Otwórz menu główne

Bączal Dolny

wieś w województwie podkarpackim

Bączal Dolnywieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Skołyszyn[3].

Bączal Dolny
Bączal Dolny, w tle Pasmo Magurskie z tarasu winnicy Nad Doliną
Bączal Dolny, w tle Pasmo Magurskie
z tarasu winnicy Nad Doliną
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Skołyszyn
Wysokość Babis: 348 m n.p.m.
Liczba ludności (2018) 678[1]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-242[2]
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0359899
Położenie na mapie gminy Skołyszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Skołyszyn
Bączal Dolny
Bączal Dolny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bączal Dolny
Bączal Dolny
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Bączal Dolny
Bączal Dolny
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Bączal Dolny
Bączal Dolny
Ziemia49°45′31″N 21°23′14″E/49,758611 21,387222
Strona internetowa miejscowości

4 km na północ od krajowej 28 Gorlice - Biecz - Jasło oraz 6 km na południe od krajowej 73 Tarnów - Pilzno - Jasło.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Powierzchnia wsi to 502,7 ha.

Przez miejscowość przebiegają trzy znakowane szlaki turystyczne: Podkarpacki Szlak Winnic, projekt ATLAS, szlak konny „Karpackie Podkowy”, a od 2014 także Jasielski Szlak Winny z przystankiem w ponad 2-hektarowej winnicy „Dwie Granice”.

Kapliczka św. Jana Nepomucena z około 1850 roku
Nowy Cmentarz parafialny z 1952 roku
Drewniana plebania z 1923 roku
Zespół Szkół Publicznych - Bączal Dolny
Budynki szkolne wraz z bazą sportową
Prywatne Muzeum Wsi Pogórzańskiej
Obszar chroniony Natura 2000 (OZW) - Łąki nad Młynówką
Punkt lekarski w Bączalu Dolnym
Posąg św. Mikołaja - patrona parafii
Stary Cmentarz z 1786 roku
Tatry Wysokie z góry Babis, 2014
Góra Liwocz - widok z Bączala Dolnego

Spis treści

Położenie geograficzne i warunki przyrodniczeEdytuj

Mikroregion i floraEdytuj

Bączal Dolny leży w mikroregionie góry Liwocz na Pogórzu Ciężkowickim, które wchodzi w skład pasm Pogórza Karpackiego. W miejscowości rosną kaczeńce, storczykowate, cebulica dwulistna i inne rośliny objęte ochroną. W Bączalu Górnym rośnie podkolan biały. W obu miejscowościach można podziwiać piękne krajobrazy. We wsi znajduje się parę małych kompleksów leśnych, otwartych dla wszystkich, w których można zbierać grzyby, w tym wczesnowiosenną smardzówkę czeską.

Warunki meteorologiczneEdytuj

Średnia roczna temperatura wynosi około +6° do +8°, w zimie średnio -4° w styczniu, w lecie +19° w lipcu. Średnia opadów waha się w przedziale od 750 do 800 milimetrów rocznie. Grubość pokrywy śnieżnej to 60-90 cm - zalega ona średnio w ciągu roku od 60 do 80 dni. Liczba dni z zachmurzeniem wynosi średnio w ciągu roku wynosi 133, zaś liczba dni z przymrozkami to około 119. Pierwsze przymrozki występują około 20 września a ostatnie 6 maja, choć zdarzają się i pod koniec tego miesiąca. Wiosna przychodzi wcześnie i jest dość ciepła, lato z reguły jest upalne, jesień zaś szybko przynosi chłody i mgły.

Granice obrębuEdytuj

Bączal Dolny graniczy z takimi miejscowościami jak :

Ciekawostki przyrodniczeEdytuj

W Bączalu Dolnym znajduje się także źródło, które w przeszłości uważane było za mające właściwości lecznicze[4]. W wiosce, w rejonie kościoła parafialnego rosną pomnikowe gatunki lipy drobnolistnej i dębu bezszypułkowego liczące około 300-400 lat. Przez obie wsie przepływa wiele strumieni i potoków; w tym potok Młynówka - lewobrzeżny dopływ Ropy.

W Bączalu Dolnym znajduje się cenny pod względem faunistycznym obszar chroniony Natura 2000Łąki nad Młynówką[5]. W miejscowości zlokalizowane są złoża surowców ilastych ceramiki budowlanej o szacowanej wielkości.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Bączal Dolny[6][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0359907 Brzeziny część wsi
0359913 Zalesie część wsi

Zwyczajowe nazwy topograficzne sołectwa Bączal Dolny:

  • Babis, Bajdy, Centrum, Góra, Granice, Przy rzece, Przy kościele, Zagrody
Osobny artykuł: Babis.

AdministracjaEdytuj

Władze wykonawczą miejscowości tworzą: radny Rady Gminy Skołyszyn Krzysztof Sarnecki (od 21 października 2018)[7], który piastuje również funkcję sołtysa[8].

Radni rady sołeckiej wybrani 26 marca 2019, którzy swoją funkcję pełnią w latach 2019-2024, są nimi:

  • Dzięglewicz Jacek,
  • Dzieglewicz Tadeusz,
  • Grzywacz Marta,
  • Krzemień Dariusz,
  • Sarnecki Damian,
  • Serwa Bartosz,
  • Strugała Jan,
  • Wadas Andrzej.

HistoriaEdytuj

Nazwa Bączal pochodzi najprawdopodobniej od strumyka o nazwie "Bączałka", przepływającego przez centrum wioski, lub od nazwiska (imienia) Bączał. Bączal Dolny i Górny to wsie założone przez króla Kazimierza Wielkiego na prawie magdeburskim w 1370 roku. Pierwsza pisemna wzmianka o Bączalu pochodzi z 1124 roku (dokument nadania ziemi benedyktynom z Tyńca), a kolejna z 1396 r. W 1595 roku wieś Bączal Niżny położona w powiecie bieckim województwa krakowskiego była własnością starosty olsztyńskiego Joachima Ocieskiego[9]. W XVII w. Bączal Dolny był nazywany Bączalem Niższym, a Bączal Górny Bączalem Wyższym - obie wsie były wsiami rycerskimi, a następnie szlacheckimi. Istniał również Bączal Opata (własność Opatów Tynieckich) - obecnie Opacie.

Parafia w Bączalu Dolnym powstała najprawdopodobniej już pod koniec XIII w., jednak pierwsza wzmianka pochodzi z 1348 roku. Prawdopodobnie istniał tu jeszcze starszy kościół (niewielki drewniany kościółek wybudowany ok. 1400 r.) niż gotycki wybudowany w 1667 r. Niestety został doszczętnie zniszczony.

Bączal Dolny wraz z Bączalem Górnym były jednymi z najmocniej zniszczonych miejscowości w Gminie Skołyszyn w ramach szkód wojennych okresu II wojny światowej. Mieszkańcy miejscowości dawali schronienie osadnikom z Jasła, wysiedlonym z rozkazu ówczesnego niemieckiego starosty jasielskiego - Waltera Gentza w 1944 r. W tym okresie przebywali tutaj ks. Adam Ablewicz - wikariusz jasielski, starszy brat abpa Jerzego Ablewicza i ks. Stanisław Bałuk - proboszcz z Bieździedzy.

Miejscowa plebania dzięki ks. Florianowi Zającowi była ważnym ośrodkiem ruchu oporu, obradowali i przebywali na niej m.in.: ppłk. Władysław Owoc, ppłk. Józef Modrzejewski i kpt. Józef Drelichowski.

Aktualnie w miejscowości znajduje się murowany kościół parafialny nawiązujący stylowo do nurtu narodowego w architekturze historyzującej z domieszką wczesnego modernizmu (ekspresjonizm); zbudowany w typie pseudobazylikowym, dzięki staraniom księdza prałata Stanisława Czernieca, w latach 1957-1959, według drugiego projektu sporządzonego przez znanego lwowskiego architekta Eustachego Chmielewskiego.

W latach 1954-1961 istniała tu gromada Bączal Dolny, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z siedzibą GRN w Bączalu Dolnym; w skład gromady wchodziły również dwie inne wsie, tj. Bączal Górny i Opacie.

Od 2008 roku miejscowość znajduje się na trasie górskiego maratonu rowerowego – Cyklokarpaty[10], a od 2011 także na trasie Biegu Pamięci senatora Stanisława Zająca, który zginął w katastrofie smoleńskiej 10 IV 2010 roku.

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

Bączal Dolny położony jest 12 km od Biecza, jednego z najstarszych i najbardziej atrakcyjnych turystycznie miast w Polsce.

LegendyEdytuj

Jedno z podań ludowych mówi, że w czasach kiedy powstawał stary kościół, drewno oraz wszystkie materiały budowlane potrzebne na powstanie budowli złożono na górze, ale pewnej nocy cudownym trafem cały materiał został w niewyjaśnionych okolicznościach przeniesiony na dół. W miejscu gdzie najpierw był złożony cały materiał wybudowano Murowaną figurę, a w miejscu gdzie podobno przeniosła je Maryja (bo sobie ten skrawek ziemi upatrzyła) wybudowano świątynię.

EdukacjaEdytuj

W miejscowości (od 2007) działał Zespół Szkół Publicznych w Bączalu Dolnym, w skład którego wchodziły:

  • Przedszkole,
  • Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Reytana; założona w 1885 roku[13],
  • Gimnazjum, od 1999 r. do którego uczęszczają uczniowie mieszkający w Bączalu, Lipnicy Górnej i Jabłonicy.

Po reformie oświaty w 2017 roku placówka przekształciła się w ośmioklasową Szkołę Podstawową im. Tadeusza Rejtana.

Na terenie szkoły mieści się kompleks rekreacyjno-sportowy, w skład którego wchodzą: duży plac zabaw dla dzieci, boisko do piłki nożnej z nawierzchnią trawiastą, piaszczyste boisko do piłki plażowej, a także część lekkoatletyczna, w tym: rzutnia do pchnięcia kulą, bieżnia do skoku w dal, rozbieg do skoku wzwyż i boisko pokryte sztuczną nawierzchnią przystosowane do gry w siatkówkę, piłkę ręczną, koszykówkę i tenis ziemny[14].

Kompleks budynków szkolnych wraz z zapleczem sportowym został zakwalifikowany przez Kuratorium Oświaty w Rzeszowie jako miejsce wypoczynku i stanowi jeden z 9 ośrodków oazowych Ruchu Światło-Życie diecezji rzeszowskiej[15].

Przy szkole od 2014 roku rośnie Dąb Wolności, upamiętniający 25 rocznicę demokratycznych przemian z VI 1989 roku.

W latach 1887-1890 nauczanie w tejże szkole prowadził młody nauczyciel Jan Szczepanik - późniejszy wynalazca.

Wybitni wychowankowie placówki:

Parafia św. Mikołaja i Imienia MaryiEdytuj

Parafia w Bączalu Dolnym została erygowana najpóźniej w 1348 roku[16], co czyni ją jedną z najstarszych wspólnot parafialnych w granicach diecezji rzeszowskiej.

Opieka zdrowotnaEdytuj

Na terenie miejscowości znajduje się punkt lekarski zlokalizowany w budynku Zespoły Szkół Publicznych i będący filią Gminnego Ośrodka Zdrowia z siedzibą w Skołyszynie, w którym lekarze przyjmują dwa razy w tygodniu[17].

Najbliższy szpital to: Szpital Specjalistyczny w Jaśle, znajduje się w odległości 10 km. Kolejne to: Szpital Specjalistyczny w Gorlicach - 25 km i Wojewódzki Szpital Podkarpacki w Krośnie - 34 km.

Straż pożarnaEdytuj

W Bączalu Dolnym czynnie działa Ochotnicza Straż Pożarna, która powstała w 1928 roku z inicjatywy druha Jana Dybki. W latach 50. XX wieku wybudowano pierwszą remizę strażacką. Dzisiejszy Dom Strażaka otwarto 10 września 1978. W 1982 w czasie trwania stanu wojennego, jednostka odebrała sztandar ufundowany z okazji 55. rocznicy swojej działalności[18]. 8 lipca 2018 OSP będzie obchodziło 90. lecie swojego istnienia.

WinniceEdytuj

Tereny powiatu jasielskiego, zwłaszcza jego północna i zachodnia część, obfitują w nowo powstałe, zakładane po 2000 roku winnice. Na terenie Bączala Dolnego zlokalizowana jest winnica „Nad Doliną”, z której rozciąga się widok na malownicze okolice[19]. Tutejsze ziemie są idealne do uprawy winorośli: lekka ziemia, odpowiednie nachylenie stoków.

W sąsiednim Bączalu Górnym zlokalizowana jest winnica „Dwie Granice” o powierzchni ponad 2 hektarów[20].

LasyEdytuj

Teren miejscowości porastają lasy mieszane, głównie buczyna karpacka z domieszką jodły i sosny zwyczajnej. Zajmują one około 15% całkowitej powierzchni sołectwa. Największe skupiska leśne zlokalizowane są w rejonie góry Babis - lasy mieszane oraz przy granicy z Dąbrówką - lasy jodłowe. Lasy i zadrzewienia znajdujące się w granicach Bączala Dolnego wchodzą w skład Leśnictwa Lisów przynależącego do Nadleśnictwa Kołaczyce.

Ludzie związani z Bączalem DolnymEdytuj

Infrastruktura i komunikacjaEdytuj

Przez Bączal Dolny przebiegają następujące szlaki komunikacyjne:

drogi powiatowe:

  • nr 1829R (Jareniówka-Jabłonica-granica województwa) o łącznej długości 12 200 km, (1500 w granicach sołectwa)
  • nr 1832R (Bączal-Skołyszyn do drogi krajowej nr 28) o łącznej długości 4 km, (750 metrów w granicach miejscowości)[21]

a także kilka dróg gminnych o nawierzchni bitumicznej utwardzonej, żwirowej oraz drogi dojazdowe.

Na terenie sołectwa umiejscowione są 3 przystanki liniowe Zakładu Miejskiej Komunikacji Samochodowej w Jaśle, na których zatrzymują się autobusy zarówno MKS Jasło, PKS Jasło, jak i busy prywatne linii Er-Bus i Hesta.

Historyczna przynależność terytorialnaEdytuj

Po II wojnie światowej miejscowość należała administracyjnie do województwa krakowskiego (1945), rzeszowskiego – powiat jasielski (1945–1974), krośnieńskiego (1975–1998) i aktualnie do woj. podkarpackiego – powiat jasielski (od 1998).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sołectwo Bączal Dolny - liczba mieszkańców. Strona gminy Skołyszyn. [dostęp 2019-02-15].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. Bączal Dolny - opis sołectwa. [dostęp 2015-01-23].
  5. Czysta Wisłoka - obszar Natura 2000 (Łąki nad Młynówką). [dostęp 2015-01-23].
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  7. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-22].
  8. Artykuł GMINA SKOŁYSZYN, skolyszyn.pl [dostęp 2018-10-22].
  9. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 109.
  10. Maratony rowerowe Jasło. Cyklokarpaty.pl. [dostęp 2015-01-23].
  11. Kolejna perełka Jasielszczyzny - kościół z Bączala Dolnego. [dostęp 2015-01-23].
  12. Tor quadowy w miejscowości Bączal Dolny. [dostęp 2015-01-23].
  13. O szkole. Szkoła Podstawowa w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  14. Największa baza sportowa w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  15. Rekolekcje oazowe - ośrodki w diecezji rzeszowskiej. [dostęp 2015-06-29].
  16. Strona internetowa parafii Imienia Maryi w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  17. Punkt lekarski w Bączalu Dolnym. [dostęp 2015-01-23].
  18. Gminne Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych. [dostęp 2015-01-23].
  19. Vinum pro Cultura - Winnica nad Doliną. [dostęp 2015-01-23].
  20. Winnica Dwie Granice - o winnicy. [dostęp 2015-01-23].
  21. Wykaz dróg powiatowych - powiat jasielski. [dostęp 2015-01-23].

BibliografiaEdytuj

  • Bączal Górny. Stanisław Syzdek, Skołyszyn 1998,
  • Skołyszyn, zarys monograficzny. Ryszard Oleszkowicz, Skołyszyn 1998,
  • Gmina Skołyszyn Przeszłość i teraźniejszość. Władysława Kołodziej, Gabriela Ślawska. Skołyszyn 2006,
  • W Gminie Skołyszyn. Praca zbiorowa, w tym Stanisław Mendelowski, Krosno 2000,
  • W Gminie Skołyszyn. Skołyszyn 2008,
  • Pomniki, tablice i miejsca pamięci narodowej w Gminie Skołyszyn. Edward Wojtuń. Jasło 1996,

Linki zewnętrzneEdytuj