Ferdynand Goetel

pisarz polski

Ferdynand Goetel (ur. 15 maja 1890 w Suchej Beskidzkiej, zm. 24 listopada 1960 w Londynie) – polski prozaik, dramatopisarz, publicysta, scenarzysta i działacz polityczny, członek Polskiej Akademii Literatury od 1935 r., działacz polskiego PEN Clubu i Związku Zawodowego Literatów Polskich.

Ferdynand Goetel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 maja 1890
Sucha Beskidzka, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 24 listopada 1960
Londyn, Wielka Brytania
Dziedzina sztuki literatura
Epoka dwudziestolecie międzywojenne, współczesność
Odznaczenia
Złoty Wawrzyn Akademicki

ŻyciorysEdytuj

W latach 1908–1912 studiował architekturę na politechnice w Wiedniu, gdzie poznał m.in. Rafała Malczewskiego. Należał w tym czasie do polskiego klubu narciarskiego i wziął udział w kilku wyprawach narciarskich w Radstädter Tauern. Był członkiem Związku Strzeleckiego.

W okresie 1907–1914 czynnie uprawiał taternictwo. Był od 1907 r. członkiem Klubu Kilimandżaro, a od 1908 Sekcji Turystycznej PTT. Wspinał się m.in. w towarzystwie brata Walerego, Mieczysława Świerza, Władysława Kulczyńskiego. Uczestniczył w pierwszych wejściach m.in. na Zasłonistą Turnię (w 1908 r.) i na Wielką Kapałkową Turnię z Doliny Śnieżnej (w 1909 r.). Tematyka tatrzańska pojawia się obficie w jego twórczości publicystycznej, poezji i opowiadaniach.

Od 1912 r. zamieszkał w Warszawie. W wyniku wybuchu I wojny światowej jako poddany austriacki został przez Rosjan deportowany do Turkiestanu. W czasie rewolucji bolszewickiej wszedł do Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich w Taszkencie, wcielony do Armii Czerwonej. Wraz z żoną i małą córeczką uciekł od bolszewików w 1920 r. i powrócił do Polski przez Iran, Indie i Anglię w 1921 r.

W latach 1921–1925 był sekretarzem Akademii Górniczej w Krakowie. Zajmował się też dziennikarstwem. W latach 1922–1925 zajmował stanowisko redaktora naczelnego „Przeglądu Sportowego”, a następnie „Kuriera Porannego”. W 1925 r. zamieszkał w Warszawie i pracował jako redaktor miesięcznika „Naokoło Świata”. W latach 1926–1933 był prezesem polskiego PEN Clubu, a w latach 1933–1939 prezesem Związku Zawodowego Literatów Polskich. Był pomysłodawcą nazwy Obozu Zjednoczenia Narodowego[1].

II wojnę światową spędził w Warszawie. W trakcie obrony miasta we wrześniu 1939 r. był kierownikiem sekcji propagandy Obywatelskiego Komitetu Pomocy Ludności Warszawy. Współpracował wówczas z kierującym obroną Warszawy jej prezydentem Stefanem Starzyńskim, pisząc m.in. jego przemówienia radiowe. W latach 1943–1944 wspólnie z Wilamem Horzycą był redaktorem podziemnego pisma „Nurt”.

W 1943 za wiedzą Delegatury Rządu na Kraj wziął udział w zorganizowanej przez Niemców misji, która badała groby polskich oficerów w Katyniu. Po wojnie był dla Sowietów jednym z najbardziej niewygodnych świadków zbrodni katyńskiej. Został przez władze komunistyczne oskarżony o kolaborację z Niemcami i ścigany listami gończymi. Przez rok ukrywał się w jednym z krakowskich klasztorów. Zdecydował się uciec z Polski na jesieni 1945 roku pomimo tego, że nie poszukiwano go (oskarżający go wcześniej prokurator Martini został zamordowany w niejasnych okolicznościach a nikt po nim nie przejął sprawy)[2]. Z fałszywym paszportem holenderskim na nazwisko Jan Menten przez Czechy i Bawarię dotarł do Wojska Polskiego we Włoszech. Oczyszczony przez specjalną komisję z zarzutów kolaboracji został oficerem prasowym Drugiego Korpusu. W 1946 r. wyjechał do Londynu. Był członkiem Ligi Niepodległości Polski[3]. Publikował w polskiej prasie emigracyjnej, m.in. w londyńskich „Wiadomościach” i paryskiej „Kulturze”. Walczył piórem o godne miejsce Polski w Europie i ostro polemizował z zachodnimi politykami, którzy pozostawiali ją w sferze wpływów wschodnich. Pod koniec życia chorował na jaskrę, lecz mimo to regularnie dyktował artykuły do prasy.

W PRL komunistyczne władze obłożyły jego twórczość całkowitą cenzurą: przez 45 lat nie drukowano jego książek, a całą jego twórczość wycofano z bibliotek. Dopiero w czerwcu 1989 r. zarząd polskiego Pen Clubu pod przewodnictwem Juliusza Żuławskiego stwierdził całkowitą bezpodstawność zarzutów skierowanych przeciwko Goetlowi i zażądał przywrócenia pisarza i jego twórczości społeczeństwu.

13 grudnia 2003 r. prochy Ferdynanda Goetla sprowadzone do Polski zostały pochowane na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.

Brat Walerego Goetla. Ojciec Elżbiety Goetel oraz Romana Goetla (fotograf).

OdznaczeniaEdytuj

DziełaEdytuj

  • Kar Chat (1922);
  • Przez płonący Wschód (Warszawa 1922);
  • Pątnik Karapeta... (1923);
  • Ludzkość (Warszawa 1925);
  • Z dnia na dzień (Warszawa 1926);
  • Egipt (Lwów 1927);
  • Humoreski (1927);
  • Wyspa na chmurnej północy (Warszawa 1928);
  • Samuel Zborowski (1929);
  • Serce lodów (1930);
  • Dziesięciu z Pawiaka (scenariusz filmowy, 1931);
  • Podróż do Indii (Warszawa 1933);
  • Dzień wielkiej przygody (scenariusz filmowy, 1935);
  • Pod znakiem faszyzmu (1938);
  • Cyklon (Warszawa 1939);
  • Czasy wojny (wspomnienia, Londyn 1955);
  • Nie warto być małym (1959);
  • Anakonda (pośmiertnie, 1964);
  • Patrząc wstecz (pamiętnik, pośmiertnie, Londyn 1966).

PrzypisyEdytuj

  1. Paweł Wieczorkiewicz, Historia polityczna Polski 1935–1945, Warszawa 2005, s. 29.
  2. Ferdynand Goetel, Czasy wojny, Gdańsk: Oficyna wydawnicza „Graf”, 1990.
  3. Jan Józef Kasprzyk, Liga Niepodległości Polski, w: Encyklopedia Białych Plam, t. XI, Radom 2003, s. 142.
  4. M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za wybitną twórczość literacką”.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj