24 Pułk Ułanów

24 Pułk Ułanów im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (24 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych.

24 Pułk Ułanów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1947
Patron Stanisław Żółkiewski
Tradycje
Święto 21 września (1927-1935)
6 lipca (1935-1947)
Rodowód 214 Pułku Ułanów
Kontynuacja 42 Pułk Zmechanizowany
11 Brygada Zmechanizowana
24 batalion ułanów
Dowódcy
Pierwszy płk Tadeusz Żółkiewski
Ostatni mjr dypl. Tadeusz Wysocki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska 1940
kampania 1944-1945
bitwa pod Falaise
Organizacja
Dyslokacja Kraśnik
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość 10 Brygada Kawalerii (1921-1939)
10 Brygada Kawalerii Pancernej (1940)
10 Brygada Kawalerii Pancernej (1940-1947)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Stanisław Żółkiewski, patron 24 Pułku Ułanów

Pułk w walce o graniceEdytuj

Rodowód pułku sięga 6 lipca 1920 roku, kiedy to pułkownik Tadeusz Żółkiewski z rozkazu generalnego inspektora Armii Ochotniczej, generała broni Józefa Hallera przystąpił do organizowania Małopolskiej Brygady Jazdy Ochotniczej na terenie Okręgu Generalnego „Lwów” z ośrodkami koncentracji we Lwowie, Przemyślu i Stanisławowie. Do sformowania brygady ostatecznie nie doszło, lecz pułkownik Żółkiewski w sierpniu 1920 roku przy szwadronie zapasowym 14 pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie zorganizował 214 pułk ułanów. 8 sierpnia pułk został oddany do dyspozycji Naczelnego Dowództwa z poleceniem przetransportowania do Mławy. 9 i 10 sierpnia oddziały pułku w liczbie 35 oficerów, 805 szeregowych i 422 koni zostały zawagonowane i skierowane do Mławy. Zmiana sytuacji na froncie wymusiła zmianę miejsca wyładowania transportów. Pierwsze oddziały zostały skierowane do Modlina, a następnie do rejonu Nowy Dwór Mazowiecki-Błonie. Tam też zostały skierowane kolejne oddziały pułku wyładowane w Warszawie[1].

Pułk wziął udział w walkach 1920 na Zamojszczyźnie, na Wołyniu i w środkowe Litwie.

Pułk w okresie pokojuEdytuj

W drugiej dekadzie listopada 1920 roku pułk został przetransportowany koleją z Grodna do Żółkwi. 20 lutego 1921 roku oddział został przesunięty do Dębicy, a 21 lipca tego roku do Staszowa i Pińczowa. 4 grudnia 1921 roku, z powodu bardzo trudnych warunków kwaterunkowych w Pińczowie, część jednostki została przeniesiona do Jarosławia. 4 kwietnia 1922 roku pułk przeniósł się z Jarosławia i Staszowa do Kraśnika, w którym stacjonował do września 1939 roku[2].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 września jako datę święta pułkowego[3]. Święto pułkowe było obchodzone w rocznicę bitwy i szarży 214 pułku ułanów pod Stepaniem 21 września 1920 roku, który to dzień był wielkim triumfem bojowym ułanów-ochotników[4].

W latach 30. XX wieku pułk nieoficjalnie używał imienia „hetmana Stanisław Żółkiewskiego”[5]. Imię patrona zostało zatwierdzone oficjalnie dopiero w czerwcu 1940 roku we Francji[6].

26 czerwca 1935 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, generał brygady Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego z 21 września na 6 lipca, w rocznicę powstania 214 pułku ułanów[7][8].

27 listopada 1938 24 p.uł. stoczył walkę z wojskiem czechosłowackim pod miejscowością Ździar. W potyczce zginął mjr Stefan Rago.

Walki pułku w kampanii wrześniowejEdytuj

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach 10 Brygady Kawalerii. Pierwszą walkę stoczył 1 września pod Jordanowem i Wysoką. Walczył pod: Kasiną Wielką – 2 września, Leszczyną – 5 września, od 8 września pod Łańcutem, Rzeszowem, Radymnem, Dobrosinem, pod Grzybowicą – 15 września. Granicę węgierską pułk przekroczył 19 września 1939. Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[9].

Pułk w PSZ na ZachodzieEdytuj

Pułk został odtworzony we Francji a następnie w Anglii. Wojnę 24 pułk ułanów zakończył 5 maja 1945 na terytorium Niemiec przebywszy całą kampanię w składzie 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

Osobny artykuł: 24 Pułk Ułanów (PSZ).

Żołnierze pułkuEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 24 Pułku Ułanów.
Dowódcy pułku
  • płk Tadeusz Żółkiewski (VII 1920 - III 1921)[10]
  • mjr Jan Kanty Olszewski (III - XI 1921)
  • ppłk Rudolf Lang (XI 1921 - III 1929)
  • płk Kazimierz Halicki (III 1929 - XI 1932)
  • płk dypl. Kazimierz Dworak (XI 1932 - II 1940)
  • ppłk Jerzy Deskur (II 1940 - VIII 1942)
  • ppłk Bogumił Szumski (VIII 1942 - XI 1943)
  • mjr Jan Kański (XI 1943 - VIII 1944, poległ)
  • ppłk Romuald Dowbor (VIII 1944-1947)
  • mjr dypl. Tadeusz Wysocki (1947)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Stefan Chomicz (do I 1931 → komendant Szkoły Podchorążych Kawalerii[11])
  • mjr kaw. Józef Grudziński (I 1931[11] - VI 1934 → praktyka u rejonowego inspektora koni w Kowlu[12])
  • mjr / ppłk kaw. Jarosław Michał Kaczyński (IV 1934[12] - 29 VIII 1939 → dowódca OZ Kaw. Zmot.)
  • mjr kaw. Jerzy Deskur (1939)[13]
II zastępcy dowódcy pułku - kwatermistrzowie
  • mjr kaw. Jerzy Deskur (III 1931[14] – VIII 1939 → zastępca dowódcy pułku)
Inni oficerowie pułku
Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918-1920
  • st. wachm. Stanisław Daum
  • ppor. Wacław Gebethner
  • plut. Stanisław Grabiński
  • ś.p. plut. Stanisław Hübsch
  • kpr. Jerzy Kossakowski
  • por. Andrzej Kładko
  • st. ułan Dominik Łempicki
  • ppor. Roman Majewski
  • ułan Kazimierz Piątek
  • ppor. Mieczysław Prosałowski
  • ks. kapelan Mieczysław Tarnawski
  • ś.p. por. Stefan Zaborowski
  • por. Karol Zdziechowski
  • płk Tadeusz Żółkiewski

Ponadto 9 oficerów, 14 podoficerów i 29 ułanów zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[15].

Obsada personalna pułku w sierpniu 1920 rokuEdytuj

Obsada personalna pułku w sierpniu 1920 roku[16]

  • dowódca pułku - płk Tadeusz Żółkiewski
  • adiutant - por. Józef Przewłocki
  • lekarz - ppor. lek. dr Bolesław Piechowski
  • kapelan - ks. kapelan dr Mieczysław Tarnawski
  • dowódca I dywizjonu - rtm. Adam Bieńkowski
  • dowódca II dywizjonu - rtm. Marian Obertyński
  • dowódca 1 szwadronu - por. Alojzy Prądzyński
  • dowódca 2 szwadronu - por. Karol Zdziechowski
  • dowódca 3 szwadronu - por. Roman Wierzbicki
  • dowódca 4 szwadronu - por. Stefan Zaborowski
  • dowódca szwadronu karabinów maszynowych - ppor. Roman Majewski
  • pułkowa czołówka sanitarna - p. Ludwik Kozłowski

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[17][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Kazimierz Dworak
  • I zastępca dowódcy – ppłk Jarosław Michał Kaczyński
  • I zastępca dowódcy (dubler) – mjr dypl. Walerian Bogusławski
  • adiutant – rtm. Stefan Roman Łukowski[b] *
  • oficer techniczny – por. br. panc. Jan Karol Sochacki
  • naczelny lekarz medycyny – mjr dr Władysław I Pawłowicz
  • komendant rejonu PW Konnego – rtm. adm. (kaw.) Romuald Kamiński (*)
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jerzy Deskur
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Roman Janas
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. adm. (kaw.) Benedykt Suchodolski
  • oficer administracyjno-materiałowy – rtm. adm. (kaw.) Stanisław Trachimowicz
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Stefan Roman Łukowski (*)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Gustaw Höpting
  • oficer żywnościowy – por. Stanisław Michalski
  • dowódca szwadronu specjalnego – vacat
  • dowódca plutonu łączności – por. Janusz Władysław Nowakowski
  • dowódca plutonu motocyklistów – por. Zbigniew Bronisław Szumański
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Kazimierz Roman Kozłowski
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Włodzimierz II Zawadzki
  • dowódca plutonu – por. Marian Piwoński
  • dowódca 2 szwadronu – por. Władysław Rakowski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Władysław Ziółkowski
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Jan Witold Kański
  • dowódca plutonu – por. Romuald Radziwiłowicz
  • dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Mieczysław Otrembski
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Wiktor Zarembiński
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Branicki
  • dowódca plutonu – por. Zygmunt Starzyński
  • dowódca szwadronu km – por. Kazimierz Nelczarski
  • dowódca plutonu – por. Witold Władysław Ostapowicz
  • dowódca plutonu – por. Mieczysław Perzyński
  • dowódca szwadronu zapasowego – vacat
  • zastępca dowódcy – rtm. adm. (kaw.) Romuald Kamiński (*)
  • na kursie – rtm. Tadeusz Domański
  • na kursie – rtm. Tadeusz Maleszewski
  • na kursie – por. Józef Derengowski
  • na kursie – por. Michał Franciszek Paciorek

Obsada personalna we wrześniu 1939 rokuEdytuj

  • Dowódca pułku – płk dypl. Kazimierz Dworak[20]
  • Zastępca dowódcy – mjr Jerzy Deskur
  • I adiutant – rtm. Stefan Łukowski
  • II adiutant – por. Janusz Nowakowski
  • Kwatermistrz – kpt. int. Gustaw Höpting
  • Płatnik – st. wachm. Stanisław Szymański
  • Oficer żywnościowy – por. rez. Zygmunt Kozłowski
  • Oficer techniczny – por. br. panc. Jan Sochacki
  • Dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Michalski
  • Dowódca plutonu motocykli – por. Zbigniew Szumański
  • Dowódca plutonu przeciwpancernego – ppor. rez. Jerzy Telatycki
  • Dowódca 1 szwadronu – por Marian Piwoński
  • Dowódca 2 szwadronu – por Władysław Rakowski
  • Dowódca 3 szwadronu – rtm. Jan Kański
  • Dowódca 4 szwadronu – rtm. Wiktor Zarembiński
  • Dowódca szwadronu ckm – rtm. Tadeusz Maleszewski

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1939

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar pułku
 
pierwszy z lewej

Sztandar
Sztandar 24 Pułku Ułanów został ufundowany przez byłych żołnierzy 214 pułku ułanów Armii Ochotniczej, a wręczony 30 kwietnia 1923 w Warszawie przez marszałka Józefa Piłsudskiego[6].

Na jednej stronie sztandaru widnieje znak "214 PU A.O.", napis "Honor i Ojczyzna", zaś na drugiej numer Pułku – „24” i Orzeł Biały.

Po kampanii 1939 sztandar został przewieziony do Francji; skąd przeszedł z pułkiem do Wielkiej Brytanii i towarzyszył mu w kampanii 1944/1945 roku.

11 listopada 1966 roku w Londynie generał broni Władysław Anders udekorował sztandar pułku Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr 1329.

Odznaka pułkowa
14 stycznia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pułkowej[21].

Odznaka o wymiarach 45x45 mm ma kształt zbliżony do Krzyża Walecznych o ramionach emaliowanych w kolorze białym z żółtym paskiem pośrodku. Na środek krzyża nałożony srebrny orzeł wz. 1927, między ramionami promienie słońca. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, łączona trzema nitami, emaliowana, na rewersie odznaki honorowej adnotacja "honoris causa". Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[22].

Barwy

  Proporczyk biały z wąskim żółtym paskiem pośrodku

  Otok biały[23]

  Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

  proporczyk dowództwa w 1939

  proporczyk 1 szwadronu w 1939

  proporczyk 2 szwadronu w 1939

  proporczyk 3 szwadronu w 1939

  proporczyk 4 szwadronu w 1939

  proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

  proporczyk plutonu łączności w 1939


Żurawiejka

Piją wina pełne dzbanki,
kochają ich Lublinianki.
Lance do boju...
Gubi lance, gówno warty,
to jest pułk dwudziesty czwarty
Lance do boju...

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[19].

PrzypisyEdytuj

  1. Broczyński 1929 ↓, s. 5-6.
  2. Broczyński 1929 ↓, s. 26, 28.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Broczyński 1929 ↓, s. 29.
  5. Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 ↓, s. 37.
  6. a b Satora 1990 ↓, s. 240.
  7. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 4.
  8. Smaczny 1989 ↓, s. 95-197.
  9. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  10. 24 Pułk Ułanów. 10bkpanc.wp.mil.pl. [dostęp 2015-08-14].
  11. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 161.
  13. Gaj 2013 ↓, s. 64.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 104.
  15. Broczyński 1929 ↓, s. 31.
  16. Broczyński 1929 ↓, s. 7.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 706–707.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  20. Gaj 2013 ↓, s. 64-67.
  21. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 14 stycznia 1928 roku, poz. 11.
  22. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 206.
  23. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

BibliografiaEdytuj