Otwórz menu główne

Marek Grechuta

polski piosenkarz

Marek Michał Grechuta (ur. 10 grudnia 1945 w Zamościu, zm. 9 października 2006 w Krakowie) – polski piosenkarz, poeta, kompozytor i malarz, z wykształcenia architekt.

Marek Grechuta
ilustracja
Imię i nazwisko Marek Michał Grechuta
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1945
Zamość
Data i miejsce śmierci 9 października 2006
Kraków
Przyczyna śmierci Niewydolność krążenia
Instrumenty fortepian
Gatunki poezja śpiewana, rock progresywny, jazz-rock. rock symfoniczny
Zawód piosenkarz, poeta, muzyk, kompozytor, malarz, architekt
Aktywność 19672006
Wydawnictwo Polskie Nagrania „Muza”, Pronit, Markart, EMI Music Poland
Powiązania Piwnica pod Baranami
Zespoły
Anawa

WIEM

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Strona internetowa
Grób Marka Grechuty w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie
Na Wzgórzu Uniwersyteckim w Opolu
Gwiazda Marka Grechuty w Opolu

Uznawany za najważniejszego przedstawiciela polskiej poezji śpiewanej, wykorzystywał często elementy rocka, jazz-rocka i rocka progresywnego, szczególnie w początkowym okresie twórczości[1].

Zadebiutował w 1967 roku. Zdobywał nagrody na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie i Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Pierwsze dwie płyty nagrał z zespołem Anawa. Jego bliskim współpracownikiem i autorem muzyki do szeregu jego utworów był Jan Kanty Pawluśkiewicz.

Szereg utworów Grechuty zdobył szeroką popularność i rozpoznawalność, m.in. Będziesz moją panią i Nie dokazuj z jego debiutanckiego albumu Marek Grechuta & Anawa (1970), a także Dni, których nie znamy (1971) czy Wiosna – ach to ty (1987).

W 1971 roku Grechuta założył Grupę WIEM. W latach 1976–1986 związany był z Piwnicą pod Baranami. W 2001 roku otrzymał Nagrodę Polskiego Przemysłu Fonograficznego Złoty Fryderyk za całokształt twórczości artystycznej.

Przez szereg lat zmagał się z chorobą afektywną dwubiegunową. Zmarł w 2006 roku, przed ukończeniem sześćdziesięciu jeden lat, w wyniku niewydolności krążenia.

ŻyciorysEdytuj

Marek Grechuta urodził się w Zamościu w 1945 roku. W dzieciństwie wyjechał z rodziną do Chylic pod Warszawą, ale w 1956 roku rodzina na powrót osiadła w Zamościu. W czasie pobytu w Chylicach kościelny organista udzielał Grechucie pierwszych lekcji muzyki. Od najmłodszych lat uczył się gry na fortepianie[2]. Ukończył zamojskie I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego[3].

W 1963 roku podjął studia architektoniczne na Politechnice Krakowskiej[4]. W 1966 z Janem Kantym Pawluśkiewiczem, założył Kabaret Architektów Anawa (z francuskiego en avant – naprzód), który wkrótce się przeobraził w zespół towarzyszący mu na występach.

Publiczny debiut muzyczny Grechuty miał miejsce w październiku 1967 roku, kiedy dzięki wykonaniu piosenki „Tango Anawa” zajął drugie miejsce wśród wokalistów na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie. W 1968 roku na VI KFPP w Opolu zdobył nagrodę dziennikarzy za piosenkę „Serce”, a rok później na VII KFPP jedną z głównych nagród (Nagroda TVP) za piosenkę „Wesele”. Z zespołem Anawa nagrał dwie swoje pierwsze płyty – Marek Grechuta & Anawa z 1970 roku oraz Korowód z 1971. W tym roku na IX KFPP w Opolu Grechuta zdobył główną nagrodę za piosenkę „Korowód”.

W 1971 Grechuta opuścił zespół Anawa i założył inny zespół, o nazwie WIEM (W Innej Epoce Muzycznej). Z zespołem tym nagrał dwa albumy – Droga za widnokres oraz Magia obłoków. Płyty wypełnione były muzyką z elementami jazz-rocka, a wśród tekstów wykorzystano twórczość poetów współczesnych, takich jak Tadeusz Nowak, Tadeusz Śliwiak, Ryszard Krynicki albo Mieczysław Jastrun.

Pięć lat później ponownie zaczął współpracę z Pawluśkiewiczem i pisanie muzyki do tekstów Witkacego. W 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu jego piosenka „Hop – szklankę piwa” zdobyła Nagrodę Grand Prix, również na tym festiwalu przez Krystynę Jandę wykonywana była piosenka „Guma do żucia”, której muzykę i słowa napisał Marek Grechuta. Grechuta był również, wraz z Krzysztofem Jasińskim i Janem Kantym Pawluśkiewiczem, współautorem musicalu Szalona lokomotywa według Stanisława Ignacego Witkiewicza, prezentowanego w latach 1977–1980, m.in. w krakowskim Teatrze STU oraz katowickim Spodku[1].

W 1976 Marek Grechuta rozpoczął, trwającą blisko 10 lat, współpracę z Piwnicą pod Baranami.

W 1979 roku nagrał płytę z pieśniami do słów poety Tadeusza Nowaka, które poza nim zaśpiewali Teresa Iwaniszewska-Haremza, Magda Umer oraz Marian Opania. Utwory te, pochodzące ze spektaklu Zapach łamanego chleba nie spotkały się jednak z dobrym przyjęciem[1]. W 1981 ukazały się Śpiewające obrazy, płyta nagrana ponownie z zespołem Anawa, na której znalazły się piosenki inspirowane obrazami van Gogha, Picassa, Degasa, Moneta, Renoira i Wyspiańskiego, a także muzyka ze spektaklu Otello.

W 1984 roku wspólnie z Krystyną Jandą nagrał płytę W malinowym chruśniaku, z wierszami Bolesława Leśmiana. Do własnych tekstów wrócił w 1986 roku, wydając (w 1987) płytę Wiosna – ach to ty. Wypełniona była lżejszą muzyką i przyniosła tytułowy przebój, zawierała też fragmenty muzyki ze spektakli Colas Breugonon, Tumor Witkacego i Kroniki Olsztyńskiej. W 1987 roku napisał muzykę do przedstawienia teatralnego Jana BrzechwyKopciuszek. W 1989 roku wydał płytę Krajobraz pełen nadziei. W 1990 w Teatrze Stu odbył się koncert pt. „Złote przeboje”, w którym wystąpiła także, zaproszona przez Grechutę, aktorka Starego TeatruGrażyna Trela (utwór: „Wesele”). W 1991 wydał Piosenki dla dzieci i rodziców, nagrane wspólnie z aktorami Teatru Starego w Krakowie oraz dziecięcym chórem Gama.

Rok 1994 przyniósł kolejną płytę: Dziesięć ważnych słów, zawierającą utwory poświęcone istotnym wartościom w życiu. Grechuta nawiązywał na niej do Dekalogu, określając ją jako „dziesięć przykazań człowieka współczesnego”[5].

W roku 2003 wspólnie z grupą Myslovitz wykonał cover ich przeboju „Kraków”, który znalazł się na dwupłytowym albumie The Best of Myslovitz. Ostatnią płytą Grechuty z premierowym materiałem były Niezwykłe miejsca (2004), gdzie znalazły się piosenki poświęcone miejscom, które go oczarowały[1].

W 2000 ukazał się zestaw Świecie nasz, zawierający wszystkie 13 albumów Grechuty. Kompilacja otrzymała w 2001 Nagrodę Muzyczną Fryderyk w kategorii „najlepsza reedycja”. Zestaw został wznowiony w roku 2005, uzupełniono go wtedy o album Niezwykłe miejsca, a także o składającą się z nagrań archiwalnych płytę Godzina miłowania[6].

W roku 2006 na 43 KFPP w Opolu Marek Grechuta został uhonorowany Grand Prix tego festiwalu (Nagroda Prezesa TVP).

Zmarł nagle w nocy 9 października 2006, w wyniku niewydolności krążenia, która była skutkiem ogólnego pogorszenia stanu zdrowia spowodowanego kilkoma czynnikami[7].

17 października 2006[8][9] został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[10]. Pogrzeb poprzedziła msza święta w Kościele Mariackim, gdzie artyści Piwnicy pod Baranami zaśpiewali Przychodzimy, odchodzimy i Dezyderata. Gdy trumna z ciałem Marka Grechuty opuszczała bazylikę, rozległy się oklaski, którym towarzyszyła melodia piosenki artysty „Ocalić od zapomnienia”. Od bramy Cmentarza Rakowickiego trumnę Marka Grechuty nieśli jego przyjaciele z Piwnicy, m.in.: Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Zbigniew Preisner. Nad grobem Jan Kanty Pawluśkiewicz odczytał wiersz napisany przez Leszka Aleksandra Moczulskiego. W pogrzebie Grechuty uczestniczyli m.in.: Grzegorz Turnau, Mirosław Czyżykiewicz, Jacek Zieliński, Anna Szałapak, Jacek Wójcicki, Artur Rojek, Leszek Wójtowicz i prezydent Krakowa Jacek Majchrowski.

Życie prywatne i działalność pozamuzycznaEdytuj

W 1970 Grechuta poślubił Danutę, z którą miał syna Łukasza, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Grechuta był aktywnym malarzem, odbywały się wystawy obrazów jego autorstwa, m.in. w Krakowie (1981), Bytomiu (1984) czy Myślenicach (1986). W 1969 wystąpił w filmie Polowanie na muchy w reżyserii Andrzeja Wajdy[1], w 1985 w filmie Tumor Witkacego. Interesował się także rzeźbą i filozofią.

Karierę Marka Grechuty poważnie utrudniała zaburzenie afektywne dwubiegunowe, na którą cierpiał przez wiele lat. Zdarzało się, że z tego powodu przerywał próby, a nawet występy, co było przez widzów błędnie uważane za skutki nadużycia alkoholu[11]. Zaburzenie ujawniło się już w młodości, po nagłym rozstaniu z Haliną Marmurowską, ukochaną dziewczyną Grechuty. Potem przez wiele lat artystę wspierała żona Danuta, organizując mu życie, ale długotrwałe napady silnej depresji wyłączały Grechutę z funkcjonowania[12]. Jego stan pogorszyło nagłe zaginięcie syna w 1999. Marek Grechuta wziął udział w programie Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie, w którym poruszano sprawę tego zaginięcia. Syn odnalazł się po 8 miesiącach[13].

Upamiętnienie artystyEdytuj

Książki o Marku GrechucieEdytuj

9 października 2007, w pierwszą rocznicę śmierci artysty, na Cmentarzu Rakowickim odsłonięto jego pomnik. Uroczystość poprzedził przemarsz korowodu złożonego z przyjaciół poety i miłośników jego twórczości.

W 2008 roku powstał film dokumentalny o Marku Grechucie „Danuta i Marek Grechutowie” (24 min) w ramach serialu Taka miłość się nie zdarza, wyreżyserowany przez Dagmarę Kossak, a wyprodukowany przez TVN Style[14].

W 2009 roku powstał film dokumentalny o życiu Marka Grechuty pt. Gdziekolwiek będę..., wyreżyserowany przez Piotra Poraja-Poleskiego i sfinansowany przez Polski Instytut Sztuki Filmowej oraz Telewizję Polską[15]. Scenariusz filmu, obok reżysera, współtworzyła Danuta Grechuta[16].

NBP planował emisję monety z wizerunkiem Marka Grechuty w ramach serii Historia polskiej muzyki rozrywkowej[17], lecz plany te nie zostały dotąd zrealizowane.

Piosenka Marka Grechuty „Dni, których nie znamy” jest nieoficjalnym hymnem kibiców drużyny piłkarskiej Korony Kielce. Utwór jest odgrywany i śpiewany przed meczami drużyny na Stadionie Miejskim w Kielcach[18][19].

W kwietniu 2014 roku Radio Zet i Radio Zet Gold wyemitowały słuchowisko (20 odcinków) będące wersją audio fragmentów książki Jakuba Barana i Danuty Grechuty „Marek. Marek Grechuta we wspomnieniach żony Danuty[20]. Fragmenty czytała Magdalena Różczka. Dzięki staraniom Danuty Grechuty oraz Fundacji „Korowód” im. Marka Grechuty wszystkie odcinki są sukcesywnie publikowane na profilu artysty w serwisie Facebook oraz w YouTube[20].

We wrześniu 2015 roku w wydawnictwie Prószyński i S-ka ukazało się wydanie wierszy Marka Grechuty – Pani mi mówi niemożliwe... Najpiękniejsze wiersze i piosenki[21].

PatronEdytuj

W Bielawie, Lublinie[22], Opolu, Ostrowie Wielkopolskim, Radomiu, Słupsku[23] i Turku[24] znajdują się ulice, których patronem jest Marek Grechuta.

Od 2018 r. Park Krakowski w Krakowie ma za patrona Marka Grechutę[25].

Polska szkoła społeczna w Porsgrunn w Norwegii jako pierwsza szkoła nosi imię Marka Grechuty[26].

W 2014 r. amfiteatrowi Miejskiego Domu Kultury w Świnoujściu uroczyście nadano imię Marka Grechuty[27].

Artystę upamiętnia odbywający się corocznie w Krakowie Grechuta Festival.

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

DyskografiaEdytuj

Dyskografia Marka Grechuty
 
Wydawnictwa
Albumy studyjne 13
Albumy internetowe 13
Albumy koncertowe 9
Kompilacje 15
Minialbumy 3
Single 3
Albumy tribute 8

Albumy studyjneEdytuj

Albumy koncertoweEdytuj

  • Upojenie (1994)
  • The Best (1997)
  • Serce (2001)
  • Unikaty (2006; płyta dołączona do książki „Marek Grechuta. Portret artysty”)
  • Koncerty: Warszawa '73 (2014)
  • Koncerty: Opole '76 (2014)
  • Koncerty: Kraków '81 (2014)
  • Koncerty: Kraków '84 (2014)
  • Koncerty: Opolski korowód (2015)

MinialbumyEdytuj

SingleEdytuj

Pocztówki dźwiękoweEdytuj

  • „Będziesz moją panią” (1970)
  • „Nie dokazuj” (1970)
  • „Dni, których nie znamy” (1971)
  • „Korowód” (1971)
  • „Świecie nasz” (1971)

KompilacjeEdytuj

Albumy poświęcone Markowi GrechucieEdytuj

Zbiory poezji Marka GrechutyEdytuj

Źródło[1]

  • Będziesz się uśmiechać (1985)
  • Sztandary (1988)
  • Na serca dnie (1990)
  • Krajobraz pełen nadziei (1990)
  • Pani mi mówi niemożliwe... Najpiękniejsze wiersze i piosenki (2015)

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Poznań: In Rock, 2006, s. 227–231. ISBN 83-60157-14-6.
  2. Jaki był Marek Grechuta? (pol.). [dostęp 2016-08-11].
  3. Joanna Nowicka: W Zamościu nie będzie Festiwalu Marka Grechuty (pol.). W: Kurier Lubelski [on-line]. Polskapresse sp. z o.o., 2011-06-08. [dostęp 2016-08-11].
  4. „Korowód z Grechutą” – Jan Bończa-Szabłowski. Rzeczpospolita 07.11.2002.
  5. Daniel Wyszogrodzki: Świecie nasz – książeczka. EMI Music Poland, 2005.
  6. WAK: 15-płytowa edycja „Dzieł zebranych” artysty. Dziennik Polski, 2005-10-24. [dostęp 2016-08-11].
  7. Paweł Piotrowicz: Nie byłam na to gotowa. muzyka.onet.pl. [dostęp 2016-08-11].
  8. Pogrzeb Marka Grechuty | News O.pl.
  9. Tysiące osób pożegnały Grechutę – Wiadomości – WP.PL.
  10. Klepsydra.
  11. Marek Grechuta do końca walczył z przerażającą chorobą. muzyka.wp.pl. [dostęp 2016-08-11].
  12. Marek Grechuta: Danuta była jego jedyną szansą. dramaty-gwiazd-populada.pl. [dostęp 2016-08-11].
  13. Ewa Smolińska-Borecka: Marek Grechuta we wspomnieniach syna. kobieta.onet.pl, 2006-10-19. [dostęp 2016-08-11].
  14. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. vod.pl. [dostęp 2012-10-13].
  15. Premiera filmu dokumentalnego „Gdziekolwiek będę…” w TVP2 – Telewizja Polska SA.
  16. Gdziekolwiek będę... w bazie filmpolski.pl
  17. Zapowiedź planu emisji monet kolekcjonerskich oraz monet 2 zł Nordic Gold na 2010 r.
  18. Poznaj niezwykłe kieleckie związki Marka Grechuty, echodnia.
  19. Marek Grechuta kandydatem do „alei sław”.
  20. a b http://grechutafestival.pl/grechutafestival/news/108.
  21. Pani mi mówi niemożliwe (pol.). Lubimyczytać.pl Sp. z o.o.. [dostęp 2016-08-11].
  22. Artur Jurkowski, Grechuta, Kaczmarski, Niemen patronami ulic na Sławinie, „Kurierlubelski.pl” [dostęp 2017-11-30] (pol.).
  23. z, Patronami ulic w Słupsku zostaną Niemen, Kaczmarski i Grechuta!, „gp24.pl” [dostęp 2017-11-30] (pol.).
  24. Ola Braciszewska, Turek: Pierwsza w Polsce ulica imienia Grechuty, „Gloswielkopolski.pl” [dostęp 2017-11-30] (pol.).
  25. Park Krakowski zyskał imię Marka Grechuty. Wkrótce wielkie otwarcie.
  26. Monika Waluś: Pieśniarz wygrał z papieżem. Tak nie może być w powiecie wadowickim (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-01-29. [dostęp 2018-02-13].
  27. Net Factory, Amfiteatr im. Marka Grechuty, swinoujscie.info.pl [dostęp 2019-08-21] (pol.).
  28. Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979. 
  29. M.P. z 2000 r. nr 17, poz. 369.
  30. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 2005-10-05. [dostęp 2016-08-11].
  31. M.P. z 2007 r. nr 9, poz. 92.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj