Otwórz menu główne

Mazowiecka Brygada Kawalerii (Mazowiecka BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

Mazowiecka Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód I Brygada Kawalerii
1 Samodzielna Brygada Kawalerii
Dowódcy
Pierwszy płk dypl. Jan Karcz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Mazowiecka BK w 1938

Spis treści

Historia brygadyEdytuj

Na podstawie rozkazu DDO MSWojsk. L.dz. 1428/org. tjn. z 4 marca 1937 roku przeprowadzona została reorganizacja 2 Dywizji Kawalerii w ramach, której:

  • zlikwidowano Dowództwo XII Brygady Kawalerii w Ostrołęce,
  • zlikwidowano Dowództwo XIII Brygady Kawalerii w Płocku,
  • Dowództwo I Brygady Kawalerii w Warszawie przemianowano na Dowództwo 1 Samodzielnej Brygady Kawalerii,
  • dowódcy 1 SBK podporządkowano 7 puł. z XII BK oraz 11 puł. i 4 psk z XII BK, natomiast 5 puł. z dotychczasowej XII BK został włączony w skład BK „Białystok”,
  • 1 pszwol. i 1 psk, które dotąd wchodziły w skład I BK zostały podporządkowane bezpośrednio dowódcy 2 DK[1],
  • 1 SBK została podporządkowana dowódcy 2 DK[2][3].

23 marca 1937 roku dowódca 2 DK wydał rozkaz pożegnalny do 5 puł i 12 dak, ubywających ze składu dywizji[3].

Na podstawie rozkazu DDO MSWojsk. L.dz. 1820/org. tjn. o nadaniu nazw wielkim jednostkom kawalerii, ogłoszonego 26 marca 1937 roku, 2 DK została przemianowana na Dywizję Kawalerii, a 1 SBK na Mazowiecką Brygadę Kawalerii[1].

Organizacja pokojowa brygady w latach 1937–1938

Na podstawie rozkazu DDO MSWojsk. L.dz. 11420/tjn. Dowództwo Dywizji Kawalerii zostało z dniem 1 lutego 1939 roku rozwiązane[4][2], 1 psk został włączony w skład Mazowieckiej BK, natomiast 1 pszwol. nadal podlegał dowódcy brygady wyłącznie pod względem wyszkolenia[2][5][6][7].

Na podstawie rozkazu DDO MSWojsk. L.dz. 8849/tjn. z 27 lipca 1939 roku 1 psk z dniem 1 sierpnia został wcielony do Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej[4]. 12 sierpnia 1939 roku w Garwolinie odbyła się ceremonia pożegnania 1 psk z Mazowiecką BK[8]. W tym samym miesiącu w skład brygady został włączony 1 pszwol.[2]

Działania brygady w 1939Edytuj

Mazowiecka Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. dypl. Jana Karcza wchodziła w skład Armii „Modlin”. 1 września broniła pozycji koło Mławy w kierunku na Przasnysz (prawe skrzydło reduty mławskiej), na który nacierała niemiecka 12 Dywizja Piechoty gen. por. Ludwiga von Leyena. Broniła odcinka rubieży w okolicach Chorzel i Krzynowłogi Małej, zabezpieczając skrzydło 20 Dywizji Piechoty płk. dypl. Wilhelma Liszki-Lawicza przed obejściem przez Niemców i atakiem od tyłu. Zagrożona okrążeniem w nocy wycofała się na drugą linię obrony od wsi Rudno Jeziorowe, Łoje, Łanięta aż niemal po Drążdżewo. Obronę odcinka zachodniego stanowiły 11 pułk ułanów i 3 batalion strzelców. Jego 1 kompania obsadziła bardzo istotne dla obrony wzgórze 190,5 na wysokości Moraw Wielkich. Niemcy nacierali od rana niemal na całej linii. Po południu zepchnęli kompanię strzelców ze wzgórza, co zagrażało polskiej linii obrony. Dowództwo nakazało jego odbicie. Skierowano tam kilka pododdziałów z 11 pułku ułanów i 3 batalionu strzelców oraz szwadron tankietek. Natarcie było zacięte. Polskie tankietki dostały się pod silny ostrzał niemieckiej artylerii, która rozbiła 5 wozów. Natarcie zostało przerwane przez dowódcę pułku. Nocą Brygada wycofała się na kolejną linię opóźniania – za Przasnysz. Jej odejście odsłoniło prawe skrzydło 20 Dywizji Piechoty w okolicy Rzęgnowa, gdzie wlały się niemieckie wojska. 3 września Brygadę zaatakowała niemiecka Dywizja Pancerna „Kempf” gen. mjr. Wernera Kempfa i 1 Brygada Kawalerii płk. Kurta Feldta. Po walkach pod Rostkowem i Dobrzankowem została odrzucona na południe od Przasnysza.

 
Bug pod Wyszkowem- miejsce walk brygady

4 września wycofywała się w kierunku Pułtuska. Tego dnia została przydzielona do 5 Dywizji Piechoty gen. bryg. Juliusza Zulaufa miała bronić linii Narwi.

7 września otrzymała rozkaz wycofania się za Bug przez wyznaczone przeprawy. Z niewiadomych przyczyn Brygada skierowała się jednak na most w Wyszkowie. 8 września obsadziła linię od Wyszkowa do Serocka. Następnie wycofywała się na Kałuszyn i Mińsk Mazowiecki. 11 września pod Czernikiem prowadziła walkę z niemiecką 11 Dywizją Piechoty gen. por. Maxa Bocka, nacierającą na Mińsk Mazowiecki. Następnie Brygada miała osłaniać działania 1 DP Leg. gen. bryg. Wincentego Kowalskiego. W walkach tych została rozproszona. Jej resztki weszły w skład Frontu Północnego gen. dyw. Stefana Dęba-Biernackiego i razem z nim skapitulowały 26 września.

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[9][a]:

  • dowódca brygady - płk dypl. Jan II Karcz
  • zastępca dowódcy - płk Mikołaj Kazimierz Więckowski
  • szef sztabu - mjr dypl. Marcin Stanisław Freyman
  • I oficer sztabu - rtm. dypl. Antoni Leon Landowski
  • II oficer sztabu - rtm. Kazimierz Zdanowski
  • dowódca łączności - mjr łączn. Jerzy Brodzikowski
  • oficer intendentury - kpt. int. Leon Kowalewski
Skład brygady 1 września 1939

Poza strukturą organizacyjną pozostawał zmobilizowany w Garwolinie ośrodek zapasowy Mazowieckiej BK pod dowództwem płk. Tadeusza Komorowskiego.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wawrzyński 1973 ↓, s. 6-7.
  2. a b c d Wawrzyński 1973 ↓, s. 7.
  3. a b Wołos 1993 ↓, s. 32.
  4. a b Kozłowski 1964 ↓, s. 173.
  5. Zaleski 1988 ↓, s. 15, wg autora oba pułki weszły w skład Mazowieckiej BK.
  6. Kozłowski 1964 ↓, s. 120-121 (wklejka), autor w organizacji i dyslokacji kawalerii wg stanu z dnia 1 czerwca 1939 roku w ogóle pominął 1 psk, natomiast w składzie Mazowieckiej BK wykazał 1 pszwol..
  7. Wojciechowski 1995 ↓, s. 13, wg autora 1 pszwol. „od 1937 r. podlegał bezpośrednio Departamentowi Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych (będąc jedynie w rozdzielniku wyszkoleniowym Mazowieckiej Brygady Kawalerii). Z początkiem 1939 r. został włączony do składu Mazowieckiej BK.”.
  8. Zaleski 1988 ↓, s. 28.
  9. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 541.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

BibliografiaEdytuj

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975
  • Eugeniusz Kozłowski: Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Tadeusz Wawrzyński. Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939. „Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej”. 5, 1973. Warszawa: Centralne Archiwum Wojskowe. ISSN 0137-5547. 
  • Jerzy Stanisław Wojciechowski: 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. T. 43. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85621-76-8.
  • Mariusz Wołos. Bolesław Wieniawa-Długoszowski – dowódca kawaleryjski. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 1 (143), 1993. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny. 
  • Wacław Zaleski: W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939. Z dziejów 1 Pułku Strzelców Konnych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988. ISBN 83-11-07460-7.