Premier League

1. poziom rozgrywek ligowych w piłce nożnej mężczyzn w Anglii

Premier League – najwyższa w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Anglii, będąca jednocześnie najwyższym szczeblem centralnym (I poziom ligowy), utworzona 20 lutego 1992 i od tego momentu zarządzana przez FA Premier League. Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon od sierpnia do maja), systemem kołowym i przeznaczone są dla 20 najlepszych angielskich i walijskich klubów piłkarskich. Ich triumfator zostaje mistrzem Anglii, zaś najsłabsze drużyny są relegowane do EFL Championship.

Premier League
English Premier League
Sports current event.svg 2022/2023
Państwo

 Anglia
 Walia

Oficjalny skrót

EPL, PL

Dyscyplina

piłka nożna

Data założenia

20 lutego 1992

Poprzednia nazwa

Premiership (1993–2007)

Rozgrywki
Liczba drużyn

20

Niższy poziom ligowy

EFL Championship

Puchary

Puchar Anglii
Puchar Ligi Angielskiej

Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzca

Manchester United

Obecny zwycięzca

Manchester City (2021/2022)

Najwięcej zwycięstw

Manchester United (13)

Strona internetowa

Liga została założona 20 lutego 1992 jako FA Premier League, gdy kluby Football League First Division zdecydowały się uniezależnić od The Football League i Football Association. Od tego czasu Premier League jest najchętniej oglądaną ligą sportową na świecie[1]. Są to także najbardziej dochodowe rozgrywki piłkarskie. W sezonie 2007/2008 obroty klubów wyniosły 1,93 miliardów funtów (3,15 miliardów dolarów)[2].

Od czasu założenia w rozgrywkach Premier League brało udział 49 drużyn.

HistoriaEdytuj

TłoEdytuj

Pomimo znaczących europejskich sukcesów angielskiej piłki nożnej w latach 70. i początku lat 80. XX wieku, po 1985 r. nastąpił poważny kryzys tamtejszego futbolu. Niedoinwestowane od dłuższego czasu stadiony popadały w ruinę, a stałym elementem większości meczów było chuligaństwo. Spowodowało to spadek zainteresowania wszystkimi krajowymi rozgrywkami, a tym samym ich znaczenia dla mediów oraz sponsorów. Dodatkowo, na skutek zamieszek na Heysel, w 1985 r. angielskie klubu dostały 5-letni zakaz gry w europejskich pucharach[3]. Football League First Division, będąca w tym czasie najwyższym szczeblem ligowym w Anglii, znacznie odstawała od czołowych rozgrywek "starego kontynentu", jak Serie A, czy Primera División, zarówno pod względem meczowej frekwencji, jak i przychodów klubów. Z tego powodu kilku czołowych angielskich zawodników przeniosło się do drużyn włoskich oraz hiszpańskich[4]. Nadspodziewanie dobry występ reprezentacji Anglii podczas Mistrzostw Świata 1990 (dojście do półfinału) spowodował ponowny wzrost popularności piłki nożnej w tym kraju. W tym samym roku UEFA zniosła wykluczenie angielskich zespołów z europejskich pucharów. W 1991 r. Manchester United zdobył Puchar Zdobywców Pucharów. Po tragedii na Hillsborough wydano Raport Taylora, który zapoczątkował przebudowę i modernizację obiektów sportowych w Wielkiej Brytanii[5].

Największe angielskie kluby zaczęły przekształcać się w przedsięwzięcia biznesowe, stosując komercyjne zasady działania w celu maksymalizacji zysków. Liderami tej transformacji stali się Martin Edwards z Manchesteru United, Irving Scholar z Tottenhamu Hotspur i David Dein z Arsenalu. Najlepsze kluby starały się zwiększyć swoją władzę i dochody groźbą oderwania się od Football League. Istotne znaczenie zacząły mieć pieniądze z tytułu praw telewizyjnych. Za dwuletnią umowę podpisaną w 1986 r. Football League otrzymało 6,3 milionów funtów z czego kluby otrzymały do podziału połowę. Negocjacje w 1988 r. były prowadzone pod groźbą odejścia dziesięciu klubów i utworzenia „superligi”, ale ostatecznie przekonano je do pozostania – kwota nowego, czteroletniego kontraktu wyniosła 44 miliony funtów, a kluby uzyskały aż 75% z niej[6]. W 1988 r. pierwszy raz spróbowano oddzielić First Division od Football League, jednak się to nie powiodło[7]. Na początku lat 90. duże kluby ponownie rozważały odejście, bowiem musiały sfinansować koszty modernizacji swoich stadionów zgodnie z wytycznymi Raportu Taylora[8].

ZałożenieEdytuj

Na końcu sezonu 1990/1991 dyskusji została poddana także kwestia przyciągnięcia większej ilości pieniędzy do piłki nożnej przez stworzenie nowej ligi. 17 lipca 1991 kluby z First Division podpisały umowę, w której znajdowały się szczegóły założenia FA Premier League[9]. Nowe rozgrywki miały być komercyjnie niezależne od The Football Association oraz Football League, przez co FA Premier League mogła zawierać własne umowy o prawa telewizyjne oraz sponsorskie. Większy dochód pozwoliłby angielskim zespołom konkurować z klubami z całej Europy[4].

20 lutego 1992 kluby First Division zrezygnowały z gry w Football League i 27 maja 1992 FA Premier League została spółką z ograniczoną odpowiedzialnością[4]. Od tego czasu w skład Football League wchodzą trzy ligi, zaś wcześniej przez 104 lata w jej skład wchodziły cztery szczeble rozgrywek. Nie było natomiast zmiany w formacie rozgrywek, w Premier League grała taka sama liczba klubów jak w First Division. Obowiązywał także system spadku i awansu pomiędzy najwyższą ligą a drugim szczeblem rozgrywek, który zmienił nazwę na First Division; trzecia liga nazywała się natomiast Second Division.

Po założeniuEdytuj

Debiut nowych rozgrywek miał miejsce w sezonie 1992/1993, a wystąpiły w nim 22 drużyny: Arsenal, Aston Villa, Blackburn Rovers, Chelsea, Coventry City, Crystal Palace, Everton, Ipswich Town, Leeds United, Liverpool, Manchester City, Manchester United, Middlesbrough, Norwich City, Nottingham Forest, Oldham Athletic, Queens Park Rangers, Sheffield United, Sheffield Wednesday, Southampton, Tottenham Hotspur oraz Wimbledon. Pierwszą bramkę zdobył Brian Deane dla Sheffield United, w wygranym 2:1 spotkaniu z Manchesterem United. W 1995 r. na skutek namowy FIFA liczba zespołów w rozgrywkach została zmniejszona do 20. Wówczas cztery zespoły spadły z ligi, zaś na ich miejsce powróciły dwa inne. 8 czerwca 2006 FIFA złożyła wniosek o zmniejszenie przez wszystkie najlepsze ligi europejskie liczby drużyn do 18, jednak Premier League sprzeciwiła się temu[10]. W sezonie 2007/2008 grało 20 klubów. W 2007 r. zmieniła się także nazwa rozgrywek z FA Premier League na Premier League[11].

StrukturaEdytuj

Premier League jest kierowana przez korporację, podzieloną pomiędzy dwadzieścia klubów. Każdy klub posiada pewną część udziałów oraz swój głos we wszystkich aspektach działania spółki, takich jak kontrakty czy zmiany zasad. Kluby wybierają prezesów i grupę dyrektorów, którzy zajmują się codziennymi sprawami korporacji. Football Association, piłkarska federacja angielska, nie ingeruje w codzienne działanie spółki, jednak jest jednym z udziałowców i posiada prawo weta.

SponsoringEdytuj

Premier League miała sponsora tytularnego w latach 1993–2016:

  • 1993–2001: Carling (FA Carling Premiership)
  • 2001–2004: Barclaycard (Barclaycard Premiership)
  • 2004–2007: Barclays (Barclays Premiership)
  • 2007–2016: Barclays Premier League[12]

Format rozgrywekEdytuj

W Premier League swoje mecze rozgrywa dwadzieścia zespołów. Podczas sezonu (który trwa od sierpnia do maja) każda para drużyn gra ze sobą dwukrotnie, raz na stadionie jednego z nich, a raz na stadionie drugiego - daje to 38 meczów dla każdego zespołu i 380 meczów w całym sezonie. W soboty większość meczów rozgrywanych jest o godzinie 16:00 czasu CET. Są to mecze nietransmitowane w brytyjskiej telewizji. Czasem mecze sobotnie są rozgrywane o 13:30 i 18:30 ze względu na relację telewizyjną. Podobnie jest z meczami niedzielnymi o 14:30 lub 17:00 czasu CET, czasami są też mecze o godzinie 16:00 kiedy angielska drużyna grała wcześniej w czwartek w europejskich pucharach. Natomiast czasem jeden pojedynek kolejki odbywa się w poniedziałek o 21:00 czasu CET również ze względów telewizyjnych. Od sezonu 2016/2017 zdarza się, że mecz inaugurujący weekendową kolejkę jest rozgrywany już w piątek o 21:00 czasu CET. Zwycięska drużyna otrzymuje trzy punkty, za remis dostaje się jeden, natomiast drużyna pokonana nie dostaje żadnego punktu. Kluby są klasyfikowane w tabeli po liczbie punktów, następnie po różnicy goli (bramek zdobytych i straconych). Na końcu sezonu klub, który zgromadził najwięcej punktów, zostaje mistrzem ligi.

Skład ligi w sezonie 2022/23Edytuj

Uczestnicy poprzedniej edycji
MNC Manchester City   Manchester 1
LFC Liverpool   Liverpool 2
CHE Chelsea Londyn 3
TOT Tottenham Hotspur Londyn 4
ARS Arsenal Londyn 5
MNU Manchester United Manchester 6
WHU West Ham United Londyn 7
LEI Leicester City Leicester 8
B&H Brighton & Hove Albion Brighton 9
WOL Wolverhampton Wanderers Wolverhampton 10
NEW Newcastle United Newcastle upon Tyne 11
CRY Crystal Palace Londyn 12
BRE Brentford Londyn 13
AST Aston Villa Birmingham 14
SOT Southampton Southampton 15
EVE Everton Liverpool 16
LEE Leeds United Leeds 17
   Spadek z Premier League 2021/22
BUR Burnley Burnley 18
WAT Watford Watford 19
NOR Norwich City Norwich 20
  Awans z EFL Championship 2021/22
FUL Fulham Londyn 1
BOU Bournemouth Bournemouth 2
po barażach
NTF Nottingham Forest West Bridgford 4

Oznaczenia:

  • kolumna pierwsza – skróty nazw drużyn,
  • kolumna trzecia – siedziba klubu,
  • kolumna czwarta – miejsce zajęte w poprzednim sezonie.

Lista sezonówEdytuj

Sezon K T Mistrz Wicemistrz III miejsce Br. Król strzelców Uwagi
Premier League
1992/1993     1 Manchester United Aston Villa Norwich City 22   Teddy Sheringham (Nottingham Forest/Tottenham) 22 kluby
1993/1994     2 Manchester United Blackburn Rovers Newcastle United 34   Andrew Cole (Newcastle United) 22 kluby
1994/1995     1 Blackburn Rovers Manchester United Nottingham Forest 34   Alan Shearer (Blackburn Rovers) 22 kluby
1995/1996     3 Manchester United Newcastle United Liverpool 31   Alan Shearer (Blackburn Rovers) 20 klubów
1996/1997     4 Manchester United Newcastle United Arsenal 25   Alan Shearer (Newcastle United) 20 klubów
1997/1998     1 Arsenal Manchester United Liverpool 18   Chris Sutton (Blackburn Rovers),
  Dion Dublin (Coventry City),
  Michael Owen (Liverpool)
20 klubów
1998/1999     5 Manchester United Arsenal Chelsea 18   Jimmy Floyd Hasselbaink (Leeds United),
  Michael Owen (Liverpool),
  Dwight Yorke (Manchester United)
20 klubów
1999/2000     6 Manchester United Arsenal Leeds United 30   Kevin Phillips (Sunderland) 20 klubów
2000/2001     7 Manchester United Arsenal Liverpool 23   Jimmy Floyd Hasselbaink (Chelsea) 20 klubów
2001/2002     2 Arsenal Liverpool Manchester United 24   Thierry Henry (Arsenal) 20 klubów
2002/2003     8 Manchester United Arsenal Newcastle United 25   Ruud van Nistelrooy (Manchester United) 20 klubów
2003/2004     3 Arsenal Chelsea Manchester United 30   Thierry Henry (Arsenal) 20 klubów
2004/2005     1 Chelsea Arsenal Manchester United 25   Thierry Henry (Arsenal) 20 klubów
2005/2006     2 Chelsea Manchester United Liverpool 27   Thierry Henry (Arsenal) 20 klubów
2006/2007     9 Manchester United Chelsea Liverpool 20   Didier Drogba (Chelsea) 20 klubów
2007/2008     10 Manchester United Chelsea Arsenal 31   Cristiano Ronaldo (Manchester United) 20 klubów
2008/2009     11 Manchester United Liverpool Chelsea 19   Nicolas Anelka (Chelsea) 20 klubów
2009/2010     3 Chelsea Manchester United Arsenal 29   Didier Drogba (Chelsea) 20 klubów
2010/2011     12 Manchester United Chelsea Manchester City 20   Dimityr Berbatow (Manchester United),
  Carlos Tévez (Manchester City)
20 klubów
2011/2012     1 Manchester City Manchester United Arsenal 30   Robin van Persie (Arsenal) 20 klubów
2012/2013     13 Manchester United Manchester City Chelsea 26   Robin van Persie (Manchester United) 20 klubów
2013/2014     2 Manchester City Liverpool Chelsea 31   Luis Suárez (Liverpool) 20 klubów
2014/2015     4 Chelsea Manchester City Arsenal 26   Sergio Agüero (Manchester City) 20 klubów
2015/2016     1 Leicester City Arsenal Tottenham Hotspur 25   Harry Kane (Tottenham Hotspur) 20 klubów
2016/2017     5 Chelsea Tottenham Hotspur Manchester City 29   Harry Kane (Tottenham Hotspur) 20 klubów
2017/2018     3 Manchester City Manchester United Tottenham Hotspur 32   Mohamed Salah (Liverpool) 20 klubów
2018/2019     4 Manchester City Liverpool Chelsea 22   Mohamed Salah (Liverpool),
  Sadio Mané (Liverpool),
  Pierre-Emerick Aubameyang (Arsenal)
20 klubów
2019/2020     1 Liverpool Manchester City Manchester United 23   Jamie Vardy (Leicester City) 20 klubów
2020/2021     5 Manchester City Manchester United Liverpool 23   Harry Kane (Tottenham Hotspur) 20 klubów
2021/2022     6 Manchester City Liverpool Chelsea 23   Mohamed Salah (Liverpool),
  Son Heung-Min (Tottenham Hotspur)
20 klubów

StatystykiEdytuj

Podium Premier League (od sezonu 1992/93)Edytuj

W dotychczasowej historii Premier League na podium oficjalnie stawało w sumie 13 drużyn. Liderem klasyfikacji jest Manchester United, który zdobył 13 tytułów mistrzowskich.

Lp. Klub Miejsca na podium Zwycięskie sezony
     
1. Manchester United 13 7 4 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1996/97, 1998/99, 1999/00, 2000/01, 2002/03, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2012/13
2. Manchester City 6 3 2 2011/12, 2013/14, 2017/18, 2018/19, 2020/21, 2021/22
3. Chelsea F.C. 5 4 6 2004/05, 2005/06, 2009/10, 2014/15, 2016/17
4. Arsenal F.C. 3 6 5 1997/98, 2001/02, 2003/04
5. Liverpool F.C. 1 5 6 2019/20
6. Blackburn Rovers 1 1 0 1994/95
7. Leicester City 1 0 0 2015/16
8. Newcastle United 0 2 2
9. Tottenham Hotspur 0 1 2
10. Aston Villa 0 1 0
11. Leeds United 0 0 1
Norwich City F.C. 0 0 1
Nottingham Forest F.C. 0 0 1
Suma 30 30 30

500+ występówEdytuj

Stan na 30.4.2022

Źródło: Strona Premier League.

Lp. Gracz Kluby Mecze Lata gry
1   Gareth Barry Aston Villa (365), Manchester City (132), Everton (131) i West Bromwich Albion (25) 653 1998-2018
2   Ryan Giggs Manchester United 632 1992-2014
3   Frank Lampard West Ham United (148), Chelsea (429) i Manchester City (32) 609 1996-2015
4   James Milner Leeds United (48), Newcastle United (94), Aston Villa (100), Manchester City (147) i Liverpool (198) 588 2002-
5   David James Liverpool (214), Aston Villa (67), West Ham United (64), Manchester City (93) i Portsmouth (134) 573 1992-2010
6   Gary Speed Leeds United (143), Everton (58), Newcastle United (213) i Bolton Wanderers (121) 535 1992-2008
7   Emile Heskey Leicester City (124), Liverpool (150), Birmingham City (68), Wigan Athletic (82) i Aston Villa (92) 516 1995-2012
8   Mark Schwarzer Middlesbrough (332), Fulham (172), Chelsea (4) i Leicester City (6) 514 1997-2015
9   Jamie Carragher Liverpool 508 1997-2013
10   Phil Neville Manchester United (263) i Everton (242) 505 1995-2013
11   Rio Ferdinand West Ham United (127), Leeds United (54), Manchester United (312) i Queens Park Rangers (11) 504 1996-2015
  Steven Gerrard Liverpool 504 1998-2015
13   Sol Campbell Tottenham Hotspur (255), Arsenal (135), Portsmouth (95) i Newcastle United (7) 503 1992-2011
Pogrubioną czcionką zaznaczono graczy nadal występujących w Premier League

100+ bramek w Premier LeagueEdytuj

Stan na 22.5.2022

Źródło: Strona Premier League

100 goli w Premier League
Lp Gracz Kluby Gole
1   Alan Shearer Blackburn Rovers (112), Newcastle United (148) 260
2   Wayne Rooney Everton (25) i Manchester United (183) 208
3   Andrew Cole Newcastle United (43), Manchester United (93), Blackburn Rovers (27), Fulham (12), Manchester City (9), Portsmouth (3) 187
4   Sergio Agüero Manchester City 184
5   Harry Kane Tottenham Hotspur 183
6   Frank Lampard West Ham United (24), Chelsea (147), Manchester City (6) 177
7   Thierry Henry Arsenal 175
8   Robbie Fowler Liverpool (128), Leeds United (14), Manchester City (21) 163
9   Jermain Defoe West Ham United (18), Portsmouth (15), Tottenham Hotspur (91), Sunderland (34), Bournemouth (4) 162
10   Michael Owen Liverpool (118), Newcastle United (26), Manchester United (5), Stoke City (1) 150
11   Les Ferdinand Q.P.R. (60), Newcastle United (41), Tottenham Hotspur (33), West Ham United (2), Leicester City (12), Bolton Wanderers (1) 149
12   Teddy Sheringham Tottenham Hotspur (98), Manchester United (31), Portsmouth (9), West Ham United (8) 146
13   Robin van Persie Arsenal (96), Manchester United (48) 144
14   Jamie Vardy Leicester City 133
15   Jimmy Floyd Hasselbaink Leeds United (34), Chelsea (69), Middlesbrough (22) i Charlton Athletic (2) 127
16   Robbie Keane Coventry City (12), Leeds United (13), Tottenham Hotspur (91), Liverpool (5), West Ham United (2), Aston Villa (3) 126
17   Nicolas Anelka Arsenal (23), Liverpool (4), Manchester City (37), Bolton Wanderers (21), Chelsea (38), West Bromwich Albion (2) 125
18   Dwight Yorke Aston Villa (60), Manchester United (48), Blackburn Rovers (12), Birmingham City (2), Sunderland (1) 123
19   Romelu Lukaku West Bromwich Albion (17), Everton (68), Manchester United (28) i Chelsea (8) 121
20   Steven Gerrard Liverpool 120
  Mohamed Salah Liverpool 120
22   Ian Wright Arsenal (104), West Ham United (9) 113
23   Dion Dublin Manchester United (2), Coventry (61), Aston Villa (48) 111
  Sadio Mané Southampton (21), Liverpool (89) 111
25   Emile Heskey Leicester City (33), Liverpool (39), Birmingham City (14), Wigan Athletic (15), Aston Villa (9) 110
26   Ryan Giggs Manchester United 109
  Raheem Sterling Liverpool (18), Manchester City (91) 109
28   Peter Crouch Aston Villa (6), Southampton (12), Liverpool (22), Portsmouth (11), Tottenham Hotspur (12), Stoke City (45) 108
29   Paul Scholes Manchester United 107
30   Darren Bent Ipswich Town (1), Charlton Athletic (31), Tottenham Hotspur (18), Sunderland (32), Aston Villa (21), Fulham (3) 106
31   Didier Drogba Chelsea 104
32   Cristiano Ronaldo Manchester United 102
33   Matthew Le Tissier Southampton 100
Pogrubioną czcionką zaznaczono graczy nadal występujących w Premier League

Najwięcej asystEdytuj

Stan na 22.5.2022

Źródło: Strona Premier League

Lp Gracz Kluby Asysty
1   Ryan Giggs Manchester United 162
2   Cesc Fàbregas Arsenal (70), Chelsea (41) 111
3   Wayne Rooney Everton (12), Manchester United (91) 103
4   Frank Lampard West Ham United (8), Chelsea (93), Manchester City (1) 102
5   Dennis Bergkamp Arsenal 94
6   David Silva Manchester City 93
7   Steven Gerrard Liverpool 92
8   James Milner Newcastle United (8), Aston Villa (28), Manchester City (25), Liverpool (25) 86
  Kevin De Bruyne Chelsea (1), Manchester City (85) 86
10   David Beckham Manchester United 80
Pogrubioną czcionką zaznaczono graczy nadal występujących w Premier League

Bramkarze ze 100+ czystymi kontamiEdytuj

Stan na 22.5.2022

Źródło: Strona Premier League

Lp Gracz Kluby Czyste konta
1   Petr Čech Chelsea (162), Arsenal (40) 202
2   David James Liverpool (72), Aston Villa (20), West Ham United (18), Manchester City (20), Portsmouth (39), 169
3   Mark Schwarzer Middlesbrough (92), Fulham (56), Chelsea (2), Leicester City (1) 151
4   David Seaman Arsenal (137), Manchester City (3) 140
5   Nigel Martyn Crystal Palace (25), Leeds United (82), Everton (30) 137
6   Pepe Reina Liverpool (134), Aston Villa (2) 136
7   Edwin van der Sar Fulham (42), Manchester United (90) 132
  Tim Howard Manchester United (16), Everton (116) 132
  Brad Friedel Liverpool (6), Blackburn Rovers (77), Aston Villa (35), Tottenham Hotspur (14), 132
10   David de Gea Manchester United 130
11   Peter Schmeichel Manchester United (112), Aston Villa (7), Manchester City (9) 128
12   Joe Hart Manchester City (109), Birmingham City (10), West Ham United (4), Burnley (4) 127
13   Hugo Lloris Tottenham Hotspur 120
14   Shay Given Blackburn Rovers (1), Newcastle United (89), Manchester City (14), Aston Villa (9) 113
15   Jussi Jääskeläinen Bolton Wanderers (89), West Ham United (19), 108
16   Thomas Sørensen Sunderland (35), Aston Villa (46), Stoke City (26) 107
Pogrubioną czcionką zaznaczono graczy nadal występujących w Premier League

UczestnicyEdytuj

W rozgrywkach Premier League, od sezonu 1992/1993 do sezonu 2022/2023, udział brało łącznie 50 zespołów, z czego 6 (Arsenal F.C., Chelsea F.C., Everton F.C., Liverpool F.C., Manchester United F.C. i Tottenham Hotspur F.C.) wystąpiło w każdej edycji.

Pogrubione zespoły biorące udział w sezonie 2022/2023.

Prawa telewizyjne w PolsceEdytuj

Do końca sezonu 2021/2022 prawa telewizyjne do Premier League w Polsce posiada Canal+. Transmisje ze spotkań ligi angielskiej na żywo w Internecie udostępniane są przez platformy streamingowe Player i Canal+online[13]. Po ponad 20 latach pokazywania meczów Premier League w Polsce, telewizja Canal+ utraciła prawa do rozgrywek. Od sezonu 2022/2023 do 2027/2028 transmisje z meczów Premier League w Polsce będzie pokazywać platforma Viaplay[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Campbell, Dennis: United (versus Liverpool) Nations (ang.). The Observer, 06.01.2002. [dostęp 2009-08-26].
  2. Premier League revenues near £2bn (ang.). BBC News, 04.06.2009. [dostęp 2009-08-26].
  3. 1985: English teams banned after Heysel (ang.). BBC Archive. [dostęp 2009-08-26].
  4. a b c A History of The Premier League (ang.). Premier League. [dostęp 2009-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-18)].
  5. The Taylor Report (ang.). Footballnetwork. [dostęp 2009-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-10-16)].
  6. Crawford, Gary: Fact Sheet 8: British Football on Television (ang.). University of Leicester Centre for the Sociology of Sport. [dostęp 2009-08-27].
  7. The History Of The Football League (ang.). Football League. [dostęp 2009-08-27].
  8. Zakłady Premier League, www.betfan.pl [dostęp 2020-07-19] (pol.).
  9. In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs (ang.). HM Courts Service, 2006. [dostęp 2009-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-27)].
  10. Fifa wants 18-team Premier League (ang.). BBC Sport, 08.06.2006. [dostęp 2009-08-27].
  11. Premier League and Barclays Announce Competition Name Change (ang.). Premier League, 14.05.2007. [dostęp 2009-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-04)].
  12. Barclays secures Premier League Global title sponsorship. Barclays, 27 września 2006. [dostęp 2007-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (6 października 2008)].
  13. Premier League (Liga Angielska) mecze na żywo, transmisje online TV, live stream • Gdzie oglądać?, Mecze na żywo online, meczyki, sport live • Transmisje Online i TV | Mecze24.pl [dostęp 2022-01-24] (pol.).
  14. Premier League mecze na żywo i transmisje online za darmo • Gdzie oglądać?, Piłkarski Świat.com [dostęp 2022-01-21] (pol.).

BibliografiaEdytuj