Jeżowate

rodzina ssaków

Jeżowate[3] (Erinaceidae) – rodzina małych, naziemnych ssaków łożyskowych pokrytych sztywnymi włosami przekształconymi u niektórych w kolce, zaliczana do rzędu owadożerów (Eulipotyphla).

Jeżowate
Erinaceidae[1]
G. Fischer, 1814[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – jeż zachodni (Erinaceus europaeus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd owadożery
Rodzina jeżowate
Typ nomenklatoryczny

Erinaceus Linnaeus, 1758

Podrodziny

zobacz opis w tekście

WystępowanieEdytuj

Żyją w Europie, Azji, Afryce oraz w Nowej Zelandii[4][5][6]. Współcześnie jeże nie występują w naturze na terenie obu Ameryk. Zasiedlają środowiska leśne, trawiaste, a nawet pustynne. W Polsce występuje jeż zachodni, zwany europejskim i jeż wschodni. Jeże są spokrewnione z kretami, ryjówkami oraz almikami. W śladach kopalnych znane od oligocenu. Na obszarach Ameryki Północnej żyły do miocenu.

 
Jeż
 
Jeż przechodzący przez asfaltową drogę

Budowa i zachowania obronneEdytuj

Jeże należą do stosunkowo dużych owadożernych. Mają ciało o krępej i mocnej budowie. Płaska, klinowata głowa o masywnej czaszce jest zakończona wydłużonym ryjkiem. Grzbiet i boki ciała są pokryte kolcami (podrodzina Erinaceinae) lub sztywnymi włosami. Kolce jeży to przekształcone włosy, zbudowane z keratyny. Jeże nie są jadowite, ale kiedy ich igły wbiją się w ciało, trudno je wyjąć. Kolce jeża są mocno osadzone w jego ciele, w przeciwieństwie do kolców jeżozwierza.

Kiedy jeż się przestraszy, zwija się w kulkę najeżoną kolcami oraz wydaje charakterystyczne posapywania. Taka technika obronna sprawdza się przeciwko większości drapieżników. Jedynie borsuki dzięki długim i mocnym pazurom nie są narażone na pokaleczenie i wobec nich jeże są bezbronne. Najbardziej niebezpiecznym miejscem dla jeży są drogi z odbywającym się na nich ruchem samochodowym, nie tylko na terenach leśnych, ale równie często w pobliżu siedzib ludzkich w sąsiedztwie parków i ogrodów, nawet w wielkich miastach.

Wzór zębowy I C P M
36-44 = 2-3 1 3-4 3
3 1 2-4 3

Odżywianie i rozródEdytuj

Jeże prowadzą naziemny, nocny tryb życia. Potrafią się wspinać i pływać. Są głównie drapieżnikami – żywią się ślimakami, dżdżownicami, jajami ptaków, małymi ssakami i płazami, ale głównie owadami. Wbrew ludowym przesądom (a także wbrew licznym bajkom), jeże nie jedzą jabłek. Jako ssaki zjadające owady i gryzonie przyczyniają się do zmniejszania populacji szkodników roślin uprawianych przez ludzi. Jeż jest w stanie podczas jednej nocy zjeść 200 gramów owadów. Kiedy jednak spożyje szkodniki zabite pestycydami, może ulec zatruciu. W klimacie umiarkowanym jeże zapadają w sen zimowy. Często zagrzebują się w stertach opadłych liści, aby przespać chłodny okres roku.

Poza okresem rozrodu prowadzą samotniczy tryb życia. Ciąża trwa od 40 do 58 dni. Samice jeży wydają 1-2 mioty w ciągu roku. Miot liczy najczęściej 3-4 młode. Większe gatunki jeży żyją 4-7 lat w naturze (rekord 16 lat), a mniejsze 2-4 (4-7 w niewoli).

SystematykaEdytuj

Podrodzina Erinaceinae obejmuje jeże właściwe – gatunki pokryte kolcami, prowadzące nocny tryb życia. Jeże z podrodziny Galericinae mają szorstką, szczeciniastą sierść i bywają aktywne również w dzień[4][3].

OchronaEdytuj

Wszystkie gatunki jeżowatych występujących w Polsce podlegają ochronie częściowej[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Erinaceidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Nicolai S. Vsevolozsky, 1814, s. ix. (łac.)
  3. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 61-62. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  4. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 20–22. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  5. T. Best: Family Erinaceidae (Hedgehogs and Gymnures). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 288–330. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.)
  6. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Family Erinaceidae. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-30].
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

BibliografiaEdytuj

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. Ciszek, D. & P. Myers: Erinaceidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 3 maja 2008].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.). 2005.: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.), Johns Hopkins University Press (ang.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  4. Erinaceidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2007-12-04] (ang.).
  5. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj