Otwórz menu główne

7 Dywizja Piechoty (II RP)

Ten artykuł dotyczy 7 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 7 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 7.

7 Dywizja Piechoty (7 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

7 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy gen. ppor. Adam Mokrzecki
Ostatni gen. bryg. Janusz Gąsiorowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Częstochowa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Armia Kraków
Bitwa komarow 1920.png

7 Dywizja Piechoty w latach 1919-1921Edytuj

14 maja 1919 w rejonie Częstochowy rozpoczęto formowanie 7 Dywizji Piechoty w składzie:

7 Dywizja Piechoty w latach 1921-1939Edytuj

 
Powitanie w Częstochowie oddziałów wojskowych powracających z manewrów - na pierwszym planie gen. bryg. Janusz Gąsiorowski; wrzesień 1935
 
Wizyta delegacji 7 DP u marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza; obok marszałka gen. bryg. Janusz Gąsiorowski; lipiec 1937

Po zakończeniu wojny z bolszewikami dywizja przeszła na „stopę pokojową”. Rozformowano brygady piechoty i brygadę artylerii oraz dywizyjne pododdziały broni i służb. Ze składu dywizji wyłączono 11 pułk piechoty i podporządkowano go dowódcy 23 DP.

W sierpniu 1921 kompania telegraficzna została włączona do 5 pułku łączności jako 3 kompania. 16 października tego roku 7 dywizjon artylerii ciężkiej wraz z baterią zapasową został włączony do 4 pułku artylerii ciężkiej.

7 DP była rozlokowana na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Dowództwo i poszczególne jednostki stacjonowały w garnizonach:

 
7 DP w 1938

Dywizja w kampanii wrześniowej 1939Edytuj

Zgodnie z planem operacyjnym „Zachód” 7 DP pod dowództwem gen. bryg. Janusza Gąsiorowskiego weszła w skład Armii „Kraków”. Przewidziana została do obrony odcinka granicy długości 40 km LubliniecKrzepice na styku z Armią „Łódź”.

SkładEdytuj

Ordre de Bataille i obsada personalna 7 DP w dniu 1 września 1939 przedstawiała się następująco (w nawiasie podano nazwę jednostki mobilizującej):

  • Kwatera Główna 7 DP
    • Dowództwo
      • dowódca dywizji - gen. bryg. Janusz Gąsiorowski
      • dowódca piechoty dywizyjnej - płk dypl. Kazimierz Janicki
      • dowódca artylerii dywizyjnej - ppłk dypl. Stanisław Wojtowicz
        • oficer sztabu - mjr Józef Chrzanowski
        • oficer sztabu - kpt. Andrzej Borkowski
    • Sztab
      • szef sztabu - ppłk dypl. Leopold Ombach
      • oficer operacyjny - kpt. dypl. Zygmunt Jarzęcki (poległ 18.IX)
      • pomocnik oficera operacyjnego - kpt. Edward Petkowicz
      • oficer informacyjny - kpt. Jerzy Marynowski
      • pomocnik oficera informacyjnego - kpt. Stanisław Wołowiec
      • dowódca łączności - kpt. Michał Banasiak
      • kwatermistrz - kpt. dypl. Aleksander Ratuszny
      • szef sanitarny - mjr dr med. Wiśniewski
  • 25 pułk piechoty
  • 27 pułk piechoty
  • 74 Górnośląski pułk piechoty
  • 7 pułk artylerii lekkiej
  • 7 dywizjon artylerii ciężkiej typ II z plutonem taborowym nr 7
  • 7 batalion saperów (Ośrodek Sapersko-Pionierski 7 DP)
  • bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A nr 7 (5 daplot.)
  • kompania kolarzy nr 41 (27 pp)
    • dowódca kompanii – por. Zygmunt Szewczyk
  • szwadron kawalerii dywizyjnej (Komenda Rejonu PWK)
  • dowódca szwadronu – mjr Kazimierz Mikołajewski
  • samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 41 (25 pp)
  • kompania telefoniczna 7 DP
    • dowódca kompanii - kpt. Kazimierz Larys
  • pluton radio 7 DP
  • pluton łączności Kwatery Głównej 7 DP
  • drużyna parku łączności 7 DP
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 7 (7 pal)
  • pluton pieszy żandarmerii nr 7 (pluton żandarmerii Częstochowa)
    • dowódca plutonu - por. Karski
  • kompania sztabowa
  • kompania asystencyjna nr 141 (27 pp)
  • poczta polowa nr 108 (Urząd Poczt i Telegrafu Łódź)
  • pluton parkowy uzbrojenia nr 401 (7 pal)
  • park intendentury typu I nr 401 (składnica materiału intendenckiego nr 17 w Częstochowie)
  • kompania sanitarna nr 401 (27 pp)
    • dowódca kompanii - mjr dr med. Roman Rettinger
  • szpital polowy nr 401
  • polowa pracownia dentystyczna nr 401
  • polowa Kolumna dezynfekcyjno-kąpielowa nr 401
  • polowa pracownia bakteriologiczno-chemiczna nr 401
  • zespół przeciwgazowy nr 401
  • kolumna taborowa parokonna nr 401
  • kolumna taborowa parokonna nr 402
  • kolumna taborowa parokonna nr 403
  • kolumna taborowa parokonna nr 404
  • warsztat taborowy nr 401
  • sąd polowy 7 DP (Dowództwo 7 DP)
  • ośrodek zapasowy 7 DP
  • batalion ON "Kłobuck" – kpt. Stanisław Ostaszewski

MobilizacjaEdytuj

Kadra 4 Dywizjonu Taborów w Łęczycy miała zmobilizować dla 7 DP, w I rzucie mobilizacji powszechnej dowództwa grup marszowych służb typ II nr 401 i 402, kolumny taborowe parokonne nr 405, 406, 407 i 408 oraz pluton taborowy nr 431. Mobilizacja została przerwana z uwagi na postępy Wehrmachtu. Brak danych czy, a jeżeli tak to, które z wymienionych wyżej pododdziałów zostały wystawione. Pozostałe pododdziały taborów zostały zmobilizowane, w mobilizacji alarmowej przez kadrę batalionu zapasowego 74 pułku piechoty w Piotrkowie Trybunalskim. Bataliony marszowe pułków piechoty miały zostać zmobilizowane dopiero w II rzucie mobilizacji powszechnej. Pododdziały sanitarne dywizji, z wyjątkiem kompanii sanitarnej, mobilizował 4 Szpital Okręgowy w Łodzi. Kompania łączności 7 DP zmobilizowała wszystkie pododdziały łączności dywizji.

Działania wojenneEdytuj

Na skutek niekorzystnie rozwijających się działań wojennych, dywizja w nocy z 1 na 2 września 1939 r. wycofała się pod naciskiem niemieckiej 1 DPanc. z zajmowanych pozycji w rejonie Truskolasów i Kłobucka i obsadziła główny pas obrony wokół Częstochowy. W Wilkowiecku został rozbity szwadron dywizyjnej kawalerii, próbujący zatrzymać niemieckie czołgi i osłonić styk dywizji z Wołyńską Brygadą Kawalerii.

Walki o Częstochowę były prowadzone z sukcesem, przeciwnikowi zadano duże straty, ale wobec niekorzystnego rozwoju sytuacji na froncie 7 DP zmuszona była wycofać się z Częstochowy, by uniknąć okrążenia[2].

2 września gen. Gąsiorowski odebrał rozkaz od dowódcy Armii „Kraków” gen. Antoniego Szyllinga, aby wycofać się w rejon Janowa. Wieczorem, po odparciu kilku ataków, dywizja rozpoczęła odwrót. Po kilkugodzinnym marszu, rano 3 września dotarła do miejsca koncentracji. W tym czasie przybył łącznik z dowództwa armii „Kraków”, doręczając dowódcy 7 DP rozkaz o kolejnym wycofaniu się w rejon Pradeł i współdziałania z Krakowską Brygadą Kawalerii, wycofującą się spod Woźnik za Pilicę.

Rozkaz nie został jednak wykonany, gdyż z rejonu Żarek i Lelowa na pozycje 74 pp uderzyła niemiecka 2 Dywizja Lekka. Wykorzystując dogodną sytuację, rozbiła 2/74 pp spełniający rolę płd. skrzydła straży bocznej i wdarła się w ugrupowanie obronne 7 DP.

Wkrótce Niemcy spotęgowali natarcie wspierane przez czołgi i samochody pancerne. Pomimo skutecznego ognia 7 pal, straty poniesione przez polskie pododdziały okazały się bardzo poważne. Również i Niemcy okupili to zwycięstwo stratą blisko 50 wozów bojowych.

 
Grób zbiorowy żołnierzy 7 Dywizji Piechoty Wojska Polskiego oraz baonów Obrony Narodowej "Lubliniec" i "Kłobuck" poległych 4 września 1939 roku na cmentarzu w Lelowie

Po południu – okrążone w lasach w rejonie Złotego Potoku – oddziały polskie podjęły próbę przebicia się przez pierścień okrążenia. Natarcie, wspierane przez artylerię, było w początkowej fazie skuteczne; kawaleria dywizyjna uderzająca z Janowa w kierunku Bystrzanowic spowodowała nawet panikę niemieckiego sztabu 2 Dywizji Lekkiej. Jednakże ogień z broni maszynowej wspierany działami czołgów okazał się decydujący. Zdziesiątkowany 74 pp zmuszony był do pozostania w okrążeniu. Wieczorem oddziały 7 DP podjęły jeszcze jedną próbę wyrwania się z okrążenia dwoma zgrupowaniami. Pierwsze, złożone z części 74 pp, resztek kawalerii dywizyjnej i batalionu saperów pod ogólnym dowództwem płk Wacława Wilniewczyca, zdołało wyrwać się z okrążenia. Dnia 5 września dotarło ono na do Kielc. Kompania piechoty i pluton saperów, dowodzone przez płk Wilniewczyca stoczyły walkę na przedpolach Kielc z oddziałami 2 DLek. W walce tej zginęło 40 żołnierzy, a 60 odniosło rany. Następnie zgrupowanie to włączono do III batalionu 154 pp Grupy płk Glabisza. Po ciężkich walkach w okolicy Wiśniówki 6 września ze 154 pp sformowano w nocy z 6 na 7 września w okolicy Skarżyska-Kamiennej batalion zbiorczy i podporządkowano go 3 DP. Natomiast drugie zgrupowanie, kierowane przez zastępcę dowódcy 74 pp, ppłk dypl. Stanisława Wilimowskiego, wraz z dowództwem 7 DP poniosło olbrzymie straty i nie było już zdolne do dalszej walki. Przed południem 4 września resztki okrążonych jednostek w rejonie na płn.–zach. od Janowa złożyły broń. Zgrupowanie 27 pp, pod dowództwem ppłk. B. Panka oraz 25 pp – ppłk. A. Świtalskiego, wykrwawione w nocnych bojach, podczas starcia pod Ligotą Gawronną i Drochlinem zostały rozbite.

Rozbite oddziały podejmowały jeszcze na własną rękę próbę przebicia się. Nielicznym pododdziałom 7 Dywizji Piechoty udało się wydostać z okrążenia były to:

  • I bateria 7 pułku artylerii lekkiej, część I batalionu 25 pułku piechoty, luźne grupy z 27 pułku piechoty oraz żołnierze Batalionu ON „Kłobuck”. Pododdziały te dotarły w dniu 5 września do pozycji obronnych 36 Dywizji Piechoty nad rzeką Czarną. Sformowano z nich w lesie koło miejscowości Niebo batalion zbiorczy. Walczył on w pasie obrony 165 pułku piechoty.
  • Resztki 74 pułku piechoty i kawaleria dywizyjna dotarła 5 września do Kielc.
  • Część III batalionu 27 pułku piechoty przedostała się w rejon Gór Świętokrzyskich
  • Część III batalionu 25 pułku piechoty tj. ok. 150 żołnierzy dołączyła w Solcu do Armii „Kraków”
  • I batalion 74 pułku piechoty ok. 300 żołnierzy dotarł w rejon Ciepielowa, gdzie wziął udział w walce z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi. Oddział polski został tutaj okrążony i po śmierci dowódcy majora Józefa Pelca złożył broń. Po bitwie oddziały podpułkownika Wessel'a w lesie Dąbrowa dokonały mordu na ok. 150 polskich żołnierzach.
    • W dniu 4 września do Jędrzejowa wycofały się pododdziały z 7 Dywizji Piechoty:
  • dywizyjna kompania kolarzy
  • 7 bateria artylerii przeciwlotniczej
  • kilka kolumn taborowych

Straty 7 Dywizji Jerzy Pelc-Piastowski szacował na co najmniej 800 zabitych i 1000 rannych, z kolei lista sporządzona na podstawie inwentaryzacji pochówków obejmuje około 400 znanych z nazwiska i ok. 150 bezimiennych żołnierzy pochowanych w rejonie walk[3]. Niemiecka 10. Armia w okresie walk z 7. Dywizją Piechoty oraz w opuszczonej Częstochowie poniosła straty ok. 170 zabitych i szacunkowo 250–550 rannych (zbliżone do przeciętnego stosunku strat niemieckich do polskich podczas kampanii)[3].

Odtworzenie dywizji w ramach Armii KrajowejEdytuj

Rozkazem Komendy Głównej AK z VII 1944 r. o reorganizacji struktur terenowych konspiracji zbrojnej na obszarze Okręgu Radom-Kielce AK została utworzona 7 Dywizja Piechoty AK „Orzeł”, w skład której wchodziły 27 i 74 pp.

Obsada personalna Dowództwa 7 DPEdytuj

Dowódcy dywizji
Dowódcy piechoty dywizyjnej
Szefowie sztabu
Osobny artykuł: Szef sztabu.
  • mjr p.d. SG Stanisław Borowiec (1920 - 7 X 1921)
  • mjr SG (art.) Zenon Wiesław Antoni Adamowicz (7 X 1921 - I 1924 → Oddział IV SG[7])
  • mjr SG (piech.) Józef Papeć (I 1924[8] – 13 IX 1925 → 57 pp[9])
  • ppłk SG (piech.) Leopold Endel-Ragis (13 IX 1925 - 31 III 1927 → dowódca 8 pp Leg.)
  • kpt. / mjr dypl. piech. Tadeusz Władysław Daniec (31 III 1927 - 24 VII 1929 → szef Oddziału Ogólnego Sztabu DOK VIII[10])
  • mjr dypl. piech. Lucjan Stanek (24 VII 1929 - 23 X 1931 → DOK X)
  • mjr dypl. art. Edward Bagieński (1 IX 1931 - 19 X 1933 → dowódca dywizjonu w 7 pal)
  • mjr dypl. piech. Hipolit Słabicki (X 1933[11] - 4 X 1937)
  • mjr / ppłk dypl. piech. Leopold Ombach (25 X 1937 - IX 1939)

Obsada personalna w marcu 1939 rokuEdytuj

Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[1][a]:

  • dowódca dywizji – gen. bryg. Janusz Tadeusz Gąsiorowski
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Kazimierz Bogumił Janicki
  • szef sztabu – ppłk dypl. Leopold Aleksander Ombach
  • I oficer sztabu – kpt dypl. art. Edward I Perkowicz
  • I oficer sztabu (dubler) – kpt. dypl. Zygmunt Jarzęcki
  • II oficer sztabu – kpt. adm. (art.) Stanisław Wołowiec
  • komendant rejonu PW konnego – mjr kaw. Kazimierz Mikołajewski
  • dowódca łączności – mjr łączn. Stanisław II Kochański
  • oficer taborowy – kpt. tab. Feliks Żórawski
  • oficer intendentury – kpt. int. Bolesław Grodzicki

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 532.
  2. Adam Kurus: Częstochowa 1939: Zapomniana bitwa (pol.). Do broni. Portal historii ożywionej, 2012-05-17. [dostęp 2012-05-24].
  3. a b Arkadiusz Godzwon. Okiem przeciwnika. Straty osobowe niemieckiej 10. Armii w walkach z polską 7. Dywizją Piechoty. „Technika Wojskowa Historia”. 5/2017 (47), s. 86, wrzesień - październik 2017. Warszawa: Magnum X Sp. z o.o.. ISSN 2080-9743. 
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 60 z 31 maja 1919 roku, poz. 1905.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 502.
  6. Jaskulski 2013 ↓, s. 207.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 stycznia 1924 roku, s. 29.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 stycznia 1924 roku, s. 28.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 92 z 13 września 1925 roku, s. 503.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 199.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 195.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

BibliografiaEdytuj