Języki kaukaskie

Języki kaukaskie – grupa języków używanych przez rdzenną ludność Kaukazu, uznawana przez niektórych językoznawców za rodzinę językową[1]. Może obejmować do 50 różnych języków, użytkowanych łącznie przez kilka milionów osób. Niektórzy językoznawcy uważają jednak, że liczebność tej grupy jest znacznie zawyżona[potrzebny przypis]. Języki kaukaskie dzieli się na trzy główne podgrupy, prawdopodobnie niespokrewnione ze sobą: kartwelską oraz północnokaukaską, dalej dzieloną na północno-zachodniokaukaską oraz północno-wschodniokaukaską (kaspijską).

Języki kaukaskie
Obszar

Kaukaz

Podział

języki abchasko-adygejskie
języki północno-wschodniokaukaskie
języki kartwelskie

Kody rodziny językowej
ISO 639-5 cau
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unicode.

Podobieństwa i różniceEdytuj

 
Grupy etnolingwistyczne Kaukazu

Języki kaukaskie stanowią pewną wspólnotę nie tylko geograficznie. Mają wspólne cechy kontrastujące z otaczającymi je językami indoeuropejskimi i ałtajskimi; te cechy to np.:

Większość tych cech występuje też w języku baskijskim, przez co spekulowano o pokrewieństwie tego języka z kaukaskimi, postulując tzw. ibero-kaukaską rodzinę językową[potrzebny przypis]. Podobieństwa te mogą być dziedzictwem powszechnego stanu językowego Eurazji sprzed kilkunastu tysięcy lat. Jednak cechy te występowały też w innych językach, np. starożytnego Bliskiego Wschodu, a do dziś występują w nowszej warstwie rdzennych języków obu Ameryk[potrzebny przypis].

Pokrewieństwo języków kaukaskich było postulowane głównie przez uczonych radzieckich, jednak poźniej podano je w wątpliwość[2]. Zwracano uwagę, że kryteria ustalania pokrewieństwa języków zwykle są inne; np. pomiędzy językami kaukaskimi różnych grup brak podobieństw w podstawowym zakresie słownictwa (np. liczebniki i zaimki oraz morfemy). Szczególnie różnią się od siebie języki południowokaukaskie (kartwelskie) i języki północnokaukaskie. Języki kartwelskie wykazują pewne podobieństwa do indoeuropejskich i innych nostratyckich (np. zaimki osobowe). Zdaniem niektórych badaczy podobieństwo między dwiema grupami języków północnokaukaskich – grupą północno-zachodniokaukaską a grupą północno-wschodniokaukaską jest zbyt małe, aby zaliczyć je do wspólnej rodziny językowej. Nawet grupa języków północno-wschodniokaukaskich, tzn. języki nachskie (czeczeński, inguski i bacbijski) i dagestańskie jest zróżnicowana dużo bardziej, niż języki indoeuropejskie. Istnieją przesłanki skłaniające do zaliczenia języków wajnachijskich i huryckiego oraz urartyjskiego do jednej rodziny językowej, a także hatyckiego (hatti lub inaczej protohetyckiego) do wspólnej rodziny językowej z północno-zachodniokaukaskimi.

KlasyfikacjaEdytuj

KartwelskieEdytuj

Północno-zachodniokaukaskieEdytuj

Ich inne określenie to języki abchasko-adygijskie. Wyróżnia się w niej grupy:

Północno-wschodniokaukaskieEdytuj

Obejmuje grupy:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. kaukaskie języki, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2023-01-29].
  2. Encyclopædia Britannica, wydanie piętnaste (1986): Macropedia, Languages of the World (Caucasian languages).