niewielki drewniany kościółek wybudowany ok. 1400 r.) niż gotycki wybudowany w 1667 r. Niestety został doszczętnie zniszczony.

Bączal Dolny wraz z Bączalem Górnym były jednymi z najmocniej zniszczonych miejscowości w Gminie Skołyszyn w ramach szkód wojennych okresu II wojny światowej. Mieszkańcy miejscowości dawali schronienie osadnikom z Jasła, wysiedlonym z rozkazu ówczesnego niemieckiego starosty jasielskiego – Waltera Gentza w 1944 r. W tym okresie przebywali tutaj ks. Adam Ablewicz – wikariusz jasielski, starszy brat abpa Jerzego Ablewicza i ks. Stanisław Bałuk – proboszcz z Bieździedzy.

Miejscowa plebania dzięki ks. Florianowi Zającowi była ważnym ośrodkiem ruchu oporu, obradowali i przebywali na niej m.in.: ppłk. Władysław Owoc, ppłk. Józef Modrzejewski i kpt. Józef Drelichowski.

Aktualnie w miejscowości znajduje się murowany kościół parafialny nawiązujący stylowo do nurtu narodowego w architekturze historyzującej z domieszką wczesnego modernizmu (ekspresjonizm); zbudowany w typie pseudobazylikowym, dzięki staraniom księdza prałata Stanisława Czernieca, w latach 1957–1959, według drugiego projektu sporządzonego przez znanego lwowskiego architekta Eustachego Chmielewskiego.

W latach 1954–1961 istniała tu gromada Bączal Dolny, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z siedzibą GRN w Bączalu Dolnym; w skład gromady wchodziły również dwie inne wsie, tj. Bączal Górny i Opacie.

Od 2008 roku miejscowość znajduje się na trasie górskiego maratonu rowerowego – Cyklokarpaty[10], a od 2011 także na trasie Biegu Pamięci senatora Stanisława Zająca, który zginął w katastrofie smoleńskiej 10 IV 2010 roku.

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

Bączal Dolny położony jest 12 km od Biecza, jednego z najstarszych i najbardziej atrakcyjnych turystycznie miast w Polsce.

LegendyEdytuj

Jedno z podań ludowych mówi, że w czasach kiedy powstawał stary kościół, drewno oraz wszystkie materiały budowlane potrzebne na powstanie budowli złożono na górze, ale pewnej nocy cudownym trafem cały materiał został w niewyjaśnionych okolicznościach przeniesiony na dół. W miejscu gdzie najpierw był złożony cały materiał wybudowano Murowaną figurę, a w miejscu gdzie podobno przeniosła je Maryja (bo sobie ten skrawek ziemi upatrzyła) wybudowano świątynię.

Infrastruktura i transportEdytuj

Przez Bączal Dolny przebiegają następujące szlaki komunikacyjne:

drogi powiatowe:

  • nr 1829R (Jareniówka-Jabłonica-granica województwa) o łącznej długości 12 200 km (1500 w granicach sołectwa)
  • nr 1832R (Bączal-Skołyszyn do drogi krajowej nr 28) o łącznej długości 4 km (750 metrów w granicach miejscowości)[13]

a także kilka dróg gminnych o nawierzchni bitumicznej utwardzonej, żwirowej oraz drogi dojazdowe.

Na terenie sołectwa umiejscowione są 3 przystanki liniowe Zakładu Miejskiej Komunikacji Samochodowej w Jaśle, na których zatrzymują się autobusy zarówno MKS Jasło, PKS Jasło, jak i busy prywatne linii Er-Bus i Hesta.

EdukacjaEdytuj

W miejscowości (od 2007) działał Zespół Szkół Publicznych w Bączalu Dolnym, w skład którego wchodziły:

  • Przedszkole,
  • Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Reytana; założona w 1885 roku[14],
  • Gimnazjum, od 1999 r. do którego uczęszczają uczniowie mieszkający w Bączalu, Lipnicy Górnej i Jabłonicy.

Po reformie oświaty w 2017 roku placówka przekształciła się w ośmioklasową Szkołę Podstawową im. Tadeusza Rejtana.

Na terenie szkoły mieści się kompleks rekreacyjno-sportowy, w skład którego wchodzą: duży plac zabaw dla dzieci, boisko do piłki nożnej z nawierzchnią trawiastą, piaszczyste boisko do piłki plażowej, a także część lekkoatletyczna, w tym: rzutnia do pchnięcia kulą, bieżnia do skoku w dal, rozbieg do skoku wzwyż i boisko pokryte sztuczną nawierzchnią przystosowane do gry w siatkówkę, piłkę ręczną, koszykówkę i tenis ziemny[15].

Kompleks budynków szkolnych wraz z zapleczem sportowym został zakwalifikowany przez Kuratorium Oświaty w Rzeszowie jako miejsce wypoczynku i stanowi jeden z 9 ośrodków oazowych Ruchu Światło-Życie diecezji rzeszowskiej[16].

Przy szkole od 2014 roku rośnie Dąb Wolności, upamiętniający 25 rocznicę demokratycznych przemian z VI 1989 roku.

W latach 1887–1890 nauczanie w tejże szkole prowadził młody nauczyciel Jan Szczepanik – późniejszy wynalazca.

Wybitni wychowankowie placówki:

Parafia św. Mikołaja i Imienia MaryiEdytuj

Parafia w Bączalu Dolnym została erygowana najpóźniej w 1348 roku[17], co czyni ją jedną z najstarszych wspólnot parafialnych w granicach diecezji rzeszowskiej.

Opieka zdrowotnaEdytuj

Na terenie miejscowości znajduje się punkt lekarski zlokalizowany w budynku Zespoły Szkół Publicznych i będący filią Gminnego Ośrodka Zdrowia z siedzibą w Skołyszynie, w którym lekarze przyjmują dwa razy w tygodniu[18].

Najbliższy szpital to: Szpital Specjalistyczny w Jaśle, znajduje się w odległości 10 km. Kolejne to: Szpital Specjalistyczny w Gorlicach – 25 km i Wojewódzki Szpital Podkarpacki w Krośnie – 34 km.

Straż pożarnaEdytuj

W Bączalu Dolnym czynnie działa Ochotnicza Straż Pożarna, która powstała w 1928 roku z inicjatywy druha Jana Dybki. W latach 50. XX wieku wybudowano pierwszą remizę strażacką. Dzisiejszy Dom Strażaka otwarto 10 września 1978. W 1982 w czasie trwania stanu wojennego, jednostka odebrała sztandar ufundowany z okazji 55. rocznicy swojej działalności[19]. 8 lipca 2018 OSP obchodziło 90. lecie swojego istnienia.

WinniceEdytuj

Tereny powiatu jasielskiego, zwłaszcza jego północna i zachodnia część, obfitują w nowo powstałe, zakładane po 2000 roku winnice. Na terenie Bączala Dolnego zlokalizowana jest winnica „Nad Doliną”, z której rozciąga się widok na malownicze okolice[20]. Tutejsze ziemie są idealne do uprawy winorośli: lekka ziemia, odpowiednie nachylenie stoków.

W sąsiednim Bączalu Górnym zlokalizowana jest winnica „Dwie Granice” o powierzchni ponad 2 hektarów[21].

LasyEdytuj

Teren miejscowości porastają lasy mieszane, głównie buczyna karpacka z domieszką jodły i sosny zwyczajnej. Zajmują one około 15% całkowitej powierzchni sołectwa. Największe skupiska leśne zlokalizowane są w rejonie góry Babis – lasy mieszane oraz przy granicy z Dąbrówką – lasy jodłowe. Lasy i zadrzewienia znajdujące się w granicach Bączala Dolnego wchodzą w skład Leśnictwa Lisów przynależącego do Nadleśnictwa Kołaczyce.

Ludzie związani z Bączalem DolnymEdytuj

Historyczna przynależność terytorialnaEdytuj

Po II wojnie światowej miejscowość należała administracyjnie do województwa krakowskiego (1945), rzeszowskiego – powiat jasielski (1945–1974), krośnieńskiego (1975–1998) i aktualnie do woj. podkarpackiego – powiat jasielski (od 1998).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sołectwo Bączal Dolny – liczba mieszkańców. Strona gminy Skołyszyn. [dostęp 2020-03-08].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 16 [dostęp 2014-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  4. Bączal Dolny – opis sołectwa. [dostęp 2015-01-23].
  5. Czysta Wisłoka – obszar Natura 2000 (Łąki nad Młynówką). [dostęp 2015-01-23].
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09]. 
  7. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-22].
  8. Artykuł GMINA SKOŁYSZYN, skolyszyn.pl [dostęp 2018-10-22].
  9. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 109.
  10. Maratony rowerowe Jasło. Cyklokarpaty.pl. [dostęp 2015-01-23].
  11. Kolejna perełka Jasielszczyzny – kościół z Bączala Dolnego. [dostęp 2015-01-23].
  12. Tor quadowy w miejscowości Bączal Dolny. [dostęp 2015-01-23].
  13. Wykaz dróg powiatowych – powiat jasielski. [dostęp 2015-01-23].
  14. O szkole. Szkoła Podstawowa w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  15. Największa baza sportowa w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  16. Rekolekcje oazowe – ośrodki w diecezji rzeszowskiej. [dostęp 2015-06-29].
  17. Strona internetowa parafii Imienia Maryi w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  18. Punkt lekarski w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  19. Gminne Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych. [dostęp 2015-01-23].
  20. Vinum pro Cultura – Winnica nad Doliną. [dostęp 2015-01-23].
  21. Winnica Dwie Granice – o winnicy. [dostęp 2015-01-23].

BibliografiaEdytuj

  • Bączal Górny. Stanisław Syzdek, Skołyszyn 1998.
  • Skołyszyn, zarys monograficzny. Ryszard Oleszkowicz, Skołyszyn 1998.
  • Gmina Skołyszyn Przeszłość i teraźniejszość. Władysława Kołodziej, Gabriela Ślawska. Skołyszyn 2006.
  • W Gminie Skołyszyn. Praca zbiorowa, w tym Stanisław Mendelowski, Krosno 2000.
  • W Gminie Skołyszyn. Skołyszyn 2008.
  • Pomniki, tablice i miejsca pamięci narodowej w Gminie Skołyszyn. Edward Wojtuń. Jasło 1996.

Linki zewnętrzneEdytuj