WWE

amerykańska firma medialno-rozrywkowa zajmująca się przede wszystkim organizowaniem widowisk i programów telewizyjnych związanych z wrestlingiem.

World Wrestling Entertainment Inc., promowana skrótowcem WWE – amerykańska firma medialno-rozrywkowa zajmująca się przede wszystkim organizowaniem widowisk i programów telewizyjnych związanych z wrestlingiem.

WWE
World Wrestling Entertainment Inc.
Ilustracja
Aktualne logo firmy
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Connecticut
Siedziba Stamford
Adres 1241 E Main St, 06902
Data założenia 1952
Forma prawna spółka akcyjna
Prezes George Barrios i Michelle D. Wilson
Dyrektor Vince McMahon
Przewodniczący Rady Nadzorczej Vince McMahon
Giełda NYSE[1]
ISIN US98156Q1085
Symbol akcji WWE[1]
Dane finansowe (2017[2])
Wynik operacyjny 75,6 milionów USD
Wynik netto 32,6 milionów USD
Aktywa 614,5 milionów USD
Kapitał własny 252,9 milionów USD
Położenie na mapie Connecticut
Mapa konturowa Connecticut, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „WWE”
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa konturowa Stanów Zjednoczonych, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „WWE”
Ziemia41°03′33″N 73°30′35″W/41,059167 -73,509722
Strona internetowa

W swojej obecnej postaci została zarejestrowana 21 lutego 1980[3]. Powstała w 1952 pod nazwą Capitol Wrestling Corporation[4]. W 1982 została wykupiona przez Vince’a McMahona i przemianowana na Titan Sports Promotions. Kolejna zmiana nazwy nastąpiła w 1999, na World Wrestling Federation Entertainment Inc. Swoją obecną nazwę firma zarejestrowała 5 maja 2002[5].

WWE promuje się jako organizacja wrestlingu, znana od 2002 jako World Wrestling Entertainment (WWE). Wcześniej była znana jako Capitol Wrestling Corporation (CWC) w latach 1952–1963, World Wide Wrestling Federation (WWWF) w latach 1963–1979 i World Wrestling Federation (WWF) w latach 1979–2002.

Siedziba WWE znajduje się pod adresem 1241 E Main Street w Stamford (Connecticut)[3]. WWE ma też biura w Nowym Jorku, Los Angeles, Londynie, Meksyku, Mumbaju, Szanghaju, Singapurze, Dubaju, Monachium i Tokio[6]. Obecnym akcjonariuszem większościowym i CEO firmy jest Vince McMahon.

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia WWE.

Capitol Wrestling Corporation (1952–1963)Edytuj

Firma znana dziś jako WWE została założona w 1952 pod nazwą Capitol Wrestling Corporation (CWC) przez doświadczonego promotora boksu i wrestlingu, Jessa McMahona, oraz wpływowego promotora wrestlingu, Tootsa Mondta. W 1953 firma dołączyła do ligi National Wrestling Alliance (NWA), która kontrolowała podział Stanów Zjednoczonych na terytoria poszczególnych promotorów wrestlingu[4][7]. Jessowi McMahonowi i Tootsowi Mondtowi przypadł rejon północno-wschodni, obejmujący Nowy Jork, Pensylwanię, New Jersey i Connecticut[8]. Po śmierci Jessa McMahona 21 listopada 1954, jego syn, Vincent James McMahon, zastąpił go jako nowy współwłaściciel organizacji i szybko stał się akcjonariuszem większościowym. Głównym partnerem Vincenta Jamesa McMahona był Toots Mondt[7][9].

World Wide Wrestling Federation (1963–1982)Edytuj

 
Bruno Sammartinomistrz WWWF w latach 1963–1971 i 1973–1977

24 stycznia 1963 Capitol Wrestling Corporation odłączyło się od National Wrestling Alliance z powodu sporu związanego z decyzją NWA o zmianie głównego mistrza ligowego, którym do tej pory był związany z CWC Buddy Rogers. Jess McMahon i Toots Mondt zmienili nazwę organizacji na World Wide Wrestling Federation (WWWF)[10][11]. Firma przez kolejne lata cieszyło się dużą popularnością między innymi za sprawą wrestlera Bruno Sammartino[12], który był głównym mistrzem w latach 1963–1971 i 1973–1977[13]. W 1971 WWWF ponownie przyłączyło się do ligi National Wrestling Alliance[14]. W 1969 Vincent James McMahon sprzedał udziały należące do odchodzącego na emeryturę Tootsa Mondta Robertowi „Gorilla Monsoon” Marelli[12]. W 1979 World Wide Wrestling Federation zostało przemianowane na World Wrestling Federation (WWF)[15].

World Wrestling Federation (1982–2002)Edytuj

6 czerwca 1982 Vincent Kennedy McMahon kupił organizację WWF od swojego ojca, Vincenta Jamesa McMahona[16], i jego parterów biznesowych: Phila Zacko, Arnolda Skaalanda i Roberta „Gorilla Monsoon” Marelli[8][12]. W tym czasie WWF obejmowało już swoim zasięgiem Maryland, Pensylwanię, Nowy Jork, Delaware, New Jersey, Connecticut, Rhode Island, Massachusetts, New Hampshire, Vermont, Maine i Dystrykt Kolumbia. Vincent Kennedy McMahon postanowił sobie za cel uczynienie z WWF głównej federacji wrestlingu w Stanach Zjednoczonych, a następnie na całym świecie[17]. W 1983 WWF opuściło ligę NWA[7] i zawarło umowę z USA Network na emitowanie gal w telewizji kablowej. Popularni wrestlerzy z innych terytoriów przyłączali się do WWF w zamian za obietnicę szerszego rozgłosu i wyższej pensji. National Wrestling Alliance zaczęło tracić na znaczeniu[17].

 
Hulk Hogangłówny mistrz WWF w latach 1984–1988, 1989–1990, dwukrotnie w 1991 i jednokrotnie w 1993 i 2002

Lata 80. zostały okrzyknięte, między innymi przez samą firmę, złotą erą wrestlingu[18]. Do popularności WWF przyczyniły się między innymi Hulkamania, czyli fenomenowi wrestlera Hulka Hogana[19], sukces pierwszej gali pay-per-view, WrestleManii[16], promocja w MTV[20], zaangażowanie w promocję WWF takich celebrytów jak Cyndi Lauper[21] i Mr.T[22], a także decyzja National Broadband Network o emisji programu WWF, Saturday Night's Main Event, co dwa tygodnie naprzemiennie z Saturday Night Live[16].

Po 1993 popularność WWF zaczęła słabnąć na korzyść konkurencyjnej organizacji World Championship Wrestling (WCW), która przejęła takich popularnych wrestlerów jak Hulk Hogan[23] i Randy Savage[24], a 4 września 1995 rozpoczęła produkcję programu Monday Nitro w tych samych godzinach, co nadawany przez WWF Monday Night Raw. Był to początek rywalizacji, która przeszła do historii jako Monday Night Wars (Poniedziałkowe wojny)[25]. W celu sprostania wyzwaniu, WWF zmieniło styl organizowanych przez siebie gal i programów na bardziej brutalny i nieprzyzwoity, a główną atrakcją miała być rywalizacja między popularnym wówczas wrestlerem, Stone Cold Steve’em Austinem, a właścicielem organizacji, Vince’em McMahonem[16], który ujawnił swoją pozycję w firmie po kontrowersyjnym wydarzeniu znanym jako Montreal Screwjob[26]. WWF ostatecznie zwyciężyło rywalizację i 23 marca 2001[27] wykupiło World Championship Wrestling za 4,2 miliony dolarów[17].

World Wrestling Entertainment (od 2002)Edytuj

 
John Cena – rekordowy, trzynastokrotny mistrz WWE

W 2002 fundacja charytatywna World Wide Fund for Nature oskarżyła World Wrestling Federation o naruszenie umowy z 1994, dotyczącej zezwolenia na używanie akronimu WWF, i wniosła sprawę do sądu. Sąd odebrał organizacji wrestlingu prawo do używania skrótowca, w związku z czym postanowiono zmienić nazwę World Wrestling Federation (WWF) na World Wrestling Entertainment (WWE). W kolejnych latach wypracowano różne ugody, które pozwoliły WWE na używanie akronimu WWF w materiałach archiwalnych[28].

W związku z rozszerzeniem personelu WWE po przejęciu WCW, firma zarządziła podział franczyzy na brandy SmackDown i Raw[29]. W 2004 firma kupiła od sądu upadłościowego wszystkie aktywa popularnej w latach 90. organizacji Extreme Championship Wrestling (ECW), która słynęła z organizowania walk hardcorowych. 13 czerwca 2006 utworzony został trzeci brand, o nazwie ECW, który był traktowany jako kontynuacja upadłej organizacji. Brand ten istniał do 16 lutego 2010[30]. Pierwszy okres podziału organizacji na brandy zakończył się 29 sierpnia 2011 roku[31].

13 listopada 2005, w wieku 38 lat, zmarł popularny wrestler Eddie Guerrero. Przyczyną był zawał mięśnia sercowego doznany z powodu miażdżycy[32][33]. W swojej autobiografii Guerrero przyznał, że w przeszłości był uzależniony od alkoholu i narkotyków oraz przyjmował duże dawki sterydów anabolicznych[34]. W odpowiedzi na pokłosie po jego śmierci, 27 lutego 2006 WWE wprowadziło politykę wellness, której celem było zwalczanie narkomanii i stosowania sterydów wśród członków personelu firmy[16]. Zgodnie z nową polityką, firma zaczęła między innymi przeprowadzać losowe kontrole antydopingowe[35]. Kolejne poprawki zostały wprowadzone w 2009, 2010, 2011 i 2012[16].

25 czerwca 2007 popularny wrestler Chris Benoit zamordował swoją żonę, Nancy Benoit, i syna, Daniela Benoit, po czym popełnił samobójstwo wieszając się przy pomocy maszyny do ćwiczeń. W mieszkaniu rodziny Benoit znaleziono koktajl przygotowany z leków na receptę i sterydów anabolicznych[36], a chirurdzy przeprowadzający sekcję ustalili, że wrestler miał uszkodzony mózg. Głośna tragedia przyczyniła się do wielu zmian w organizacji. Z czasem budowa ciał zawodników zatrudnianych przez WWE stała się bardziej stonowana. Ograniczono sytuacje, w których wrestlerzy mogli doznać urazu głowy, w tym częste i charakterystyczne dla WWE ciosy składanym krzesłem. Starano się też aby w czasie walk nie dochodziło do krwawienia[37].

22 lipca 2008 WWE wydało oświadczenie o zmianie kategorii wiekowej, zgodnej z systemem TV Parental Guidelines, na PG (zalecany nadzór rodzicielski)[38]. Organizacja wprowadziła zauważalne zmiany aby osiągnąć tę kategorię i się w niej utrzymać. Stonowano brutalność i seksualizm, a przekleństwa, wulgaryzmy i krew od tej pory pojawiały się w głównych programach bardzo rzadko[23][39].

W 2012 na bazie programu NXT – reality show, którym uczestnicy rywalizowali o kontrakt zawodowy z WWE – utworzono osobny brand, nastawiony na rozwój zawodników przygotowywanych do występów w Smackdown i Raw. Od tego momentu NXT organizuje gale bez elementów reality show[40] i posiada ekskluzywne tytuły mistrzowskie[41][42][43].

W 2016 przywrócono podział WWE na brandy. Na czele Raw i Smackdown stoją kolejno Stephanie McMahon i Shane McMahon, dzieci właściciela WWE, Vince’a McMahona[44].

Rewolucja kobiet (2016–obecnie)Edytuj

 
Sunny – uznana za pierwszą „Divę”, w WWE

Okres lat 1998-2002, powszechnie znany jako „Attitude Era” zasłynął z erotyzowania kobiecego wrestlingu. Od tamtej pory federacja Vince'a McMahona zaczęła nazywać swoje żeńskie zawodniczki „Divami”[45]. Styl ten dominował latami, a WWE zatrudniało coraz więcej modelek niż profesjonalistek w dziedzinie wrestlingu. Wiele wyspecjalizowanych wrestlerek z powodu oburzenia całą sytuacją zdecydowało się na opuszczenie firmy[46][47][48].

W lutym 2015 odbyła się walka drużynowa kobiet, z udziałem Bella Twins, które zmierzyły się z Paige i Emmą. Walka trwała zaledwie 30 sekund, a zdenerwowani fani zareagowali na to wpisami z hasztagiem #GiveDivasAChance (pl. dajcie diwom szansę), który szybko stał się popularny, w różnych serwisach społecznościowych. Reprezentantka zarządu WWE, Stephanie McMahon latem bieżącego roku ogłosiła „Divas Revolution” (pl. „Rewolucję Div). W ramach rewolucji powołała trzy czołowe zawodniczki placówki szkoleniowej NXT, a mianowicie Charlotte, Becky Lynch oraz Sashę Banks, które miały za zadanie pomóc rozwinąć poziom kobiecego wrestlingu wraz z innymi gwiazdami dywizji Div[49].

 
Charlotte Flair – rekordowa, trzynastokrotna mistrzyni kobiet WWE

Charlotte szybko przechwyciła WWE Divas Championship od Nikki Belli, w połowie września tego roku[50]. Na WrestleManii 32 ogłoszono walkę o Divas Championship pomiędzy mistrzynią Charlotte i pretendentkami Sashą Banks oraz Becky Lynch[51]. Miał to być drugi raz w ciągu 8 lat, kiedy mistrzostwo Divas będzie bronione na flagowej gali WWE, WrestleManii. Podczas show jednak ogłoszono, że termin "Divas" zostanie usunięty, a kobiety będą nazywane tak jak mężczyźni, czyli "Superstars". Wycofano również Divas Championship i wprowadzono nowe WWE Women’s Championship (obecnie Raw Women’s Championship), które zastąpiło stawkę walki kobiet. Walkę wygrała Charlotte, zostając pierwszą mistrzynią kobiet WWE[52], a Divas Revolution, zostało przemianowane na "Women's Evolution" (pl. Rewolucja kobiet).

 
Sasha Banks (po lewej) i Bayley (po prawej) – inauguracyjne posiadaczki WWE Women's Tag Team Championship wraz z pasami mistrzowskimi

W 2016 roku, po przywróceniu podziału na brandy, Charlotte wraz z WWE Women’s Championship została przydzielona na Raw, zmieniając nazwę tytułu na Raw Women’s Championship, a SmackDown utworzyło odpowiednik WWE SmackDown Women’s Championship[53]. W październiku Raw Women’s Championship stało się stawką pierwszego w historii Hell in a cell matchu kobiet, który był również main eventem gali Hell in a Cell[54]. W pojedynku Charlotte pokonała Sashę Banks, aby po raz trzeci zdobyć mistrzostwo Raw Women’s. Od tamtej pory, na tygodniówkach Raw i SmackDown zaczęło się pojawiać się coraz więcej main eventów z udziałem kobiet.

W 2017 do systemu Money in the Bank ladder matchu wprowadzono kobiety, które mogą wykorzystać kontrakt na Raw Women’s Champion i na SmackDown Women’s Champion. Inauguracyjną zwyciężczynią żeńskiego kontraktu Money in the Bank została Carmella[55]. W 2021 roku potwierdzono również, że zwyciężczyni walizki może wykorzystać kontrakt na walkę o NXT Women’s Championship[56].

 
Asuka – zwyciężczyni pierwszego, żeńskiego Royal Rumble matchu

Pod koniec stycznia 2018 odbył się pierwszy Royal Rumble match z udziałem kobiet, który wygrała Asuka[57]. W marcu tego samego roku, WWE zorganizowało pierwszy Elimination Chamber match kobiet, którego stawką było WWE Raw Women’s Championship. Został on wygrany przez broniącą mistrzostwa Alexę Bliss[58]. 17 lutego 2019 na gali Elimination Chamber miał miejsce Elimination Chamber match z udziałem sześciu drużyn, mający na celu wyłonić inauguracyjne posiadaczki WWE Women’s Tag Team Championship. Zwyciężczyniami zostały The Boss 'n' Hug Connection (Bayley i Sasha Banks)[59].

Podczas odcinka Raw, 23 lipca 2018 Stephanie McMahon ogłosiła galę pay-per-view, tylko i wyłącznie z udziałem kobiet – Evolution[60]. Na WrestleManii 35 odbyło się pierwsze, żeńskie, główne wydarzenie kobiet, w historii WrestleManii[61]. Starcie te wygrała Becky Lynch, pokonując Charlotte Flair i Rondę Rousey, gdzie na szali znalazły się zarówno mistrzostwa kobiet Raw i SmackDown[62]. Drugie główne wydarzenie kobiet tej gali wygrała Bianca Belair, pokonując Sashę Banks o SmackDown Women’s Championship, w pierwszej części WrestleManii 37[63].

Działalność komercyjnaEdytuj

Osobne artykuły: WWE NetworkWWE Studios.
 
Główna siedziba World Wrestling Entertainment, Inc.

Działalność komercyjna WWE obejmuje takie segmenty jak telewizja, telewizja internetowa, domowa rozrywka, Digital Media, wydarzenia na żywo, licencjonowanie, merchandising, WWEShop, WWE Studios i inne.

Podstawą działalności WWE jest organizowanie gal i serii wydarzeń związanych z wrestlingiem. Firma czerpie dochody ze sprzedaży biletów i praw do transmisji, a także z reklam. W 2016 WWE produkowało średnio 5 godzin oryginalnej treści emitowanej cotygodniowo w telewizji (nie licząc telewizji internetowej). Główne programy związane z wrestlingiem emitowane w telewizji to trzygodzinne Raw i dwugodzinny SmackDown, których kolejne odcinki mają swoją premierę w USA Network, a powtórki są nadawane na NBC Universo i Uni HD. Produkowane są też inne programy, w tym reality show takie jak Total Divas i Total Bellas na E! Network. Regularnie organizowanymi galami nieemitowanymi w telewizji są NXT i 205 Live.

WWE posiada własną telewizję internetową WWE Network, z której czerpie zyski dzięki płatnym subskrypcjom[3]. Telewizja jest dostępna w ponad 220 państwach[64]. Subskrybenci otrzymują dostęp do nagrań zarówno najnowszych, z ostatniego tygodnia, jak i znacznie starszych, sięgających lat 80. XX wieku. Telewizja zawiera nagrania większości programów i gal pay-per-view organizacji WWE, WCW i ECW, a także do część nagrań AWA, WCCW i innych nieistniejących[65]. Oprócz tego powstają programy nagrywane specjalnie na potrzeby WWE Network, takie jak Holy Foley, Swerved i WWE Story Time. Do WWE Network można uzyskać dostęp za pośrednictwem PC, Kindle Fire, Androida, iPhone’a, Apple TV, Roku, konsol gier wideo, odtwarzaczy Blu-Ray, telewizji hybrydowej i TiVo[3]. Liczba subskrybentów wynosiła pod koniec kolejnych lat: w 2014 – 816 tysiące, 2015 – 1,212 milionów, w 2016 – 1,403 milionów, a w 2017 – 1,471 milionów[66]. WWE sprzedaje też swoje nagrania w formacie fizycznym lub cyfrowym na nośnikach DVD i Blu-Ray. Poza Stanami Zjednoczonymi ich dystrybucją zajmują się licencjobiorcy zewnętrzni.

Firma otrzymuje tantiemy i opłaty licencyjne z wielu produktów związanych z WWE, takich jak gry komputerowe, zabawki i kostiumy. Produkowane są gry tematyczne takie jak seria WWE 2K dostępna na komputer osobisty i konsole gier wideo, a także WWE SuperCard dostępne na iOS i Androidzie. WWE produkuje własną muzykę, ale też licencjonuje muzykę wykonywaną przez artystów.

W trakcie organizowanych wydarzeń, za pośrednictwem strony internetowej WWEShop i za pośrednictwem innych platform handlu elektronicznego (takich jak Amazon) sprzedawane są produkty kolekcjonerskie i pamiątkowe, takie jak koszulki, czapki, repliki pasów mistrzowskich i inne przedmioty. W swojej ofercie WWE ma też akcesoria mobilne, takie jak dzwonki, tapety i gry.

Filia WWE Studios zajmuje się produkcją filmów kinowych, telewizyjnych i direct-to-video, w których często występuje personel organizacji WWE.

Firma czerpie też zyski z reklam na swoich stronach internetowych i witrynach stron trzecich, w tym na YouTube[3].

Gale wrestlinguEdytuj

 
Mapa regionów z dostępem do WWE Network (kolor zielony)

Podstawową działalnością firmy WWE, na której opierają się wszystkie inne, jest organizowanie gal wrestlingu w formacie cotygodniowym lub pay-per-view. Część z nich jest emitowana w telewizji. Wszystkie docelowo zostają później umieszczone na WWE Network. WWE produkuje oryginalne materiały przez 52 tygodnie w ciągu roku, które są nadawane w 25 językach. Telewizja internetowa WWE Network, na której docelowo są zamieszczane wszystkie gale i programy, jest dostępna w 180 państwach[6].

 
Logo wszystkich głównych brandów WWE: Raw, NXT i SmackDown

Cotygodniowe programEdytuj

Nazwa Premiery
(ET)
Kanał Długość w minutach Pierwszy odcinek Ref
Raw Poniedziałek, 8 pm USA Network 166 1993-01-11 11 stycznia 1993(dts) [67]
SmackDown Piątek, 8 pm Fox 120 1999-04-01T00:00:00.001 1 kwietnia 1999(dts) [68]
NXT Wtorek, 8 pm USA Network 120 2010-02-23 23 lutego 2010(dts) [69]
NXT UK Czwartek, 3 pm WWE Network 60 2018-10-17 17 października 2018(dts) [70]
205 Live Piątek, 10 pm WWE Network 60 2016-11-29 29 listopada 2016(dts) [71]
Main Event Środa, 8 pm WWE Network 55 2012-10-03 3 października 2012(dts) [72]

Gale pay-per-viewEdytuj

Regularne coroczne gale pay-per-view
Nazwa Liczba wszystkich gal z serii Data pierwszej gali Data ostatniej gali Miejsce ostatniej gali Główne wydarzenie
Royal Rumble 33 1988-01-24 24 stycznia 1988(dts) 2021-01-31 31 stycznia 2021(dts) St. Petersbutg, Floryda Edge wygrał Royal Rumble match eliminując jako ostatniego Randy'ego Ortona
Elimination Chamber 10 2010-02-21 21 lutego 2010(dts) 2021-02-21 21 lutego 2021(dts) St. Petersburg, Floryda The Miz pokonał Drew McIntyre'a (c) w walce o WWE Championship wykonując cash in kontraktu Money in the Bank
Fastlane 6 22 lutego 2015 2021-03-21 21 marca 2021(dts) St. Petersburg, Floryda Roman Reigns (c) pokonał Daniela Bryana w walce o WWE Universal Championship
WrestleMania 37 1985-03-31 31 marca 1985(dts) 10 i 2021-04-11 11 kwietnia 2021(dts) Tampa, Floryda Część 1: Bianca Belair pokonała Sashę Banks (c) w walce o WWE SmackDown Women’s Championship
Część 2: Roman Reigns (c) pokonał Edge'a i Daniela Bryana w walce o WWE Universal Championship
Backlash / WrestleMania Backlash 15 1999-04-25 25 kwietnia 1999(dts) 2021-05-16 16 maja 2021(dts) Tampa, Floryda Roman Reigns (c) pokonał Cesaro w walce o WWE Universal Championship
Hell in a Cell 12 2009-10-04 4 października 2009(dts) 2021-06-20 20 czerwca 2021(dts) Tampa, Floryda Bobby Lashley (c) pokonał Drew McIntyre'a w Hell in a Cell matchu w walce o WWE Championship
Money in the Bank 11 2010-07-18 18 lipca 2010(dts) 2020-07-18 18 lipca 2020(dts) Fort Worth, Teksas Roman Reigns (c) pokonał Edge'a w walce o WWE Universal Championship
SummerSlam 34 1988-08-29 29 sierpnia 1988(dts) 2020-08-21 21 sierpnia 2020(dts) Paradise, Nevada Roman Reigns (c) pokonał Johna Cenę w walce o WWE Universal Championship
Extreme Rules / The Horror Show at Extreme Rules 12 2009-06-07 7 czerwca 2009(dts) 2020-07-19 19 lipca 2020(dts) Orlando, Floryda Bray Wyatt pokonał Brauna Strowmana w walce Wyatt Swamp Fight
Payback 6 16 czerwca 2013 2020-08-30 30 sierpnia 2020(dts) Orlando, Floryda Roman Reigns pokonał "The Fienda" Braya Wyatta (c) i Brauna Strowmana w No Holds Barred Triple Threat matchu o WWE Universal Championship
Clash of Champions 5 2016-09-05 5 września 2016(dts) 2020-09-27 27 września 2020(dts) Orlando, Floryda Roman Reigns (c) pokonał Jeya Uso w walce o WWE Universal Championship
Survivor Series 32 1987-11-26 26 listopada 1987(dts) 2020-11-22 22 listopada 2020(dts) Orlando, Floryda Roman Reigns (Universal Champion) pokonał Drew McIntyre'a (WWE Champion)
TLC: Tables, Ladders & Chairs 12 2009-12-13 13 grudnia 2009(dts) 2020-12-20 20 grudnia 2020(dts) St. Petersburg, Floryda Randy Orton pokonał The Fienda w Firefly Inferno matchu
NXT TakeOver 36 29 maja 2014 2021-08-22 22 sierpnia 2021(dts) Orlando, Floryda Samoa Joe pokonał Karriona Krossa (c) w walce o NXT Championship
(c) – mistrz/mistrzyni przed walką

Obowiązujące zasadyEdytuj

W 2016 wyciekł dokument z zaleceniami dla pracowników dotyczącymi wydarzeń związanych z wrestlingiem. Z dokumentu wynika, że:

  • Ruch Piledriver jest zakazany.
  • Sędziowie powinni zachować wiarygodność, w związku z czym nie powinni odgrywać znaczącej roli w przebiegu walk, a zawodnicy nie powinni stawiać ich w kompromitującej sytuacji.
  • Wrestlerzy nie powinni zwlekać z wejściami na ring, nie mogą też w trakcie wejścia stawać na linach ringu.
  • Improwizowane segmenty promocyjne są zakazane. Wszystko co robi i mówi zawodnik w czasie segmentów promocyjnych musi być ustalone z Michaelem Hayesem, agentem lub producentem gali, i przez tę osobę zatwierdzone.
  • Chwyty poniżej pasa są niedopuszczalne, a wszelkie użycie krzeseł, stołów i innych przedmiotów w trakcie walki musi zostać wcześniej uzgodnione/ i zaakceptowane.
  • Zwlekanie w czasie walki w celu wywołania negatywnej reakcji u widzów przez heela, powinno zostać ograniczone do najważniejszych walk[73].

TerminologiaEdytuj

8 lipca 2015 do internetu wyciekł dokument z zaleceniami dla komentatorów i konferansjerów. Opisuje on rolę jaką mają odgrywać, a także terminologię, jakiej powinni używać. Analitycy dostrzegli, że zalecenia wypisane w dokumencie pokrywają się z praktyką WWE[74]. O tym, że lista zaleceń terminologicznych nadal jest w użyciu wspomniał Goldberg w podcaście w marcu 2017[75]. Do słów, których personel WWE nie powinien używać zaliczają się:

  • Belt / Strap (pl. pas w odniesieniu do mistrzostwa) – zaleca się nazywanie tego co dany pas reprezentuje (mistrzostwo, tytuł, osiągnięcie)
  • The Buisness / Our industry (pl. Biznes / Nasz przemysł)
  • Feud (pl. Rywalizacja)
  • War (pl. Wojna)
  • Performance / Performer / Choreograph (pl. Występ / Występujący / Choreograf)
  • House show (Nietransmitowana w telewizji gala) – zaleca się używanie terminu live event (pl. wydarzenie na żywo)
  • Backstage (pl. Za kulisami) – zaleca się używanie terminu in the back (pl. z tyłu) lub in the lockerroom area (pl. w okolicach szatni)
  • Pro Wrestling / Pro Wrestler (pl. Wrestling / Wrestler) – zaleca się używanie terminu superstar (pl. supergwiazda), star (pl. gwiazda) lub athlete (pl. atleta)
  • International (pl. Międzynarodowy) – zaleca się używanie terminu global (pl. globalny)
  • Shot (pl. Strzał) – określenie oznaczające w kayfabe walkę o pas
  • Acrobatics (pl. Akrobatyka)
  • Interesting (pl. Interesujący)
  • DQ (skrótowiec od słowa dyskwalifikacja)
  • Talent (w odniesieniu do osoby) – zaleca się używanie terminu superstar (pl. supergwiazda) lub star (pl. gwiazda)
  • U.S. (skrótowiec używany w odniesieniu do Stanów Zjednoczonych) – zaleca się używania pełnej nazwy państwa
  • Hospital (pl. Szpital) – zaleca się używanie terminu Medical Center (pl. centrum medyczne)
  • Faction (pl. Frakcja) – zaleca się używanie terminu group (pl. grupa)
  • Nie powinno się używać zakulisowego żargonu (związanego z kayfabe), czyli takich słów jak heel, baby face, blown up, shoot, rib i mark
  • W czasie wydarzeń zaleca się używać okoliczników czasu zamiast podawania dokładnych dat[74]
  • Diva (pl. Diwa) – od lat 90. XX wieku do 3 kwietnia 2016 takim określeniem nazywano wrestlerki w WWE. Porzucenie tej praktyki zostało ogłoszone na WrestleManii 32[76].

PersonelEdytuj

Osobny artykuł: Lista personelu WWE.

Personel WWE składa się z zawodników, menedżerów, komentatorów, spikerów, osób przeprowadzających wywiady, sędziów, trenerów, producentów, scenarzystów i innych. WWE zatrudnia personel w oparciu o kontrakty rozwojowe lub wieloletnie umowy. Większość pracowników głównego rosteru występuje na Raw, SmackDown, Main Event, 205 Live, galach pay-per-view oraz galach nieemitowanych w telewizji. Zawodnicy z kontraktami rozwojowymi występują w NXT[77].

ZarządEdytuj

Komitety i ich członkowie[79]
(C – członek, L – lider)
Osoba Komitet
Audytu Kompensacyjny Wykonawczy Sterujący i nominacji
Frank A. Riddick III C L
Jeffrey R. Speed L C
Laureen Ong C
Patricia A. Gottesman L
Paul Levesque C
Robyn W. Peterson C
Stuart U. Goldfarb C C
Vincent K. McMahon L
Stephanie McMahon C
George A. Barrios C
Michelle D. Wilson C

Mistrzostwa i osiągnięciaEdytuj

MistrzostwaEdytuj

AktywneEdytuj

NieaktywneEdytuj

OsiągnięciaEdytuj

MężczyźniEdytuj

Osiągnięcie Liczba turniejów lub wydarzeń Ostatni

zdobywca

osiągnięcia

Data zwycięstwa Miejsce Okoliczności
André the Giant Memorial Trophy 7 Jey Uso 9 kwietnia 2021 Tampa, Floryda Wygrał eliminując jako ostatniego Shinsukę Nakamurę na SmackDown.
Dusty Rhodes Tag Team Classic 6 MSK
(Nash Carter i Wes Lee)
14 lutego 2021 Orlando, Floryda Pokonali Grizzled Young Veterans (James Drake i Zack Gibson), w finale turnieju.
Elimination Chamber 25 Drew McIntyre 21 lutego 2021 St. Petersburg, Floryda Pokonał Randy'ego Ortona, Kofi'ego Kingstona, AJ Stylesa, Jeffa Hardy'ego oraz Sheamusa, aby obronić WWE Championship.
Daniel Bryan Pokonał Cesaro, Jeya Uso, King Corbina, Samiego Zayna oraz Kevina Owensa, aby zdobyć walkę o WWE Universal Championship tej samej nocy.
Royal Rumble 28 Edge 31 stycznia 2021 St. Petersburg, Floryda Wygrał eliminując jako ostatniego Randy'ego Ortona.
Money in the Bank 22 The Miz 25 października 2020 Orlando, Floryda Pokonał byłego posiadacza kontraktu, Otisa na Hell in a Cell.
King of the Ring 21 King Nakamura 18 czerwca 2021 Tampa, Floryda Pokonał poprzedniego zdobywcę Barona Corbina, w walce Battle for the Crown na SmackDown.

KobietyEdytuj

Osiągnięcie Liczba

turniejów lub wydarzeń

Ostatnia

zdobywczyni

osiągnięcia

Data zwycięstwa Miejsce Okoliczności
WrestleMania Women’s Battle Royal 2 Carmella 7 kwietnia 2019 East Rutherford, New Jersey Wygrała przez ostatnie wyeliminowanie Sarah Logan.
Dusty Rhodes Tag Team Classic 1 Dakota Kai i Raquel González 14 lutego 2020 Orlando, Floryda Pokonały Ember Moon i Shotzi Blackheart, w finale turnieju.
Elimination Chamber 2 Shayna Baszler 8 marca 2020 Filadelfia, Pensylwania Pokonała Asukę, Natalyę, Liv Morgan, Ruby Riott i Sarah Logan
Royal Rumble 4 Bianca Belair 31 stycznia 2021 St. Petersburg, Floryda Wygrała przez ostatnie wyeliminowanie Rhei Ripley.
Money in the Bank 4 Asuka 10 maja 2020 Stamford, Connecticut Pokonała Carmellę, Danę Brooke, Lacey Evans, Shaynę Baszler i Nię Jax.

Hall of FameEdytuj

Osobny artykuł: WWE Hall of Fame.
 
Ceremonia WWE Hall of Fame w 2012
 
Dana Warrior, z posągiem The Ultimate Warriora w tle, prezentująca nagrodę Warrior Award w 2015

WWE posiada własną galerię sławy, WWE Hall of Fame, przeznaczoną dla osobowości szczególnie zasłużonych dla wrestlingu. Została utworzona 22 marca 1993, a jej pierwszym członkiem został André the Giant. Kolejne ceremonie, w trakcie których przyłączane są kolejne osobistości, mają miejsce dwa dni przed każdą galą z corocznej serii WrestleMania. Osobowości mogą zostać wprowadzone są za życia lub pośmiertnie oraz indywidualnie lub zespołowo (stajnie i tag teamy). WWE Hall of Fame posiada też osobne skrzydło dla celebrytów, przeznaczone dla sławnych ludzi, którzy przyczynili się do promocji wrestlingu, choć kojarzeni są z inną dziedziną, niż rozrywka sportowa. Istnieje też skrzydło Legacy dla osób związanych z wczesnym wrestlingiem, przede wszystkim z pierwszej połowy XX wieku.

W 2015 roku ustanowiono nagrodę Warrior Award, nazwaną na cześć wrestlera The Ultimate Warriora. Nagroda przedstawiana jest jako wyróżnienie dla osób, które odznaczyły się szczególną siłą i wytrwałością i które żyły z odwagą oraz pokorą, odzwierciedlającą nieposkromionego ducha The Ultimate Warriora. Nagroda jest wręczana corocznie przez Danę Warrior, wdowę po Warriorze. Choć WWE promuje laureatów Warrior Award jako osoby wprowadzone do Hall of Fame, te osoby nie mają swojego profilu w sekcji Hall of Fame na stronie WWE.com, a ich wizerunki nie widnieją w internetowej galerii wszystkich wprowadzonych.

Pomimo że nigdy nie powstał budynek odzwierciedlający fizycznie galerię sławy, WWE miało w planach zbudowanie takiego obiektu. W 2008, Shane McMahon, ówczesny wiceprezes wykonawczy od spraw medialnych WWE, oświadczył, że firma od lat gromadzi pamiątki po wrestlerach, które są opisywane i dzielone na kategorie w razie gdyby taki budynek miał powstać.

Po ceremonii w 2018 galeria liczyła 183 wprowadzonych. Na tę liczbę składa się 110 wyróżnionych indywidualnie wrestlerów, 12 zespołów (liczących razem 33 osoby), 10 celebrytów, 4 laureatów nagrody Warrior Award oraz 26 członków skrzydła Legacy. 46 członków zostało wprowadzonych pośmiertnie.

Procesy sądoweEdytuj

Poniżej zostały opisane sprawy sądowe, w których pozwana została firma WWE lub jej właściciel Vince McMahon, a także procesy, które doprowadziło do postawienia WWE lub McMahona w stan oskarżenia.

Skandal sterydowyEdytuj

Osobny artykuł: Skandal sterydowy WWF.

Sprawa Owena HartaEdytuj

 
Owen Hart – zmarły w wypadku na arenie w 1999 roku

Wrestler Owen Hart zmarł 23 maja 1999 na gali WWF Over the Edge. Miał walczyć z mistrzem, The Godfatherem, o pas WWF Intercontinental Championship. Odgrywał w tym czasie komiczną postać superbohatera o imieniu The Blue Blazer. Przed walką miał wejść na arenę spuszczając się po linie z sufitu. Mechanizm zatrzaskowy zadziałał jednak niezgodnie z planem i otworzył się, gdy wrestler był na wysokości ponad 20 metrów. Hart spadł, zetknął się klatką piersiową z linami ringu, a następnie uderzył głową w narożnik, po czym z dużą siłą runął plecami na matę. Zmarł w drodze do szpitala. Wydarzenie to wywołało wiele kontrowersji i krytyki, między innymi ze strony rodziny zmarłego[80][81][82]. Ojciec Owena Harta, Stu Hart, tuż po wypadku wyraził przekonanie, że doszło do zaniedbania[81]. Brat Bret Hart oskarżył o zamordowanie brata głównego scenarzystę organizacji w tym okresie, Vince’a Russo[83]. Skrytykował też decyzję prezesa, Vince’a McMahona, o nieprzerwaniu gali po wypadku i stwierdził, że jego brat nie chciałby aby widowisko było kontynuowane po jego śmierci[84]. Kuzyn Owena Harta, Roddy Piper, w czasie jednej z gal TNA wygłosił przemówienie, w którym oskarżył pracującego wówczas dla organizacji Vince’a Russo o zabójstwo. Segment ten nie był zaplanowany przez organizację[85]. Wdowa po tragicznie zmarłym, Martha Hart, złożyła pozew sądowy przeciwko WWF, który w listopadzie 2000 zakończył się ugodą i wypłaceniem przez firmę 18 milionów dolarów[82].

Pozew o naruszenie znaku towarowego World Wide Fund for NatureEdytuj

W 1994 brytyjska fundacja charytatywna World Wide Fund for Nature poskarżyła się World Wrestling Federation na używanie tego samego skrótowcaWWF. Fundacja zarejestrowała swój skrótowiec w 1961, a organizacja wrestlingu w 1989. Fundacja zgodziła się jednak by organizacja wrestlingu używała tego skrótowca w swoim logo pod warunkiem, że nie będzie on często wspominany w telewizji i kojarzony z wrestlingiem. W 2002 World Wide Fund for Nature oskarżyło World Wrestling Federation o naruszenie umowy z 1994 i wniosła sprawę do sądu, który odebrał organizacji wrestlingu prawo do używania skrótowca, w związku z czym organizacja postanowiła zmienić nazwę na World Wrestling Entertainment. W kolejnych latach wypracowano różne ugody, które pozwoliły WWE na używanie akronimu WWF w materiałach archiwalnych[28].

Pozwy związane z chroniczną encefalopatią pourazowąEdytuj

 
The Undertaker uderzający Brocka Lesnara składanym krzesłem w głowę

23 października 2014 były wrestler Billy Jack Haynes wniósł do sądu rejonowego w Portland w stanie Oregon pozew przeciwko WWE, w którym zarzucił organizacji rażąco złe traktowanie wrestlerów dla własnej korzyści oraz ukrywanie badań medycznych, a także zaprzeczanie badaniom i dowodom na to, że wrestlerzy WWE doznają traumatycznych urazów mózgu. Haynes wniósł również o przyznanie pozwu statusu zbiorowego, obejmującego innych byłych wrestlerów. Jego prawnicy mówili wówczas, że do pozwu może dołączyć około 500 byłych pracowników WWE. Haynes wniósł też o wymuszenie na firmie utworzenie funduszu powierniczego, z którego miały zostać wypłacone odszkodowania za kontuzje[86]. 21 stycznia 2015 podobny pozew wnieśli Vito LoGrasso i Evan Singleton, którzy w wyniku urazów odniesionych w czasie wykonywania zawodu mieli doznać urazów powodujących migrenę, utratę pamięci, zaburzenia depresyjne i głuchotę[87].

W 2016 Billy’ego Jacka Haynesa reprezentował adwokat Konstantine Kyros, któremu udało przekonać się do wspólnego pozwu jeszcze Russa McCullougha, Matthew „Luther Reigns” Wiese'a i Ryana Sakodę. Sędzia Vanessa Bryant rozstrzygnęła sprawę na korzyść WWE. W uzasadnieniu napisała, że wrestlerzy zostali zranieni przez innych uczestników tego, co powód opisał jako wyreżyserowane, a zatem w sposób, o którym powód wiedział lub powinien był przewidzieć. Kyrosowi udało się przekonać większą liczbę osób do podobnego pozwu zbiorowego[88]. Oskarżenie dotyczyło świadomego niedopatrzenia WWE, w wyniku którego wielu byłych zawodników cierpiało po latach na chroniczną encefalopatię pourazową. W 2018 pozew zbiorowy obejmował 60 osób. Były to, w kolejności alfabetycznej: Ferrin Jesse Barr vel JJ Funk, Ron Bass (w jego imieniu Ronald Scott Heard), Rodney Begnaud vel Rodney Mack, Bobbi Billard, Terry Michael Brunk vel Sabu, James Brunzell vel Jumpin’ Jim, Mark Canterbury vel Henry Godwin, Marc Copani vel Muhammad Hassan, Bryan Emmett Clark Jr. vel Adam Bomb, Barry Darsow vel Smash, Donald Driggers, Bill Eadie vel Ax, Michael “Mike” Enos vel Blake Beverly, Harry Masayoshi Fujiwara vel Mr. Fuji ( w jego imieniu córka Kelli Fujiwara Sloan), George Gray vel One Man Gang, Susan Green vel Sue Green, Sylvain Grenier, Salavador Guerrero IV vel Chavo Guerrero Jr. Michael R Halac vel Mantaur, Judy Hardee vel Judy Martin, James Harris vel Kamala, Don Leo Heaton vel Don Leo Jonathan, Dave Hebner, Earl Hebner, Jon Heidenreich, Jonathan Hugger vel Johnny the Bull, Marty Jannetty, John Jeter vel Johnny Jeter, Mark Jindrak, Ken Johnson vel Slick, Rick Jones vel Black Bart, Brian Knighton vel Axl Rotten (w jego imieniu Barbara Marie Leydig i Bernard Knighton), Joseph M. Laurinaitis vel Road Warrior Animal, James Manley vel Jim Powers, Lou Marconi, Troy Martin vel Shane Douglas, Ashley Massaro vel Ashley, Omar Mijares vel Omar Atlas, Carlene B. Moore-Begnaud vel Jazz, Angelo Mosca vel King Kong Mosca, John Nord vel The Bezerker, Anthony Norris vel Ahmed Johnson, Larry Oliver vel The Crippler, Paul Orndorff vel Wonderful, Victoria Otis vel Princess Victoria, Chris Pallies vel King Kong Bundy, Ken Patera, Rod Price, Jon Rechner vel Balls Mahoney (w jego imieniu wdowa Gayle Schecter), Bruce “Butch” Reed vel The Natural, Charles Bernard Scaggs vel Flash Funk, Perry Satullo vel Perry Saturn, David Silva vel Sylvano Sousa, Timothy Alan Smith vel Rex King (w jego imieniu matka Shirley Fellows), Tracy Smothers vel Freddie Joe Floyd, James W. „Jimmy” Snuka (w jego imieniu wdowa i opiekunka Carole M. Snuka), Terry Szopinski vel The Warlord, Charles Wicks vel Chad Wicks, Sione Havea Vailahi vel The Barbarian i Boris Zhukov[89].

29 marca 2018 sędzia Vanessa Bryant rozstrzygnęła sprawę Vito LoGrasso i Evana Singletona na korzyść WWE. W uzasadnieniu podano, że nie ma dowodów na to by WWE wiedziało o ryzyku związanym z częstymi urazami głowy i długotrwałych skutkach z tym związanych. Według oświadczenia Bryant, nie można przypisać WWE wiedzy o tym przed 2008 rokiem[90].

UwagiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b WWE Stock, Markets Inider [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  2. WWE® Reports Strong Fourth-Quarter Achieving Record Results for 2017, 2018 (ang.).
  3. a b c d e World Wrestling Entertainment Inc (WWE), Reuters [dostęp 2018-04-20] (ang.).
  4. a b The Age of Territories, [w:] Keith Elliot Greenberg, Pro Wrestling: From Carnivals to Cable TV, Lerner Publications, 2000, s. 37-39, ISBN 978-0-8225-3332-0 [dostęp 2017-11-02] (ang.).
  5. Tim Hornbaker, World Wrestling Entertainment (WWE) Historical Timeline, legacyofwrestling.com, 2012 [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  6. a b Company Overview, WWE [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  7. a b c The History of the National Wrestling Alliance, Online World of Wrestling, 7 września 2014 [dostęp 2017-11-03] (ang.).
  8. a b The Expansion of Capitol Wrestling, [w:] Tim Hornbaker, National Wrestling Alliance: The Untold Story of the Monopoly That Strangled Professional Wrestling, ECW Press, 2007, ISBN 9781554902743 [dostęp 2018-01-29] (ang.).
  9. L.A. Jennings, Vince McMahon Sr. and the Dawn of Television, Vice Sports, 28 lipca 2016 [dostęp 2018-02-03] (ang.).
  10. Sergio Hernandez, On This Date in WWE History: Buddy Rogers becomes the first WWWF Champion, Cageside Seats, 29 kwietnia 2012 [dostęp 2018-03-31] (ang.).
  11. Buddy Rogers, Online World of Wrestling [dostęp 2018-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2018-04-12] (ang.).
  12. a b c The McMahon Dynasty, [w:] Brian Solomon, Pro Wrestling FAQ: All That's Left to Know About the World’s Most Entertaining Spectacle, Hal Leonard Corporation, 1 kwietnia 2015, ISBN 978-1-61713-627-6 [dostęp 2018-01-27] (ang.).
  13. Philip Kreikenbohm, Titles « Bruno Sammartino, Cagematch.net [dostęp 2018-02-04] (ang.).
  14. World Wide Wrestling Federation Alumni (1963-1979), Online World of Wrestling [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  15. C.J. Bradford, WWE and World Wildlife Fund reach a settlement, Cageside Seats, 22 sierpnia 2012 [dostęp 2018-04-03] (ang.).
  16. a b c d e f John Grasso, Historical Dictionary of Wrestling, Scarecrow Press, 6 marca 2014, XVII-XXX i 1-20, ISBN 978-0-8108-7926-3 [dostęp 2018-02-04] (ang.).
  17. a b c Graham Flanagan, The epic story of how Vince McMahon created WWE and conquered pro wrestling, Business Insider, 10 listopada 2016 [dostęp 2018-01-25] (ang.).
  18. Marc Middleton, Fans On Favorite WWE Eras, Emma Taunts Bayley With Magazine Spread, WrestlingInc.com, 21 lutego 2017 [dostęp 2018-02-06] (ang.).
  19. Hulk Hogan beats Iron Sheik to win first WWF title – Jan 23, 1984, History [dostęp 2018-02-09].
  20. The Rise of Vince McMahon, [w:] Scott Beekman, Ringside: A History of Professional Wrestling in America, Greenwood Publishing Group, 2006, s. 125, ISBN 978-0-275-98401-4 [dostęp 2018-04-16] (ang.).
  21. Cyndi Lauper, Online World of Wrestling [dostęp 2018-04-16] (ang.).
  22. Mr. T, Online World of Wrestling [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  23. a b Andrew Murray, Every WWE Era Since WrestleMania I – Ranked From Worst To Best, WhatCulture.com, 8 marca 2017 [dostęp 2018-02-04] (ang.).
  24. Tim Hornbaker, Legends of Pro Wrestling: 150 Years of Headlocks, Body Slams, and Piledrivers, Skyhorse Publishing, Inc., 3 stycznia 2017, ISBN 978-1-61321-875-4 [dostęp 2017-09-07] (ang.).
  25. Kevin Powers, The History of WCW, WWE, 23 lutego 2012 [dostęp 2017-11-04] (ang.).
  26. Geno Mrosko, The Montreal Screwjob happened 20 years ago today, Cageside Seats, 9 listopada 2017 [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  27. WWF buys World Championship Wrestling – Mar. 23, 2001, CNN, 23 marca 2001 [dostęp 2018-04-12] (ang.).
  28. a b Mathaeus Abuwa, Here's why WWE changed its name from WWF, Sportskeeda, 24 października 2016 [dostęp 2018-04-16] (ang.).
  29. WWE to make Raw and SmackDown! distinct tv brands, corporate.wwe.com [dostęp 2016-07-20] (ang.).
  30. Joey Styles, The hardcore history of ECW, WWE, 24 lutego 2012 [dostęp 2018-04-17] (ang.).
  31. John Canton, Reacting to live WWE Smackdown on Tuesdays and return of the brand extension, The Comeback, 26 maja 2016 [dostęp 2016-07-20] (ang.).
  32. Alex Mccarthy, The wrestling world posts brilliant tributes to WWE legend Eddie Guerrero on Twitter, GiveMeSport, 13 listopada 2017 [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  33. WWE Saddened By Death of Eddie Guerrero, WWE, 13 listopada 2005 [dostęp 2018-04-15] (ang.).
  34. Eddie Guerrero, Michael Krugman, Cheating death, stealing life : the Eddie Guerrero story, New York: Pocket Books, 2005, ISBN 978-0-7434-9353-6, OCLC 60392083 (ang.).
  35. Ed Grabianowski, How Pro Wrestling Works, HowStuffWorks, 13 stycznia 2006 [dostęp 2017-11-07] (ang.).
  36. Selena Roberts, Entertainers in Sports Are Grappling With Reality, „The New York Times”, 8 lipca 2007, ISSN 0362-4331 [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  37. Michael Hamflett, 10 Ways The Chris Benoit Double-Murder/Suicide Case Changed WWE Forever, „WhatCulture.com”, 24 czerwca 2017 [dostęp 2017-11-04] (ang.).
  38. WWE goes PG, WWE, 22 lipca 2008 [dostęp 2018-02-06] (ang.).
  39. Aditya Rangarajan, The 5 important eras in WWE history, 25 marca 2015 [dostęp 2018-02-04] (ang.).
  40. 3. It Used To Be An Awful „Reality” Show, [w:] Scott Fried, 10 Things WWE Wants You To Forget About NXT, WhatCulture.com, 6 grudnia 2015 [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  41. NXT Championship, WWE [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  42. NXT Women’s Championship, WWE [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  43. NXT Tag Team Championships, WWE [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  44. Brian Steinberg, WWE’s ‘Smackdown’ Will Move to Live Broadcast on USA (EXCLUSIVE), 25 maja 2016 [dostęp 2016-07-20] (ang.).
  45. Tom Marriott, 10 Worst Ways The WWE Women’s Championship Has Been Defended, WhatCulture.com, 10 lutego 2017 [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  46. Sharon Glencross, WWE No Way out Results: What's Next for Beth Phoenix After Loss to Layla?, Bleacher Report [dostęp 2020-12-06] (ang.).
  47. Paul Nemer, Beth Phoenix comments on her WWE departure, WWE News and Results, RAW and Smackdown Results, Impact News, ROH News, 2 listopada 2012 [dostęp 2020-12-06] (ang.).
  48. 15 Divas Who Recently Left WWE: Where Are They Now?, TheSportster, 27 października 2016 [dostęp 2020-12-06] (ang.).
  49. Paul Nemer, WWE RAW Results - 7/13/15 (WWE Title Contract Signing), WWE News and Results, RAW and Smackdown Results, Impact News, ROH News, 14 lipca 2015 [dostęp 2020-10-28] (ang.).
  50. WWE Night of Champions 2015 results, WWE [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  51. Sebastian Cupiał, WWE WrestleMania 32 - Typer #14 Sezon 2015/2016 (Zakończenie sezonu!) » MyWrestling, MyWrestling, 30 marca 2016 [dostęp 2020-10-28] (pol.).
  52. Full WrestleMania 32 results: The Roman Empire rises, WWE [dostęp 2020-10-28] (ang.).
  53. WWE SmackDown Live results, Aug. 23, 2016: No. 1 contender AJ Styles denied Ziggler a WWE World Title opportunity, WWE [dostęp 2020-10-28] (ang.).
  54. Full WWE Hell in a Cell results, WWE [dostęp 2020-10-28] (ang.).
  55. Who emerged as the first-ever Ms. Money in the Bank?, WWE [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  56. WWE Money In The Bank 2021: New Ladder Match Participants Announced, Our Community Now, 3 lipca 2021 [dostęp 2021-07-09] (ang.).
  57. Asuka wins the first-ever Women's Royal Rumble Match: Royal Rumble 2018. [dostęp 2021-07-09].
  58. Full WWE Elimination Chamber 2018 results, WWE [dostęp 2021-06-30] (ang.).
  59. Sasha & Bayley make history as the first-ever WWE Women’s Tag Team Champions, WWE [dostęp 2021-06-30] (ang.).
  60. Raw results, July 23, 2018: The Big Dog to battle The Beast at SummerSlam, WWE [dostęp 2020-10-28] (ang.).
  61. Wrestlemania 35: Why an all-female main event is a 'huge step forward', „BBC News”, 7 kwietnia 2019 [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  62. Andy Nesbitt, WWE fans weren't impressed with 'botched' ending to historic main event at WrestleMania 35, USA TODAY [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  63. Belair bests Banks to put the EST in history-making WrestleMania main event, WWE [dostęp 2021-07-07] (ang.).
  64. In what countries is WWE Network available?, WWE Network [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  65. Programy dostępne na WWE Network, WWE Network [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  66. Wade Keller, WWE Network subscriptions grow, but sharp decline in year-to-year growth indicates WWE Network subscriptions are largely leveling off (w/Keller's Analysis), PWTorch, 8 lutego 2018 [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  67. WWE Monday Night RAW w bazie IMDb (ang.)
  68. WWF SmackDown! w bazie IMDb (ang.)
  69. WWE NXT w bazie IMDb (ang.)
  70. WWE: NXT UK w bazie IMDb (ang.)
  71. WWE: 205 Live w bazie IMDb (ang.)
  72. WWE Main Event w bazie IMDb (ang.)
  73. John Hutchinson, Sensational leaked document reveals the things WWE wrestlers are BANNED from doing, The Sun, 15 grudnia 2016 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  74. a b Nick Schwartz, Read the leaked instructions given to WWE to announcers, For The Win, 8 lipca 2015 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  75. Goldberg Confirms List Of Banned WWE Words (Photo), PWMania, 26 marca 2017 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  76. Tufayel Ahmed, WrestleMania 32: By Dumping the 'Divas' Branding, WWE Makes Its Biggest Step to Gender Equality, „Newsweek”, 4 kwietnia 2016 [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  77. Live & Televised Entertainment, WWE, 31 stycznia 2009 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  78. Leadership, WWE [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  79. Board, Committee and Charters, WWE [dostęp 2018-04-21] (ang.).
  80. 8 Wrestlers Who Died In The Ring And 8 Close Calls, TheSportster, 22 sierpnia 2017 [dostęp 2017-11-15] (ang.).
  81. a b CNN – Wrestler Owen Hart killed in fall during stunt, CNN, 24 maja 1999 [dostęp 2017-11-08] (ang.).
  82. a b Chris Flynn, 15 Things WWE Wants You To Forget About The Hart Family, TheRichest, 31 lipca 2016 [dostęp 2018-11-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-11] (ang.).
  83. Alastair Davidson, WWE: Owen Hart's brother blames Vince Russo for wrestler's death in Twitter rant, GiveMeSport, 29 lipca 2014 [dostęp 2019-04-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-21] (ang.).
  84. Ben Halls, Fake Sport, Real Death: The Bizzare Relationship Between Professional Wrestling and Fatality, Vice, 22 lutego 2017 [dostęp 2018-01-24] (ang.).
  85. 9. Roddy Piper On Vince Russo, [w:] Jack Morrell, 10 Greatest Worked Shoots In Wrestling History, WhatCulture.com, 7 sierpnia 2014 [dostęp 2018-01-24] (ang.).
  86. Kevin Harden, Billy Jack Haynes wrestles WWE into federal court, Portland Tribune, 24 października 2014 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  87. Tom Llam, Former Wrestlers File Concussion Lawsuit Against WWE, ABC News, 21 stycznia 2015 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  88. Des Bieler, Dozens of wrestlers sue WWE over CTE, effects of traumatic brain injuries, Chicago Tribune, 19 lipca 2016 [dostęp 2018-04-22] (ang.).
  89. Treść pozwu zbiorowego przeciwko WWE.
  90. Jeff D. Gorman, Federal Judge Clears WWE in Concussion Lawsuit, Courthouse News Service, 30 marca 2018 [dostęp 2018-04-22] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj