Otwórz menu główne

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (łac. morbus ulcerosus ventriculi et duodeni) – obecność wrzodów trawiennych, czyli ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy. Występują one najczęściej w dwunastnicy i wtedy stwierdza się częstsze występowanie u mężczyzn. Najczęstszymi przyczynami są: zakażenie Helicobacter pylori i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Często występującym i głównym objawem jest ból w nadbrzuszu, jednak czasem przebieg może być skąpo- lub bezobjawowy. Niekiedy objawy są niecharakterystyczne. Gastroskopia jest badaniem diagnostycznym, które ostatecznie rozstrzyga o rozpoznaniu wrzodów. W leczeniu główną rolę odgrywa leczenie zakażenia Helicobacter pylori, stosowanie leków: blokerów pompy protonowej i H2-blokerów oraz właściwa dieta, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie leków wrzodotwórczych. W przypadku powikłań choroby (perforacja wrzodu, zwężenie odźwiernika, podejrzenie transformacji nowotworowej), a niekiedy w wypadku nieskuteczności leczenia zachowawczego stosowane jest leczenie operacyjne.

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
morbus ulcerosus ventriculi et duodeni
Ilustracja
Wrzód żołądka
ICD-10 K25
Wrzód żołądka
ICD-10 K26
Wrzód dwunastnicy
ICD-10 K27
Wrzód trawienny o nieokreślonym umiejscowieniu
ICD-10 K28
Wrzód żołądka i jelit
DiseasesDB 9819
MeSH D010437

EpidemiologiaEdytuj

Jest jedną z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Występuje u około 5–10% całej dorosłej populacji. Mężczyźni chorują ponad dwukrotnie częściej niż kobiety (dotyczy to tylko wrzodu dwunastnicy, u osób chorych na wrzód żołądka nie ma zróżnicowania w stosunku do płci[1]). Ponad 60% wrzodów zlokalizowanych jest w dwunastnicy[2]. Od lat 50. ubiegłego wieku w rozwiniętych krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej sukcesywnie zmniejsza się zapadalność na wrzód dwunastnicy[3].

EtiopatogenezaEdytuj

 
Przekrój poprzeczny wrzodu żołądka. Widoczne warstwy ściany żołądka pozostają niezaburzone, w przeciwieństwie do chorób rozrostowych

Do przyczyn występowania choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy zalicza się:

Rzadsze przyczyny:

Nie udowodniono wpływu alkoholu etylowego, sposobu odżywiania, roli stresu ani czynników psychologicznych w powstawaniu choroby wrzodowej[2]. Mogą jednak zaostrzać jej przebieg.

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy może być objawem klinicznym depresji maskowanej (to jest takiego rodzaju depresji, w którym endogenny zespół depresyjny maskowany jest przez inne objawy)[4].

UmiejscowienieEdytuj

Cztery piąte wrzodów żołądka lokalizuje się na krzywiźnie mniejszej, głównie w odźwierniku i w okolicy kąta. Jeśli chodzi o wrzody dwunastnicy to najczęściej dotyczą one przedniej ściany opuszki.
Liczne wrzody w żołądku i dwunastnicy, o nietypowej lokalizacji, oporne na leczenie budzą podejrzenie zespołu Zollingera-Ellisona.

ObjawyEdytuj

  • ból zlokalizowany w nadbrzuszu – pojawia się zwykle 1–3 godziny po posiłku (wrzody żołądka), ustępuje po spożyciu pokarmu lub zażyciu leków zobojętniających kwas solny. Często bóle występują w nocy lub nad ranem – na czczo (wrzody dwunastnicy). Nawracają co kilka miesięcy (nasilenie dolegliwości wiosną i jesienią).
  • pieczenie występujące za mostkiem (tzw. zgaga)
  • nudności, wymioty
  • kwaśne lub gorzkie odbijanie
  • brak apetytu
  • niesmak w ustach
  • zaparcia na przemian z biegunkami
  • spadek masy ciała
  • wzdęcie
  • czkawka

DiagnostykaEdytuj

 
Wrzód żołądka w gastroskopii

Endoskopia (gastroskopia, inaczej panendoskopia) jest badaniem bezpośrednio potwierdzającym obecność wrzodów. W przypadku lokalizacji żołądkowej niezbędne jest pobranie wycinków ze zmiany do badania histopatologicznego w celu wykluczenia obecności nowotworu złośliwego. Pobieranie wycinków z dwunastnicy jest wskazane tylko przy podejrzeniu innej etiologii niż Helicobacter pylori.

Obecność Helicobacter pylori można potwierdzić za pomocą metod inwazyjnych i nieinwazyjnych. Do metod inwazyjnych zaliczamy:

Metody nieinwazyjne:

Obecnie praktycznie nie wykonuje się już badań rentgenowskich żołądka i oceny wydzielania kwasu solnego (z wyjątkiem podejrzenia zespołu Zollingera-Ellisona). Mają one obecnie znaczenie historyczne.

PowikłaniaEdytuj

 
Krwawiący wrzód żołądka. Po lewej widoczna końcówka igły służącej do tamowania krwawień.

Nie ma dowodów na związek choroby wrzodowej ze zwiększoną częstością występowania raka żołądka[6]. Prawdopodobnie zezłośliwiały wrzód żołądka jest od początku zmianą nowotworową naśladującą obraz wrzodu trawiennego. Badaniem rozstrzygającym jest gastroskopia.

RóżnicowanieEdytuj

LeczenieEdytuj

W leczeniu główną rolę odgrywa leczenie zakażenia Helicobacter pylori (eradykacja) oraz stosowanie blokerów pompy protonowej i H2-blokerów. Pomocnicze znaczenie ma właściwa dieta, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie niektórych leków wrzodotwórczych. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne.

W wypadkach choroby wrzodowej powiązanej z zakażeniem H. pylori eradykacja prowadzi do wyleczenia i zapobiega występowaniu nawrotów choroby (przy niewystępowaniu reinfekcji) – trwałe wyleczenie.

W przypadkach nieleczonych przeciętny czas gojenia wrzodu trawiennego wynosi 15 lat[7].

DietaEdytuj

Od czasu wprowadzenia skutecznych leków oraz szerokiego wprowadzenia leczenia eradykacyjnego dieta odgrywa marginalną rolę w leczeniu choroby wrzodowej. Produkty nasilające dolegliwości:

  • kawa, herbata, napoje gazowane
  • potrawy ciężkostrawne
  • cebula
  • pikantne przyprawy
  • smażone oraz tłuste potrawy

Produkty dopuszczalne:

  • twaróg
  • chude, gotowane mięso
  • kisiel, galaretki
  • kasza
  • ciasto nie zawierające tłuszczów
  • jasne, czerstwe pieczywo
  • kawa zbożowa

Należy zaprzestać palenia papierosów – utrudnia gojenie wrzodu i powoduje zwiększone ryzyko jego nawrotu.

W miarę możliwości należy unikać przyjmowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych – w razie konieczności leczenia przeciwbólowego lekiem o stosunkowo najmniejszej toksyczności dla nabłonka żołądka jest paracetamol.

Niektóre badania wykazują potencjalną skuteczność probiotyków w leczeniu choroby wrzodowej[8].

Leczenie farmakologiczneEdytuj

  • leczenie zakażenia Helicobacter pylori
Obecnie stosuje się terapię trzema lekami przez siedem dni: inhibitor pompy protonowej + dwa z trzech antybiotyków: amoksycylina, klarytromycyna, metronidazol. Terapia taka w 90% prowadzi do eradykacji bakterii.
W przypadku niepowodzenia lub przeciwwskazań do stosowania któregoś z powyższych leków stosuje się schemat: inhibitor pompy protonowej + sole bizmutu + metronidazol + tetracyklina.

Skuteczność leczenia potwierdza się po upływie 4 tygodni od jego zakończenia. W tym celu wykonuje się test oddechowy lub test wykrywający antygeny Helicobacter pylori w kale. W przypadku dodatniego wyniku wdraża się leczenie drugiego i trzeciego rzutu[potrzebny przypis].

Leczenie operacyjneEdytuj

  • Leczenie chirurgiczne wrzodu żołądka polega na wycięciu części żołądka razem z wrzodem. Odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego wykonuje się dwiema metodami. Pierwszym sposobem jest sposób Rydygiera, który polega na łączeniu końca dwunastnicy z żołądkiem. Drugim sposobem jest sposób Billroth II, który polega na zespoleniu żołądka z pierwszą pętlą jelita cienkiego. W ten sposób dwunastnica zostaje zamknięta i stanowi pętlę doprowadzającą żółć i sok trzustkowy do przewodu pokarmowego.
  • Leczenie chirurgiczne wrzodu dwunastnicy polega na wagotomii, czyli przecięciu nerwów błędnych, które biegną wzdłuż przełyku do jamy brzusznej i pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, pepsyny, zwiększają perystaltykę oraz rozluźniają napięcie zwieraczy. Po operacji często konieczna jest plastyka odźwiernika, gdyż przecięcie nerwów błędnych powoduje skurczenie się tego narządu i uniemożliwia przesuwanie się treści pokarmowej. Wykonuje się to sposobem Heinekego-Mikulicza i polega ona na podłużnym nacięciu i poprzecznym zszyciu odźwiernika.

HistoriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Herold 2005 ↓.
  2. a b c Szczeklik 2005 ↓, s. 779–785.
  3. Januszewicz Kokot ↓, s. 452.
  4. Dąbrowski, Jaroszyński i Pużyński 1987 ↓, s. 136.
  5. Jarrel i Carabasi 2003 ↓, s. 225.
  6. Fibak 1996 ↓, s. 481.
  7. Kumar, Cotrani i Robbins 2005 ↓.
  8.   Ghalia Khoder i inni, Potential role of probiotics in the management of gastric ulcer, „Experimental and Therapeutic Medicine”, 12 (1), 2016, s. 3–17, DOI10.3892/etm.2016.3293, ISSN 1792-0981, PMID27347010, PMCIDPMC4906699 [dostęp 2018-04-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj