Kentucky

stan Stanów Zjednoczonych
Ten artykuł dotyczy amerykańskiego stanu. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Kentucky (wymowa:/kənˈtʌki/ i), oficjalnie Commonwealth of Kentuckystan na środkowym wschodzie Stanów Zjednoczonych. Jest jednym z czterech stanów posługujących się w oficjalnym nazewnictwie terminem commonwealth (pozostałe to: Massachusetts, Pensylwania i Wirginia)[2]. Początkowo był częścią stanu Wirginia, ale został wydzielony z niego w 1792 roku, stając się 15. stanem dołączonym do Unii[3].

Kentucky
Commonwealth of Kentucky
stan
15. stan od 1 czerwca 1792
Ilustracja
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: United we stand, divided we fall
(Zjednoczeni wytrwamy, podzieleni upadniemy)
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Frankfort
Kod ISO 3166-2 US-KY
Gubernator Andy Beshear (D)
Powierzchnia 104 656[1] km²
Populacja (2020)
• liczba ludności

4 505 836
• gęstość 42,5 os./km²
Strefa czasowa UTC-05:00
UTC-04:00
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Stany Zjednoczone

Kentucky graniczy na północy ze stanami: Illinois, Indiana i Ohio, na południu – z Tennessee, na wschodzie – z Wirginią Zachodnią i Wirginią, a na zachodzie – z Missouri. Zajmując obszar 104 749 km², stanowi 37. pod względem powierzchni stan Stanów Zjednoczonych. W spisie ludności z 2020 roku populacja stanu wynosiła 4 505 836 mieszkańców[4].

Zachodnia część stanu położona jest na nizinie Missisipi. Część środkowa i obszary północno-wschodnie są pagórkowate (wyżyna Cumberland).

Historia[5]Edytuj

Zobacz też: Dzika Droga.

GeografiaEdytuj

 
Most kolejowy nad rzeką Kentucky.

Około połowę powierzchni stanu stanowią grunty leśne, a do głównych gatunków drzew należą: buk, hikora, dąb czerwony, klon cukrowy, orzech, dąb biały i topola żółta. Znajduje się tutaj najdłuższa jaskinia na świecie – Jaskinia Mamucia, która w 1941 roku została uczyniona parkiem narodowym[6].

Jest w dwóch strefach czasowych: wschodnia połowa stanu w UTC-05:00 a zachodnia połowa w UTC-06:00.

 
Centrum Louisville w 2007 roku.
Największe miasta Kentucky[10]
Lp. Miasto Ludność
(2017)
1 Louisville 621 349
2 Lexington 321 959
3 Bowling Green 67 067
4 Owensboro 59 404
5 Covington 40 455
6 Richmond 35 397
7 Georgetown 33 660
8 Florence 32 305
9 Hopkinsville 30 789
10 Nicholasville 30 553
11 Elizabethtown 30 023

DemografiaEdytuj

 
Gęstość zaludnienia w Kentucky.

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Kentucky liczy 4 505 836 mieszkańców, co oznacza wzrost o 166 469 (3,8%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010[11]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,1% populacji, 22,4% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,8% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,7% ludności stanu stanowią kobiety[12].

JęzykEdytuj

Najpowszechniej używanymi językami w 2010 roku, są[13]:

Rasy i pochodzenieEdytuj

Według danych z 2019 roku, 86,7% mieszkańców stanowiła ludność biała (84,2% nie licząc Latynosów), 8,1% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,3% miało rasę mieszaną, 1,6% to Azjaci, 0,19% to rdzenna ludność Ameryki, 0,09% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 3,8% ludności stanu[14].

Do największych grup należą osoby pochodzenia „amerykańskiego” (13,8%), niemieckiego (12,3%), irlandzkiego (10,8%) i angielskiego (9,8%). Do innych dużych grup należą osoby pochodzenia szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (139 tys.), europejskiego (123,6 tys.), meksykańskiego (91,8 tys.), włoskiego (88,1 tys.) i francuskiego (77,9 tys.)[14].

ReligiaEdytuj

 
Kościół baptystyczny w Louisville.
Osobny artykuł: Protestantyzm w Kentucky.

Dane z 2014[15]:

Kentucky należy do trzech stanów z najwyższym odsetkiem (49%) protestantów ewangelikalnych[18]. Częścią tej grupy jest populacja około 10 tys. amiszów, z największą liczbą w hrabstwie Hart[19].

Około jedna trzecia wszystkich katolików zamieszkuje największe miasto – Louisville i jego hrabstwo Jefferson[20].

Przemysł i bogactwa naturalne[21]Edytuj

SportEdytuj

Stan jest domem dla jednego z najstarszych i najpopularniejszych wydarzeń sportowych w Ameryce – Kentucky Derby. Widzowie przebierają się od 1875 roku, aby pić miętowe julepy i oglądać wyścigi koni w Churchill Downs, w Louisville[6].

UczelnieEdytuj

W Kentucky działają Transylvania University (1780), będąca najstarszą instytucją szkolnictwa wyższego na zachód od Allegheny Mountains. University of Louisville, założony przez radę miasta w 1798 roku, jest najstarszym publicznym uniwersytetem w stanie. Założony w 1970 roku University of Kentucky w Lexington, jest największym uniwersytetem w stanie[22].

Zarówno University of Kentucky, jak i University of Louisville mają szkoły medyczne i dentystyczne oraz kolegia prawnicze. University of Kentucky ma również bardzo szanowaną szkołę rolniczą, dobrze znaną z obiektów do badań nad końmi. Większość prywatnych uczelni wspieranych jest przez kościoły[22].

Znani ludzieEdytuj

CiekawostkiEdytuj

W latach 30. XX wieku pochodzący z Kentucky Bill Monroe stworzył gatunek muzyki bluegrass, łącząc różne rodzaje muzyki, takie jak country, zespół smyczkowy i blues. Nazwał swój zespół „Bill Monroe i Blue Grass Boys” od pseudonimu Kentucky[6].

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. Matt Rosenberg, What's the Difference Between a Commonwealth and a State?, ThoughtCo, 25 lipca 2019 [dostęp 2020-03-23] (ang.).
  3. How Kentucky Became a State, Puerto Rico 51st, 8 sierpnia 2014 [dostęp 2020-03-23] (ang.).
  4. Kentucky: 2010 Census of Population and Housing (ang.). W: U.S. Census Bureau [on-line]. webcitation.org. [dostęp 19 stycznia 2017].
  5. Kentucky, history.com [dostęp 2020-03-23] (ang.).
  6. a b c Sara Clarke, 10 Things to Know About Kentucky, US News, 2019 [dostęp 2021-08-13] (ang.).
  7. Kentucky, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-23].
  8. The 10 Longest Rivers in Kentucky, WorldAtlas [dostęp 2020-03-23] (ang.).
  9. a b Kentucky land area County rank, www.usa.com [dostęp 2020-03-23].
  10. Biggest Cities in Kentucky, www.biggestuscities.com [dostęp 2019-01-23].
  11. Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020, 2020 Census Apportionment Results [dostęp 2021-08-08].
  12. U.S. Census Bureau QuickFacts: Kentucky; United States, www.census.gov [dostęp 2021-08-08] (ang.).
  13. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-23].
  14. a b 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP05/DP02), data.census.gov [dostęp 2021-08-08].
  15. Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics, Pew Research Center's Religion & Public Life Project [dostęp 2021-08-08] (ang.).
  16. W nawiasie zaznaczono jedynie grupy mające ponad 50 tys. członków.
  17. Kentucky - Religious Traditions, 2010, www.thearda.com [dostęp 2021-08-08].
  18. Mark Dreistadt, The Most Powerful Group In The United States, Infinity Concepts, 22 marca 2019 [dostęp 2021-08-08] (ang.).
  19. Amish Groups, undifferentiated Counties (2010) | QuickLists | The Association of Religion Data Archives, www.thearda.com [dostęp 2021-08-08].
  20. Catholic Counties (2010) | QuickLists | The Association of Religion Data Archives, www.thearda.com [dostęp 2021-08-08].
  21. Carla Carlton, Growing Grains - bourbon is fertilizing new market, Kentucky Living, 27 marca 2018 [dostęp 2020-03-23] (ang.).
  22. a b Kentucky - Government and society, Encyclopedia Britannica [dostęp 2021-08-13] (ang.).