Otwórz menu główne

Borys Jelcyn

prezydent Rosji

Boris Nikołajewicz Jelcyn (ros. Бори́с Никола́евич Е́льцин; ur. 1 lutego 1931 w Butce, zm. 23 kwietnia 2007 w Moskwie), znany w Polsce jako Borys Jelcyn[5][6][7] – rosyjski polityk, od 29 maja 1990 do 10 lipca 1991 przewodniczący Rady Najwyższej Rosji, od 6 lipca do grudnia 1991 premier Rosyjskiej FSRR, od grudnia 1991 do 15 maja 1992 premier Federacji Rosyjskiej, pierwszy w historii tego kraju prezydent (od 10 lipca 1991 prezydent Rosyjskiej FSRR, od 25 grudnia 1991 do 31 grudnia 1999 prezydent Federacji Rosyjskiej).

Borys Jelcyn
Борис Ельцин
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko Boris Nikołajewicz Jelcyn
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1931
Butka
Data i miejsce śmierci 23 kwietnia 2007
Moskwa
Prezydent Federacji Rosyjskiej
Okres od 10 lipca 1991[1][2][3]
do 31 grudnia 1999
Pierwsza dama Naina Jelcyna
Następca Władimir Putin
Przewodniczący Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR
Okres od 29 maja 1990
do 10 lipca 1991
Poprzednik Witalij Worotnikow
Następca Rusłan Chasbułatow
Premier Rosyjskiej FSRR/Federacji Rosyjskiej
Okres od 6 listopada 1991[4]
do 15 maja 1992
Poprzednik Oleg Łobow (p.o.)
Następca Jegor Gajdar
Premier Federacji Rosyjskiej (p.o.)
Okres od 23 marca 1998
do 23 marca 1998
Poprzednik Wiktor Czernomyrdin
Następca Sergiej Kirijenko
Faksymile
Odznaczenia
Order „Za Zasługi dla Ojczyzny” I klasy Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Znak Honoru Medal „Na Pamiątkę 1000-lecia Kazania” Medal 100-lecia urodzin Lenina 30 years of victory rib.png 60 years saf rib.png Order Franciszka Skaryny (Białoruś) Order „Za Odwagę Osobistą” (Naddniestrze) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy Order Złotego Orła (Kazachstan) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Wielki Krzyż Orderu Krzyża Pogoni (Litwa) Medal Pamiątkowy 13 Stycznia Złoty Order Olimpijski Order Gwiazdy Betlejem 2000 (Palestyna)

ŻyciorysEdytuj

Działalność w KPZREdytuj

 
Borys Jelcyn w 1989

W latach 1961–1990 Borys Jelcyn był członkiem KPZR, a od 1977 I sekretarzem Komitetu Obwodowego KPZR w Swierdłowsku (obecnie Jekaterynburg) – w pierwszym roku pełnienia przez niego tej funkcji zburzono były dom inżyniera Nikołaja Ipatiewa, miejsce kaźni cara Mikołaja II, jego rodziny i pracowników dworu.

Od 1985 Jelcyn był I sekretarzem Komitetu Miejskiego w Moskwie. W 1987 po krytyce połowiczności reform przeprowadzanych przez szefa partii Michaiła Gorbaczowa został usunięty z tego stanowiska, ale jednocześnie zdobył popularność w reformatorskim skrzydle partii, wśród liberalnej inteligencji i rozczarowanych Gorbaczowem robotników. 29 maja 1990 został wybrany na przewodniczącego Rady Najwyższej RSFSR, pokonując ówczesnego premiera Rosji Aleksandra Własowa, którego kandydaturę poparł Michaił Gorbaczow.

Prezydent RosjiEdytuj

 
Borys Jelcyn i Bill Clinton

Stanął do wyborów 12 czerwca 1991 na urząd prezydenta RSFRR (Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Radzieckiej) i wygrał je. Wkrótce po objęciu przezeń tego urzędu miał miejsce nieudany pucz (19–21 sierpnia 1991), skierowany przeciwko Gorbaczowowi, ówczesnemu sekretarzowi generalnemu KC KPZR. Jelcyn był głównym organizatorem i symbolem zwycięskiego oporu przeciwko puczystom, co pozwoliło mu szybko skupić pełnię władzy w swoich rękach i zmarginalizować Gorbaczowa. 8 grudnia 1991 w Wiskulach w Puszczy Białowieskiej zawarł z prezydentami Ukrainy i Białorusi porozumienie o rozwiązaniu ZSRR (tzw. porozumienie białowieskie). Jelcyn został prezydentem niepodległej Federacji Rosyjskiej.

W dniach 21 września 1993 – 4 października 1993 nastąpiła próba pozbawienia Borysa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą, która w odpowiedzi na decyzję Jelcyna o jej rozwiązaniu pozbawiła go urzędu prezydenta i powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi, co spowodowało kryzys konstytucyjny. Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako prezydent Rosji, a protest parlamentu został stłumiony przy użyciu wojska.

W 1993 roku Jelcyn odwiedził Polskę i jako pierwszy przywódca Rosji w historii przeprosił Polaków za zbrodnię katyńską dokonaną przez Stalina w 1940 r.[8] 1996 r. wybrany na prezydenta po raz drugi (rywalizował o to stanowisko z Giennadijem Ziuganowem, wygrał w drugiej turze przewagą 53,8% do 40,3% głosów). W piątek 31 grudnia 1999 Jelcyn zrzekł się funkcji prezydenta. Pełniącym obowiązki prezydenta do czasu rozpisania wyborów został wtedy Władimir Władimirowicz Putin[9].

Śmierć i pogrzebEdytuj

 
Pogrzeb Borysa Jelcyna

Zmarł w poniedziałek 23 kwietnia 2007 w Moskwie około godz. 15.45 czasu moskiewskiego (13.45 czasu warszawskiego) z powodu postępującej niewydolności sercowo-naczyniowej. Pogrzeb Borysa Jelcyna odbył się w środę 25 kwietnia 2007 (dzień ten został ogłoszony w Rosji dniem żałoby narodowej) na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie obok grobów iluzjonisty Igora Kio i aktora Jewgienija Urbańskiego, naprzeciwko słynnej baleriny Galiny Ułanowej. Jelcyn został pochowany z honorami należnymi głowie państwa i zwierzchnikowi sił zbrojnych. Hołd oddał mu ówczesny prezydent Rosji Władimir Putin. Trumnę z ciałem Jelcyna przewieziono z Soboru Chrystusa Zbawiciela, gdzie odbyła się ceremonia żałobna, na cmentarz na lawecie armatniej podczepionej do transportera opancerzonego. Do grobu złożono ją przy dźwiękach hymnu Rosji. Oddano honorową salwę armatnią. Wśród kilkuset uczestników pogrzebu były osobistości z zagranicy, między innymi były prezydent Polski Lech Wałęsa, prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka, premier Ukrainy Wiktor Janukowycz, a także eksprezydenci Stanów Zjednoczonych: Bill Clinton i George Bush senior[10], jak również osobistości ze świata kultury, na przykład światowej sławy rosyjska piosenkarka Ałła Pugaczowa, wieloletnia przyjaciółka prezydenta.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

KontrowersjeEdytuj

Borys Jelcyn znany był z nadużywania alkoholu[24].

PublikacjeEdytuj

  1. Wyznania, tł. Władysław Sokołowski, Warszawa 1990. ​ISBN 83-900071-0-X​.
  2. Notatki prezydenta (od puczu do puczu), tł. Maria Kotowska, Warszawa 1995. ​ISBN 83-86386-19-3​.
  3. Prezydencki maraton, tł. Anna Łabuszewska, Warszawa 2001. ​ISBN 83-7311-026-7​.
  4. Borys Jelcyn. Od świtu do zmierzchu, Aleksander Korżakow, Warszawa 1998. ​ISBN 83-86678-87-9​.

PrzypisyEdytuj

  1. Do 26 grudnia 1991 prezydent Rosyjskiej FSRR.
  2. Zakwestionowanie prezydentury przez Radę Najwyższą 21 września – 4 października 1993: próba pozbawienia Borysa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą, która powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi, co spowodowało wówczas kryzys konstytucyjny. Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako prezydent Rosji.
  3. Przerwa w sprawowaniu urzędu w dniach 5–6 listopada 1996. Od godz. 7:00 5 listopada do godz. 6:00 6 listopada 1996, podczas operacji serca Jelcyna obowiązki prezydenta Rosji, na mocy rozporządzenia nr 1564, pełnił premier W. Czernomyrdin.
  4. Borys Jelcyn do 25 grudnia 1991 był premierem Rosyjskiej FSRR, a od 25 grudnia 1991 premierem Federacji Rosyjskiej.
  5. Wielki słownik ortograficzny PWN.
  6. Jan Grzenia, Słownik nazw własnych. 2003, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  7. Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, Słownik nazw osobowych i miejscowych. 2008, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Szkolne PWN.
  8. Jelcyn przeprosił za Katyń.
  9. Boris Yeltsin, president of Russia (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2018-05-07].
  10. Uroczystości pogrzebowe wielkich przywódców państwowych (pol.). dzienniklodzki.pl. [dostęp 2018-05-07].
  11. Michael Wines, Europe: Russia: An Honor And A Barb For Yeltsin, „The New York Times”, 13 czerwca 2001, ISSN 0362-4331 [dostęp 2019-02-28].
  12. Ельцин, Борис, lenta.ru [dostęp 2019-02-28].
  13. a b c Аргументы и факты – Старый сайт, web.archive.org, 12 grudnia 2013 [dostęp 2019-02-28] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-12].
  14. Борис Ельцин награжден медалью, ИА REGNUM [dostęp 2019-02-28].
  15. Новодевичье кладбище готовили к церемонии всю ночь - Известия, archive.is, 4 września 2012 [dostęp 2019-02-28].
  16. 160 обладателей ордена Почетного легиона, Российская газета [dostęp 2019-02-28].
  17. Le onorificenze della Repubblica Italiana, www.quirinale.it [dostęp 2019-02-28].
  18. Указ Президента України № 90/2000 від 22 січня 2000 року «Про нагородження відзнакою Президента України – „Орден князя Ярослава Мудрого“», zakon1.rada.gov.ua [dostęp 2019-02-28].
  19. Bloķēts pieprasījums, www.mfa.gov.lv [dostęp 2019-02-28].
  20. National Orders Recipients 1999, South African History Online, 3 kwietnia 2011 [dostęp 2019-02-28].
  21. Указ Президента Приднестровской Молдавской Республики от 18 октября 2001 года № 537 «О награждении орденом „За личное мужество” гражданина Российской Федерации Ельцина Б. Н.».
  22. Не прошло и 2000 лет, www.kommersant.ru, 18 stycznia 2000 [dostęp 2019-02-28].
  23. Medal of Bethlehem, 2000.
  24. Dziennik Polska-Europa-Świat, 29.09.2007, s. 19.

Linki zewnętrzneEdytuj