Galicyjscy członkowie Izby Panów austriackiej Rady Państwa

Galicyjscy członkowie Izby Panów w austriackiej Radzie Państwa (1861–1918)

Izba Panów (niem. Herrenhaus) w austriackiej Radzie Panów została powołana Patentem Lutowym jako wyższa izba dwuizbowej Rady Państwa[1]. W jej skład wchodzili pełnoletni członkowie rodziny cesarskiej, najwyżsi dostojnicy kościelni (arcybiskupi i biskupi z tytułem książęcym), najstarsi przedstawiciele rodzin arystokratycznych, a także zasłużeni dla monarchii politycy, duchowni, naukowcy i artyści. Poza osobami spokrewnionymi z monarchą, wszyscy pozostali zasiadali w Izbie z woli cesarza. Spośród wszystkich istniejących wówczas w Europie wyższych izb parlamentarnych austriacka była organem najbardziej związanym z monarchą i najbardziej z nim związana[2]. Z Galicji członkami austriackiej Izby Panów zasiadały trzy kategorie osób: wiryliści, członkowie dziedziczni i członkowie dożywotni.

WiryliściEdytuj

Do tej kategorii należeli według paragrafu 4 ustawy z 1867 na mocy swej wysokiej kościelnej godności w królestwach i krajach reprezentowanych w Radzie państwa są wszyscy arcybiskupi i biskupi stolic mających stopień książęcy[3]. W odniesieniu do Galicji dotyczyło to arcybiskupów lwowskich trzech obrządków, biskupa krakowskiego oraz już u schyłku monarchii biskupa przemyskiego:

Członkowie dziedziczniEdytuj

Według postanowień paragrafu 3 ustawy z 1867 do tej kategorii członków Izby Panów należeli: pełnoletni naczelnicy tych krajowych rodów szlacheckich, które się odznaczają rozległymi posiadłościami ziemskimi w królestwach i krajach reprezentowanych w Radzie państwa i którym Cesarz nada godność dziedzicznych radców państwa[5]. W przypadku Galicji godność tę otrzymały od cesarza następujące rodziny arystokratyczne: Badenich, Baworowskich, Czartoryskich, Dzieduszyckich, Gołuchowskich, Lanckorońskich, Lewickich, Lubomirskich, Potockich, Sanguszków, Sapiehów i Tarnowskich.

Członkowie dożywotniEdytuj

Cesarzowi przysługiwało także prawo mianowania dożywotnich członków Izby Panów z królestw i krajów w Radzie państwa reprezentowanych, wybitnych mężów, zasłużonych około dobra państwa lub kościoła, umiejętności lub sztuki[7]. Ich liczba w ogólnym składzie Izby Panów wynosiła od 150 do 170 członków. Z mieszkańców Galicji przez cały czas istnienia Izby Panów nominowano ogółem 68 osób. Byli to:

Dawid Abrahamowicz (od 9 marca 1912 do 28 października 1918),

Stanisław Henryk Badeni (od 9 kwietnia 1891 – od 9 marca 1912 członek dziedziczny),

Leon Biliński (od 6 marca 1900 – do 28 października 1918),

Michał Bobrzyński (od 6 czerwca 1917 do 28 października 1918),

Mieczysław Ignacy Borkowski-Dunin (od 22 marca 1897 – zmarł 11 listopada 1905),

Jan Czajkowski (od 28 maja 1895 – zmarł 23 lutego 1897),

Władysław Wiktor Czajkowski (od 2 lipca 1907 - zm. 3 października 1917),

Konstanty Czechowicz (od 9 marca 1913 zm. 28 kwietnia 1915),

Józef Dietl (od 29 stycznia 1869 – zmarł 18 stycznia 1878),

Władysław Dulęba (od 30 maja 1917 do 18 października 1918),

Julian Dunajewski (od 23 marca 1897 – do 28 grudnia 1910),

Marian Dydyński (od 27 czerwca 1912 do 28 października 1918),

Włodzimierz Dzieduszycki (od 26 listopada 1874 – zmarł 16 września 1899),

Adam Gołuchowski (od 25 kwietnia 1910 do 28 października 1918),

August Gorayski (od 20 grudnia 1892 – zmarł 21 marca 1915),

Adolf Theodor Haase (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 10 kwietnia 1870),

Karol Jabłonowski (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 19 kwietnia 1885),

Adam Jędrzejowicz (od 17 czerwca 1907 do 28 października 1918),

Adolf Jorkasch-Koch (od 21 maja 1892 – zmarł 27 sierpnia 1902),

Witold Korytowski (od 28 grudnia 1909 do 28 października 1918),

Justyn Koziebrodzki-Bolesta (od 20 lutego 1884 – zmarł 5 lutego 1885),

Władysław Kraiński (od 15 grudnia 1902 do 28 października 1918),

Jan Krasicki (od 15 października 1885 – zmarł 16 stycznia 1893),

Kazimierz Krasicki (od 22 kwietnia 1869 – zmarł 28 lipca 1882),

Hermann Loebl (od 21 marca 1898 – zmarł 12 marca 1907),

Władysław Łoziński (od 22 stycznia 1907 – zmarł 20 maja 1913),

Stanisław Madeyski (od 18 października 1899 – zmarł 19 czerwca 1910),

Józef Majer (od 7 października 1879 – zmarł 3 sierpnia 1899),

Antoni Małecki (od 12 grudnia 1881 – zmarł 7 października 1913),

Zdzisław Marchwicki (od 30 grudnia 1895 – zmarł 23 lipca 1912),

Józef Michałowski (od 30 stycznia 1903 – do 2 października 1908),

Aleksander Mniszek-Tchorznicki (od 22 stycznia – zmarł 8 stycznia 1916),

Kazimierz Morawski (od 20 czerwca 1907 do 28 października 1918),

Franciszek Mycielski (od 28 maja 1895 – zmarł 2 marca 1901),

Leon Piniński (od 12 grudnia 1903 – do 1 listopada 1918),

Stanisław Polanowski (od 14 lutego 1883 – zmarł 16 stycznia 1898),

Andrzej Potocki (od 18 października 1899 – od 1907 członek dziedziczny),

Jerzy Mycielski (od 30 maja 1917 do 28 października 1918),

Stanisław Niezabitowski (od 30 maja 1917 do 28 października 1918),

Leonard Piętak (od 17 czerwca 1907 do 25 lutego 1909),

Leon Piniński (od 14 marca 1903 do 28 października 1918)

Andrzej Potocki (od 17 czerwca 1907 do 12 kwietnia 1908),

Mikołaj Romaszkan (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 6 kwietnia 1882),

Zygmunt Romaszkan (od 14 grudnia 1892 – zmarł 7 sierpnia 1893),

Tadeusz Rutowski (od 30 maja 1917, zm. 30 marca 1918),

Jan Schindler von Schildenheim (od 20 maja 1867 – zmarł 4 kwietnia 1890),

Franciszek Smolka (od 23 grudnia 1892 – zmarł 4 grudnia 1899),

Stanisław Smolka (od 19 kwietnia 1902 – do 28 października 1918),

Edward Stadnicki (od 19 lutego 1881 – zmarł 20 maja 1902),

Jan Stadnicki (od 27 marca 1897 – do 28 października 1918),

Stanisław Stadnicki (od 1 grudnia 1905 – zmarł 16 stycznia 1915),

Stanisław Starowieyski-Biberstein (od 3 lutego 1894 – zmarł 18 marca 1895),

Kazimierz Starzeński (od 8 maja 1861 – zmarł 22 listopada 1877),

Jan Kanty Szeptycki (od 18 października 1899 – zmarł 13 listopada 1912),

Józef Szujski (od 19 lutego 1881 – zmarł 3 lutego 1883),

Jan Tarnowski (od 29 stycznia 1881 – zmarł 12 maja 1893),

Stanisław Tarnowski (od 7 listopada 1888 – zmarł 31 grudnia 1917),

Antoni Wodzicki (od 1 grudnia 1905 – zmarł 23 lutego 1918),

Henryk Wodzicki (od 16 listopada 1881 – zmarł 29 październiak 1884),

Ludwik Wodzicki (od 3 kwietnia 1878 – zmarł 12 sierpnia 1894),

Tadeusz Wojciechowski (od 28 grudnia 1909 do 28 października 1918),

Filip Zaleski (od 13 V 1897 – zmarł. 20 września 1911),

Stefan Zamoyski (od 23 marca 1893 – zmarł 22 stycznia 1899),

Ignacy Zborowski (od 21 marca 1898 – do 22 czerwca 1911),

Alfred Zgórski (od 9 marca 1912, zm. 13 marca 1916)

Florian Ziemiałkowski (od 7 listopada 1888 – zmarł 27 marca 1900),

Mikołaj Zyblikiewicz (od 1882 – zmarł 16 maja 1887),

Fryderyk Zoll (od 13 kwietnia 1891 – zmarł 1 kwietnia 1917)[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Oswald Balzer, Historya ustroju Austryi w zarysie, Lwów 1899, s. 487-491.
  2. Konstanty Grzybowski, Historia państwa i prawa Polski, t. IV Od uwłaszczenia do odrodzenia Państwa, Warszawa 1982, s. 284.
  3. Ustawa zasadnicza o reprezentacji państwa z 21. grudnia 1867 r. Dz. u. p. Nr. 41, tekst wg. Nowe ustawy wyborcze o Reprezentacji Państwa, zestawił Józef Wierzejski, Stanisławów 1907, s. 4.
  4. Zestawienie na podstawie Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 353-354, 357, 363, 367-368, 372, 379-380, 389, 397-398, 406-407,414-415, 422-423, 431-432.
  5. Ustawa zasadnicza o reprezentacji państwa z 21. grudnia 1867 r. ..., s. 4.
  6. Zestawienie na podstawie Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 353-354, 357, 363, 367-368, 372, 379-380, 389, 397-398, 406-407,414-415, 422-423, 431-432.
  7. Ustawa zasadnicza o reprezentacji państwa z 21. grudnia 1867 r. ..., s. 4.
  8. Zestawienie na podstawie Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 353-354, 357, 363, 367-368, 372, 379-380, 389, 397-398, 406-407,414-415, 422-423, 431-432.