Otwórz menu główne

14 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej

14 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej (14 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

14 Pułk Artylerii Lekkiej
14 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolski
Tradycje
Święto 25 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 czerwca 1938
Rodowód 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy płk Lucjan Kędzierski
Ostatni ppłk Michał Terlecki
Organizacja
Dyslokacja Poznań
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
14 DP w 1938

Spis treści

Historia pułkuEdytuj

28 maja 1919 w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 pułk artylerii polowej wielkopolskiej. Oddział powstał z połączenia II dywizjonu 1 pułku artylerii polowej wielkopolskiej i II dywizjonu 2 pułku artylerii polowej wielkopolskiej.

W lipcu 1919 w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 pułku artylerii polowej. 9 bateria pułku powstała 1 grudnia 1919. W styczniu 1920 został przemianowany na 14 pułk artylerii polowej wielkopolskiej.

Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 pułku artylerii polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 pułku artylerii polowej.

Za zasługi bojowe w latach 1919 – 1920 pułk odznaczono orderem wojennym Virtuti Militari. Trąbkę pułkową udekorował marszałek Józef Piłsudski w Mołodecznie 3 grudnia 1920[2].

Do 1939 pułk stacjonował w garnizonie Poznań i wchodził w skład 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Pod względem fachowym oddział podporządkowany był dowódcy 7 Grupy Artylerii.

1 stycznia 1932 oddział przemianowany został na 14 pułk artylerii lekkiej [3].

W sierpniu 1939 r. pułku zmobilizował niżej wymienione pododdziały dla macierzystej dywizji:

  • samodzielny patrol meteo Nr 14,
  • pluton parkowy uzbrojenia Nr 701,
  • kolumna taborowa parokonna Nr 704,
  • warsztat taborowy parokonny Nr 701.

Żołnierze pułkuEdytuj

Dowódcy pułku
  • płk art. Lucjan Kędzierski (do 8 VIII 1919, kiedy to pod Zasławiem został śmiertelnie ranny)
  • ppłk art. Leon Dębski (p.o. od 8 VIII 1919)
  • płk art. Antoni Heinrich (od 20 IX 1919)
  • ppłk art. Erwin Mehlem (od 25 V 1920)
  • ppłk art. Kazimierz Abdank-Kozubski (od 9 XI 1920, b. dowódca I/14 pac)
  • ppłk art. Leon Dębski (1922)
  • ppłk / płk art. inż. Tadeusz Kierski (1923 – 1928)
  • płk Michał Gałązka (I 1930 – V 1936)
  • ppłk art. Jan Franciszek Teuchmann (do 1 IX 1939[4])
  • ppłk art. mgr Michał Terlecki (IX 1939)
Zastępca dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr art. Fryderyk Hönl (p.o. 1923[5] – 1924 → Szkoła Młodszych Oficerów Artylerii[6])
  • ppłk art. Tadeusz Bogdanowicz (1924[7] – III 1929 → dowódca 2 dak[8])
  • mjr art. Stanisław Uziembło (IV 1929[9] – X 1930 → referent bezpieczeństwa i dyscypliny w Komendzie Placu Poznań[10])
  • mjr / ppłk art. Karol Błaszkowicz (1 XI 1930[11] – VIII 1931 → szef Szefostwa Uzbrojenia OK V[12])
  • mjr / ppłk art. Jerzy Wiktor Zaniewski (VIII 1931[12] – VI 1934 → rejonowy inspektor koni Gródek Jagielloński[13])
  • ppłk art. Antoni Wereszczyński (VI 1934[14] – XII 1937 → dowódca 11 dak)
  • ppłk art. mgr Michał Terlecki (do 1 IX 1939 → dowódca pułku[4])
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • kpt. art. Leon August Jan Rzepecki (p.o. od 1 VIII 1924[15])
  • kpt. / mjr art. Ignacy Raszewski (do XII 1926 → dowódca II dywizjonu[16])
  • mjr art. Leon August Jan Rzepecki (XII 1926[16] – XI 1928 → dowódca dyonu[17])
  • ppłk art. Platon Mikeładze (XI 1928[17] – IV 1929 → komendant OC Barycz[9])
  • mjr art. Władysław II Szwed (III 1930[18] – VI 1933 → dowódca dyonu[19])
  • mjr art. Stanisław Jerzy Ostapowicz (VI 1933[20] – VI 1934 → dowódca dyonu[21])
  • mjr art. Józef Bocianowski (od VI 1934[22])
  • mjr art. Jan Szwed (do VIII 1939 → dowódca III dyonu)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[23][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Jan Franciszek Teuchman
  • I zastępca dowódcy – ppłk mgr Michał II Terlecki
  • adiutant – kpt. Zygmunt Ryszard Lisowski
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Józef Władysław Stęplewski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Franciszek Urbanik
  • oficer zwiadowczy – kpt. Aleksander Ludwik Lichoń
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Szwed
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Stanisław Karoński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Jan Rojek
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Stanisław Morawski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Mieczysław Józef Kniżatko
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Marian Żuliński
  • dowódca I plutonu – ppor. Zygmunt Marian Marciniecki
  • dowódca II plutonu – ppor. Józef Stachowski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Franciszek Oleszczuk
  • oficer plutonu – por. Jerzy Kulik
  • dowódca I dywizjonu – mjr Jan VII Kowalski
  • dowódca 1 baterii – kpt. dypl. Albert Szaad
  • dowódca plutonu – por. Jan Bronikowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Adam Franciszek Kostrzewski
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Gwizdała
  • dowódca 3 baterii – kpt. Zygmunt Piechocki
  • dowódca plutonu – ppor. Janusz Michał Tetzlaff
  • dowódca II dywizjonu – mjr Lesze kLubicz-Nycz
  • dowódca 5 baterii – por. Ignacy Antoni Siciński
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Jan Kaczor
  • dowódca 6 baterii – vacat
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Marian Stanisław Lipiński
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Anastazy Dudeło
  • dowódca III dywizjonu – mjr Władysław Marceli Królikiewicz
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mieczysław Hrabowski
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Szetkiewicz
  • dowódca 8 baterii – por. Mikołaj Ignatowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Loga
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939[25]
Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk art. mgr Michał Terlecki (12 IX 1939 ranny pod Mąkolicami[26])
  • adiutant - por. Mikołaj Ignatowicz (ranny 20 IX 1939 pod leśniczówką Sieraków[26])
  • oficer zwiadowczy - ppor. Witold Lipiński
  • oficer łączności - por. Jerzy Kulik †4 XI 1939 zmarł z ran w szpitalu w Łodzi[26]
  • oficer broni - ppor. inż. Józef Franciszek Ksawery Zoll
  • oficer łącznikowy do piechoty – ppor. Kazimierz Hedinger †18 IX 1939 nad Bzurą[26]
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego - ppor. Stefan Burzyński (ciężko ranny nad Bzurą[26])
I dywizjon
  • dowódca I dywizjonu – mjr Jan Kowalski (21 IX 1939 ranny pod Burakowem[26])
  • dowódca 1 baterii - por. Jan Bronikowski †21 IX 1939 Puszcza Kompinoska[26]
  • dowódca 2 baterii - kpt. Zygmunt Lisowski
  • dowódca 3 baterii - kpt. Zygmunt Piechocki
II dywizjon
  • dowódca II dywizjonu – mjr Leszek Lubicz-Nycz †20 IX 1939 Łomianki[27]
  • dowódca 4 baterii - kpt. Marian Żuliński
  • dowódca 5 baterii - kpt. Aleksander Lichoń
  • dowódca 6 baterii - kpt. Stanisław Morawski
III dywizjon
  • dowódca III dywizjonu – mjr art. Jan Szwed
  • dowódca 7 baterii - kpt. Mieczysław Hrabowski
  • dowódca 8 baterii - por. Wojciech Nieciengiewicz
  • dowódca 9 baterii - kpt. Franciszek Oleszczuk

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[28][29]:

  1. st. ogn. Stanisław Bobkiewicz
  2. ogn. Józef Bodył
  3. kpr. Franciszek Boroch
  4. mjr Edward Brzeski nr 2315
  5. plut. Józef Buczkowski
  6. ppłk Leon Dębski nr 2317
  7. ppor. Wacław Stanisław Gadomski nr 2328
  8. ppor. Ludwik Gromczakiewicz
  9. kan. Aleksander Gawroński
  10. por. Karol Grocholski
  11. plut. Józef Grzesiak
  12. kpt. Karol Hauke nr 111
  13. plut. Marcin Ignasiak
  14. kpr. Bronisław Jędrzejewski
  15. ppor. Marian Jasiński nr 2327
  16. plut. Antoni Kaczmarek
  17. bomb. Lech Kozielski
  18. ppor. Zygmunt Krysztofiak nr 2322
  19. kpr. Stanisław Majewski
  20. kpt. Zdzisław Orłowski nr 1711
  21. ppor. Ignacy Ozdowski nr 2326
  22. ogn. Józef Ostrowski
  23. por. Jan Pałubicki
  24. ppor. Ryszard Sypniewski nr 1974
  25. ogn. Franciszek Schoener
  26. kpr. Józef Sikora
  27. bomb. Jan Szymański
  28. kpt. Wacław Świeciński
  29. ppor. Leon Wolf nr 1221

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 5 maja 1938, nr 6, poz. 68.

W środę 29 czerwca 1938 w Poznaniu, na placu ćwiczeń artylerii, na Golęcinie-Sołaczu gen. dyw. Juliusz Rómmel, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Miasta Poznania[2]. W trakcie ceremonii gen. Rómmel zdjął z trąbki pułkowej krzyż VM i przypiął do sztandaru[30].

Tego samego dnia sztandary otrzymały także: 17 pal, 25 pal, 7 pac, 7 dak i 7 daplot. Wszystkie sztandary poświęcone zostały przez biskupa polowego Józefa Gawlinę. Ceremonia zakończona została defiladą, którą prowadził dowódca 7 Grupy Artylerii, płk art. Michał Jancewicz.

Odznaka pamiątkowa

27 maja 1924 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził odznakę pamiątkową 14 Pułku Artylerii Polowej[31]. Odznaka o wymiarach 36x36 mm ma kształt krzyża maltańskiego z ramionami pokrytymi emalią ciemnozieloną i czarną ze złoconymi krawędziami. W środku, na siedmiobocznej tarczy emaliowanej w kolorze białym numer i inicjały „14 PAP”. Między ramionami krzyża lufy armatnie z wizerunkiem orłów na dolnych częściach. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana i złocona. Autorem projektu odznaki był Piotr Dunin-Borkowski, a wykonawcą Józef Pendowski z Poznania[32].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[24].

PrzypisyEdytuj

  1. Galster 1975 ↓, s. 40.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 286.
  3. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych, marszałka Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 (Dz. Rozk. M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473).
  4. a b Ignatowicz 1969 ↓, s. 14.
  5. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 741.
  6. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 710, 738, 1384.
  7. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 662.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  9. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 300.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 299.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 236.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 149.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 73 z 30 lipca 1924 roku, s. 418.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 51 z 30 listopada 1926 roku, s. 423.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 374.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 127.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 175.
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 732.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  25. Rezmer 1992 ↓, s. 482-483.
  26. a b c d e f g Ignatowicz 1969 ↓, s. 21.
  27. Ignatowicz 1969 ↓, s. 22.
  28. Uziembło 1928 ↓, s. 30-31.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 30 kwietnia 1922 roku, s. 320.
  30. Zbliża się nowe święto społeczeństwa i armii, Dziennik Poznański Nr 144 z 26 czerwca 1938 r., Wielkopolska ofiarowała swym pułkom artylerii sztandary, Dziennik Poznański Nr 147 z 1 lipca 1938 r. i Społeczeństwo wielkopolskie złożyło armii w darze sześć sztandarów dla formacyj artylerii, Kurier Poznański Nr 292 z 1 lipca 1938 r., wydanie wieczorne.
  31. Dz.Rozk. MSWojsk. Nr 21 z 27 maja 1924 roku, poz. 313.
  32. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 249.

BibliografiaEdytuj