Otwórz menu główne

Język jakucki – język Jakutów, narodu zamieszkującego wschodnią Syberię. Mówi nim ok. 450 tys. ludzi. Zaliczany do języków turkijskich, jednak długi wpływ języków tungusko-mandżurskich i mongolskich wywarł duży wpływ na fonetykę, słownictwo i gramatykę.

Саха тыла
Obszar Federacja Rosyjska
Liczba mówiących 450 tys. (2010)[1]
Klasyfikacja genetyczna Języki ałtajskie (?)
Pismo/alfabet cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy  Jakucja
UNESCO 2 wrażliwy
Ethnologue 2 prowincjonalny
Kody języka
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 sah
Kod ISO 639-3 sah
IETF sah
Glottolog yaku1245
Ethnologue sah
GOST 7.75–97 яку 865
WALS ykt
Występowanie
Lenguas siberianas septentrionales.png
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Z języka jakuckiego rozwinął się w XVII w. język dołgański.

Charakterystyka językowaEdytuj

Jest językiem aglutynacyjnym, ale ma też elementy fleksyjne. Charakterystyczną cechą fonetyki jest obecność samogłosek długich oraz dyftongów (ыа „ya”, уо „uo”, иэ „ie”, үө „üö”), a także najbardziej wśród języków turkijskich rozwinięta harmonia wokalna, która w języku jakuckim występuje w 3 odmianach: harmonia palatalna (np. *a-e > a-a; *e-a > e-e), harmonia labialna (np. *a-u > a-y; *e-ü > e-i; *ö-i > ö-ü) oraz atrakcja labialna (*o-a > o-o; *ö-e > ö-ö).

Posiada 2 deklinacje: posesywną i nieposesywną. Nieposesywna (koń, konia itd.) jest deklinacją podstawową, podczas gdy posesywna (mój koń, mojego konia itd.) jest zbudowana na bazie nieposesywnej, acz nie zawsze jest to proste połączenie sufiksu posesywnego (np. w znaczeniu ‘mój’) z sufiksem deklinacyjnym. W deklinacji nieposesywnej występują następujące przypadki (w nawiasach podany jest ich wykładnik morfologiczny w postaci podstawowej, tzn. występującej po tematach zakończonych na samogłoskę):

Czasownik posiada bogactwo form.

AlfabetEdytuj

W historii języka yakut istnieją 4 etapy:

  • Do początku lat 20. XX w. - cyrylica;
  • 1917-1929 - Nowogrodzow pisze, w oparciu o alfabet łaciński;
  • Od 1939 r., pismo cyrylica.
 
Alfabet Nowgorodow (1917-1927) z podkładu 1929

Alfabet stworzony w 1922 przez S. Nowgorodowa na bazie międzynarodowego alfabetu fonetycznego, od 1939 grażdanka.

Jakut alfabet łaciński (1929–1939):

A a B b C c Ç ç D d E e F f G g
Ƣ ƣ H h I i J j K k L l M m N n
N̡ n̡ O o Ө ө P p Q q R r S s Ş ş
T t U u V v W w X x Y y Z z Ƶ ƶ
Ь ь '


Jakut cyrylicy alfabet (z 1939 - do chwili obecnej):

А а Б б В в Г г Ҕ ҕ Д д Дь дь Е е
Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Л л М м
Н н Ҥ ҥ Нь нь О о Ө ө П п Р р С с
Һ һ Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч
Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Alfabet jakucki składa się z 40 liter[2].

Litera Nazwa jakucka MAF Uwagi
А а а [a]
Б б бэ [b]
В в вэ [v] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Г г гэ [g]
Ҕ ҕ ҕэ [ɣ], [ʁ]
Д д дэ [d]
Дь дь дьэ [ɟ]
Е е е [e], [je] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Ё ё ё [jo] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Ж ж жэ [ʒ] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
З з зэ [z] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
И и и [i]
Й й йот [j], []
К к ка [k], [q]
Л л эл [l]
М м эм [m]
Н н эн [n]
Ҥ ҥ эҥ [ŋ] Ligatura нг
Нь нь эньэ [ɲ]
О о о [o]
Ө ө ө [ø]
П п пэ [p]
Р р эр [r]
С с эс [s]
Һ һ һэ [h]
Т т тэ [t]
У у у [u]
Ү ү ү [y]
Ф ф эф [f] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Х х ха [x]
Ц ц цэ [ʦ] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Ч ч че [ʧ]
Ш ш ша [ʃ] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Щ щ ща [ɕː] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Ъ ъ кытаанах бэлиэ [.] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Ы ы ы [ɯ]
Ь ь сымнатар бэлиэ [ʲ]
Э э э [e]
Ю ю ю [ju] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego
Я я я [ja] Wykorzystywana tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego

PrzypisyEdytuj

  1. ВПН-2010, www.gks.ru [dostęp 2017-11-24] (ros.).
  2. Ł.N. Charitonow: Samouczitiel jakutskogo jazyka. Jakuck: Jakutskoje kniżnoje izdatielstwo, 1987, s. 232.

Linki zewnętrzneEdytuj