Otwórz menu główne

74 Górnośląski Pułk Piechoty

Ten artykuł dotyczy 74 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 74 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 74.

74 Górnośląski Pułk Piechoty (74 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

74 Górnośląski Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Górnośląski
Tradycje
Święto 2 października
Rodowód 1 Pułk Obrony Krajowej
2 Pułk Rezerwowy
159 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy por./kpt. Antoni Nieborak
Ostatni ppłk dypl. Franciszek Węgrzyn
Działania zbrojne
Powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Pniewy, Lubliniec
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 7 Dywizja Piechoty
W Lublińcu stacjonował pułk
7 DP w 1938
Pułk walczył w składzie 7DP

Pułk sformowany został w strukturach Wojsk Wielkopolskich w 1919 roku. W okresie pokoju stacjonował w Lublińcu. W kampanii wrześniowej walczył w składzie 7 Dywizji Piechoty.

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

2 października 1919 roku z połączenia II, III i IV batalionów Obrony Krajowej zorganizowany został 1 Pułk Obrony Krajowej. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony porucznik Antoni Nieborak. Dowództwo pułku ulokowano w Pniewach. IV Batalion OK został przemianowany na I batalion. Pozostałe bataliony zachowały, w ramach pułku, dotychczasową numerację. W celu uzupełnienia stanów osobowych pułku, wcielono w jego skład również VI i VIII Batalion Obrony Krajowej. Następnie włączono w skład pułku V batalion 1 Pułku Rezerwowego, zorganizowany w Rakoniewicach przez porucznika Jana Wagnera. Batalion ten został przemianowany na IV batalion 1 Pułku Obrony Krajowej[1].

Na podstawie rozkazu dziennego nr 86 Dowództwa Grupy Zachodniej Frontu Wielkopolskiego z 1 stycznia 1920 roku oddział przemianowany został na 2 pułk rezerwowy[1].

Na podstawie rozkazu nr 111 Dowództwa Grupy Zachodniej Frontu Wielkopolskiego z 26 stycznia 1920 roku jednostka przemianowana została na 159 pułk piechoty wielkopolskiej. W trzeciej dekadzie lutego Grupa Zachodnia Frontu Wielkopolskiego, w skład której wchodził pułk, została przeformowana w VII Brygadę Rezerwową[2].

5 marca 1921 roku 159 Pułk Piechoty Wielkopolskiej został przemianowany na 74 pułk piechoty[3].

Pułk w okresie pokojuEdytuj

74 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[4] w garnizonie Lubliniec[5] (batalion zapasowy w Piotrkowie). Wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty[6].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 października, jako datę święta pułkowego[7]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę połączenia II, III i IV batalionów Obrony Krajowej w 1 Pułk Obrony Krajowej, w 1919 roku[1].

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

29 października 1929 roku Minister Spraw Wojskowych nadał oddziałowi nazwę „74 Górnośląski Pułk Piechoty” oraz przyznał jego żołnierzom prawo noszenia na łapkach kurtek i płaszczy oznak orła śląskiego. Nowa nazwa jednostki nie obowiązywała w korespondencji służbowej kierowanej do pułku przez władze wyższe oraz organizacji pokojowej wojska i planach mobilizacyjnych[8]

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 74 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[9].

Kampania wrześniowaEdytuj

Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku walczył w składzie macierzystej dywizji, wchodzącej w skład Armii „Kraków”[6].

Żołnierze pułkuEdytuj

Dowódcy pułku
  • por. / kpt. Antoni Nieborak (2 X 1919 - 21 VII 1920)
  • por. Walenty Peszek (p.o. 21 VII - 4 VIII 1920)
  • mjr / płk piech. Maksymilian Marszałek (21 X 1920 - 1 VI 1932 → komendant miasta Brześć[10])
  • ppłk / płk piech. Wacław Wilniewczyc (18 VI 1932[10] - 4 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[16][a]:

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
  • dowódca pułku – płk Wacław Wilniewczyc
  • I z-ca dowódcy – ppłk dypl. dr Stanisław Eugeniusz Adam Wilmowski
  • adiutant – Antoni Rzewuski
  • starszy lekarz – mjr dr Józef Cesarz
  • młodszy lekarz – vacat
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Józef Adolf Pelc
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Kazimierz II Rutkowski
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Władysław Swoboda
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Michał Kozak
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Dymitr Kowaliński
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Ignacy Mądry
  • kapelmistrz – ppor. adm. (kapelm.) Konrad Klimanek
  • dowódca plutonu łączności – por. Leon Hoffman
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Nowiński
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Tadeusz Lipowski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Jan Józef Śleziak
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Zygmunt Choroba
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław I Solecki
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Bolesław Żmuda
  • dowódca plutonu – por. Józef Tomasz Kępa
  • dowódca 2 kompanii – p.o. por. Jerzy Miś
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Antoni Piotr Mękwiński
  • dowódca plutonu – por. Władysław Franciszek Kuchnik
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Włodzimierz Hryńko
  • dowódca plutonu – por. Rudolf Ryba
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Markowski
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Kazimierz Zygmunt Rybicki
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Jan Herman
  • dowódca plutonu – por. Marian Henryk Perek
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Mieczysław Engclking
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Michał Spryszyński
  • dowódca 5 kompanii – por. Julian Bolesław Kozioł
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Fiedorkiewicz
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Piotr Paweł Kawczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Władysław Tęsiorowski
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Bogumił Grodzicki
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Gacek
  • dowódca plutonu – ppor. Wacław Bujko
III batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Jan Wrzosek
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Wacław Szyćko
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Józef Pniak
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Józef Legut
  • dowódca plutonu – por. Piotr Sołtysiak
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Nikander Ignerowicz
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Lucjan Załęski
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Rospędzihowski
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Tadeusz Zygmunt Schmidt
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Zdanowicz
  • na kursie – por. adm. (piech.) Walenty Julian Walaszczyk-Walowski
  • na kursie – por. Piotr Gumula
74 obwód przysposobienia wojskowego „Lubliniec”
  • komendant obwodowy PW – mjr piech. Franciszek Jan Żak
  • komendant powiatowy PW „Lubliniec” – por. piech. piech. Paweł Turski
  • komendant powiatowy PW „Częstochowa” – kpt. piech. Eustachiusz Marszałek

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[18]

Dowództwo
  • dowódca pułku - płk Wacław Wilniewczyc
  • zastępca dowódcy - ppłk dypl. dr Stanisław Wilimowski
  • I adiutant - kpt. Marian Cyruliński
  • II adiutant - por. rez. dr Tadeusz Betleja
  • oficer informacyjny - por. Marian Perek
  • oficer łączności - por. Leon Hoffman
  • kwatermistrz - kpt. Michał Kozak
  • oficer płatnik - kpt. Dymitr Kopaliński
  • oficer żywnościowy - kpt. Ignacy Mądry
  • naczelny lekarz - mjr dr Józef Cesarz
  • kapelan - ks. st. kap. płk Jan Szymała
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. Władysław Kuchnik
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Józef Adolf Pelc †8 IX 1939 Ciepielów
  • adiutant batalionu - por. rez. Jan Kopaczko
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Józef Kępa
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - ppor. Zbigniew Pniak
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Józef Spryszyński
  • dowódca 1 kompanii ckm- kpt. Włodzimierz Hryńko
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Kazimierz Rybicki
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Henryk Wieczorek
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Jan Herman
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. rez. Jan Handy
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Julian Kozioł
  • dowódca 2 kompanii ckm - kpt. Bogumił Grodzicki
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Jan Wrzosek †3 IX 1939
  • adiutant batalionu - ppor. Wacław Bujko
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. Wacław Szyćko
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - kpt. Bolesław Żmuda
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - kpt. Lucjan Załęski
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Józef Legut
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Jan Śleziak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. art. Tadeusz Lipowski
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Zygmunt Choroba
  • dowódca plutonu łączności - ppor. rez. Anatol Zieliński
  • dowódca plutonu pionierów - por. Stanisław Nowiński
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[19]

ppor. Władysław Nawrocki
por. Stanisław Stypa
por. Franciszek Wysocki
sierż. Franciszek Zieliński

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar)
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

14 maja 1922 roku, w Biedrusku, marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Lubliniec[20].

Odznaka pamiątkowa

6 września 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 74 Pułku Piechoty[21]. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt zbliżony do Krzyża Walecznych, którego ramiona są emaliowane w kolorze białym z mosiężnym obramowaniem. Na środku krzyża, na okrągłej złotej tarczy czarny orzeł dolnośląski mający na piersi złoty półksiężyc w środku i koniczynki na końcach. Na ramionach krzyża wpisano inicjały pułku „74 P.P.” oraz daty najważniejszych bitew „3.VI.1920” i „6.VIII.1929”. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze. Autorem projektu odznaki był Jan Małeta, a wykonawcą Adam Nagaiski z Warszawy[5].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Bożejko 1929 ↓, s. 6.
  2. Bożejko 1929 ↓, s. 7.
  3. Bożejko 1929 ↓, s. 31.
  4. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  5. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 120.
  6. a b Satora 1990 ↓, s. 138.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 33 z 29 października 1929 roku, poz. 324.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 413.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 122.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 82 z 2 stycznia 1924 roku, s. 759.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 297.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 88.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 6.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 635-636 i 681.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Kurus 2016 ↓, s. 90.
  19. Bożejko 1929 ↓, s. 32.
  20. Satora 1990 ↓, s. 137-140.
  21. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 29 z 6 września 1929 roku, poz. 285.

BibliografiaEdytuj