Leon Kasman

Leon Kasman ps. „Adam”, „Bolek”, „Janowski”, „Zygmunt” (ur. 28 października 1905 w Łodzi, zm. 12 lipca 1984 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny. Pierwszy redaktor naczelny dziennika „Trybuna Ludu” (organu KC PZPR) w latach 1948–1953 (później ponownie w latach 1957–1967), poseł na Sejm PRL trzech kadencji: pierwszej (1952-56), trzeciej (1961-1965) i czwartej (1965-1969).

Leon Kasman
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 października 1905
Łódź, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 12 lipca 1984
Warszawa, Polska
Poseł na Sejm PRL IV kadencji
Okres od 24 czerwca 1965
do 29 kwietnia 1969
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy

ŻyciorysEdytuj

Jego ojciec był kupcem[a] i w swoje ślady skierował też Leona, zapisując go – po ukończeniu przezeń gimnazjum – na wydział handlowy Wyższej Szkoły Realnej Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Szkoły tej jednak Leon nie ukończył, bo już w wieku lat 14 związał się z ruchem lewicowym[b] i trzy lata później, w 1922, został po raz pierwszy aresztowany[c] (w tym samym czasie, będąc niespełna 17-latkiem, został członkiem egzekutywy Związku Młodzieży Komunistycznej okręgu łódzkiego i członkiem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski). Po wyjściu na wolność podjął naukę w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. Członek koła studentów Związku Młodzieży Komunistycznej (ZMK) i przewodniczący Zarządu Warszawskiego ZNMS „Życie”. Od 1925 pracownik Wydziału Zawodowego Komitetu Warszawskiego KPP, a od maja 1927 funkcjonariusz KPP. Członek egzekutywy Komitetu Warszawskiego KPP. Od końca 1927 sekretarz Komitetu Okręgowego (KO) KPP Warszawa-Podmiejska. Zwolennik ultralewicowej frakcji „mniejszości” w KPP. W kwietniu 1928 aresztowany i skazany na 4 lata, po amnestii na dwa lata. Więziony m.in. na Pawiaku. Zwolniony w maju 1930, został sekretarzem KO KPP Zagłębia Dąbrowskiego. Delegat na V Zjazd KPP w Peterhofie w sierpniu 1930. Od końca 1930 sekretarz KO KPP na Górnym Śląsku. Wiosną 1931 został sekretarzem Komitetu Warszawskiego KPP. 16 kwietnia 1931 aresztowany i skazany na 6 lat ciężkiego więzienia. W czerwcu 1934 uzyskał trzymiesięczny urlop zdrowotny i na polecenie władz KPP wyjechał do ZSRR. W latach 1934–1936 wykładał w Moskwie na kursach polskich Kominternu (uczył m.in. Władysława Gomułkę[1]). W 1936 r. instruktor w KC KPP. Od 1936 do 1939 r. za działalność w KPP – wyrok 5 lat więzienia w Nowym Sączu, Kielcach i Tarnowie.

Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 znalazł się na terenie okupacji sowieckiej we Lwowie (przez pewien czas zamieszkiwał z Władysławem Gomułką). Po ataku Niemiec na ZSRR pod koniec czerwca 1941 ewakuowany na wschód. Podczas ewakuacji został ranny w obie nogi i umieszczony w izbie chorych w miejscowości Dunajewka. We wrześniu 1941 powołany na instruktora Wydziału Kadr Kominternu z zadaniem opieki nad byłymi członkami KPP[2]. Od lipca 1943 działał[d] w radzieckim obozie partyzanckim na Białorusi z postawionym przez Komintern zadaniem przygotowania do działań PPR. W styczniu 1944 przerzucony przez Moskwę na Lubelszczyznę w celu nawiązania utraconego (po aresztowaniu przez gestapo sekretarza PPR Pawła Findera i odpowiedzialnej za kontakty radiowe Małgorzaty Fornalskiej) kontaktu z KC PPR. Kontakt nawiązał przekazując do Moskwy list od Gomułki, dokumenty KRN oraz charakterystyki Gomułki i Bieruta. Grupę Kasmana pozostawiono na Lubelszczyźnie jako niezależny od PPR punkt łączności z Moskwą. Kasman nie chciał podporządkować się kierownictwu PPR z Gomułką na czele twierdząc, że polecenia może przyjmować tylko z Moskwy[3]. Przebywał w dowodzonych przez Mieczysława Moczara oddziałach Armii Ludowej. Podczas niemieckiej obławy 15 marca 1944 został ranny w nogę. Od 3 maja 1945 był posłem do Krajowej Rady Narodowej, reprezentując Polską Partię Robotniczą (PPR).

Po zakończeniu wojny został kierownikiem wydziału propagandy i agitacji KC PPR w Lublinie i redaktorem naczelnym (od 8 września 1944) „Trybuny Wolności”. Później, w Łodzi, kierował wydziałem propagandy KC PPR nadzorując „Głos Ludu” i „Trybunę Wolności”. Potem trafił do Warszawy, gdzie został kierownikiem wydziału organizacyjnego KC PPR, zastępcą przewodniczącego Centralnego Urzędu Planowania i dyrektorem Spółdzielni Wydawniczej „Książka” oraz (od 10 maja 1947) członkiem rady nadzorczej RSW „Prasa”. W roku następnym został skierowany po raz pierwszy na stanowisko redaktora naczelnego „Trybuny Ludu” (wskutek narastających w partii konfliktów określanych mianem „walki z kosmopolityzmem” odwołany został z tej funkcji w grudniu 1953). W 1955 mianowany na stanowisko wiceministra przemysłu lekkiego i później – od 4 lutego 1956 do 15 stycznia 1957 – zastępcą przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (PKPG); od 1956 zaliczany do frakcji „puławian[4]. W 1957 został ponownie skierowany na stanowisko redaktora naczelnego „Trybuny Ludu”. W 1967 odwołany i przeniesiony na stanowisko wiceprezesa Narodowego Banku Polskiego, po Marcu 1968 przeniesiony na emeryturę.

Odznaczony dwukrotnie Orderem Sztandaru Pracy I klasy i Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

Żonaty z Lidią Kasman (właśc. Chawa Lea) z d. Cederbaum, działaczką KZMP, KPP, ZPP i PPR (1912-1950), potem z Zofią Smosarską-Kasman z d. Malarską (1919-2005). Zmarł w 1984, pochowany został na cmentarzu komunalnym na Powązkach (kwatera A32-tuje-6)[5], później razem z nim pochowano żonę Zofię.

UwagiEdytuj

  1. Matka Leona nie pracowała, najstarsza siostra skończyła architekturę, natomiast jego starszy brat był elektromechanikiem.
  2. Najpierw w grupie samokształceniowej skupiającej młodzież inteligencką; grupę tę wkrótce zdominowały wpływy partii komunistycznej.
  3. Łącznie spędził w więzieniach II Rzeczypospolitej 9 lat.
  4. Pod pseudonimem „Janowski”.

PrzypisyEdytuj

  1. Ewa Maria Ożóg „Władysław Gomułka. Biografia polityczna.” t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 47 ​ISBN 83-209-0716-0​.
  2. Anna Sobór-Świderska „Jakub Berman. Biografia komunisty” IPN Warszawa 2009 str. 70 ​ISBN 978-83-7629-090-4​.
  3. Ibid., s. 70, 107, 118.
  4. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61–62. ISBN 83-7066-208-0.
  5. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-27].

BibliografiaEdytuj