Szybowice

wieś w województwie opolskim

Szybowice (niem. Schnellewalde[3]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik[4]. Historycznie leży na Górnym Śląsku. Położona jest na pograniczu Gór Opawskich i Płaskowyżu Głubczyckiego, będącym częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nią struga Potoczyna.

Szybowice
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Prudnik
Wysokość 290–295 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1041[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-200[2]
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0502747
Położenie na mapie gminy Prudnik
Mapa lokalizacyjna gminy Prudnik
Szybowice
Szybowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szybowice
Szybowice
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Szybowice
Szybowice
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu prudnickiego
Szybowice
Szybowice
Ziemia50°21′07″N 17°28′51″E/50,351944 17,480833

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

31 marca 2011 r. wieś była zamieszkana przez 1041 osób[1].

Częścią wsi jest Włóczno[4].

GeografiaEdytuj

Szybowice to długa wieś ulicówka (7,5 km). Położona jest na pograniczu Gór Opawskich i Płaskowyżu Głubczyckiego, będącym częścią Niziny Śląskiej. Jest położona na wysokości 290–295 m n.p.m.[5]

NazwaEdytuj

Nazwa (niem. Schnellewalde) może pochodzić od słowa „szybki” lub od „szypów”, czyli wikliny, łoziny wykorzystywanej do wytwarzania trzonków do strzał. Dosłownie nazwę tłumaczy się jako „szybki las”, „szybki prąd rzeki”. Powstała na początku, chociaż pierwsza wzmianka pochodzi z 1305 r. (Księga uposażeń biskupa wrocławskiego)[5].

HistoriaEdytuj

 
Panorama Szybowic z końca XIX wieku
 
Kościół ewangelicki i kościół katolicki
 
Szkoła katolicka
 
Pieczęć Szybowic
 
Pomnik wojenny

Wieś powstała w XIII wieku, choć po raz pierwszy odnotowano ją dopiero w roku 1305 w Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego pod nazwą Schnellewalde[5]. Założycielami wsi byli rycerze von Schnellewalde, potomkowie wojewody krakowskiego Stefana Starego[6].

Pierwsza wzmianka o istnieniu we wsi kościoła pochodzi z roku 1335[7]. Zapewne został on zniszczony, jak i cała wieś podczas najazdu husytów w pierwszej połowie XV wieku. W tym czasie wieś należała do Piastów śląskich. Później znalazła się w ręku margrabiego księża karniowskiego Jerzego Hohenzollerna-Ansbacha. Ten jako żarliwy zwolennik luteranizmu odebrał katolikom kościoły, wprowadził na miejsce księży pastorów[6]. W 1550 pierwszym pastorem w Szybowicach został Florian Daul von Fürstenberg. Pełnił swoją posługę przez 38 lat. Podczas niej, najprawdopodobniej ok. 1580 został zbudowany obecny kościół. Podczas trwania wojny trzydziestoletniej, w 1629 roku zgodnie z nakazem cesarza Ferdynanda II siłą zmuszono luteran do przejścia na chrześcijaństwo, odebrano im świątynię i przekazano katolikom. Z tego okresu pochodzi bardzo cenna Biblia protestancka z 1545 roku, wydrukowana w Wittenberdze. Ocalała ona przed zniszczeniem, gdyż została przez nieznaną osobę ukryta w powale spichlerza. Drugi egzemplarz tej samej biblii znajduje się w Nowym Jorku, w Astor Muzeum. Los szybowickiej biblii jest dziś nieznany[8].

Przez ponad sto lat liczba luteran stopniała do zaledwie kilku osób. W 1722 roku było ich zaledwie 8. Zmiana ich sytuacji nastąpiła w 1741 roku, kiedy to większość Śląska odebrał Austrii król pruski Fryderyk II Wielki. Poparł on luteran, wysłał zaufanego pastora do Szybowic. Ten początkowo nabożeństwa odprawiał w stodole, następnie w drewnianym kościółku. Wkrótce ponad stu katolików przeszło na protestantyzm. Największą bolączką ewangelików był za mały drewniany budynek zboru. Dopiero w latach 1784–1785 protestanci zbudowali murowaną świątynię. Mogła ona pomieścić ponad 2000 osób. Jej ruiny zostały wyburzone w 1978 roku. Pastorzy z Szybowic swoją opieką otaczali luteran z Mieszkowic, Rudziczki, Wierzbca, Włóczna, Moszczanki, Pokrzywnej, Starego Lasu, Nowego Lasu, Gryżowa, Lipowej i Ścinawy Nyskiej. Ogółem parafii ewangelickiej w Szybowicach podlegało ponad 3600 protestantów. W samych Szybowicach przed wybuchem II wojny światowej na 2500 mieszkańców 1850 było luteranami, a 750 katolikami. Było to niezwykłym zjawiskiem w tej części Śląska, gdzie wyraźną przewagę w każdej wsi mieli katolicy. Wieś zaliczano do najlepszych w powiecie Neustadt O.S. pod względem moralności. O posadę pastora każdorazowo starało się nawet kilku kandydatów. W roku 1833 odnotowano informację, że roczna pensja pastora wynosiła 120 talarów, 8 sągów drewna, 8 kóp chrustu i 31,5 korca zboża.

Szybowice w roku 1597 zostały z rąk królewskich wykupione przez miasto Prudnik. We wsi mieszkało wówczas 89 rolników. Kolejna wzmianka z roku 1743 zawiera informację, że we wsi było 2 rzeźników, 2 piekarzy, 1 bednarz, 4 kowali i 3 krawców. Wieś najdynamiczniej rozwija się w XIX wieku. W połowie tego wieku wieś zamieszkiwało już ponad 2500 mieszkańców, funkcjonują dwa młyny wiatraczne, trzy tokarnie drewna, jeden browar, poczta i kilka gospód. Wieś znana jest z hodowli i handlu bydłem, uprawy lnu i wytwarzanej z niego przędzy. W 1876 roku przez wieś przeprowadzono linię kolejową z Nysy do Koźla. W Szybowicach funkcjonowały osobne przedszkola i szkoły – dla dzieci katolickich i ewangelickich, działa straż pożarna, posterunek policji i ambulatorium prowadzone przez siostry Szarytki.

W roku 1945 Szybowice zastają zajęte przez Armię Czerwoną. W czerwcu do wsi przybywają pierwsi repatrianci z Kresów Wschodnich, z miejscowości Podhajczyki i z okolicznych wsi[9]. Na polecenie władz starostwa prudnickiego w listopadzie wieś opuszczają: niemiecki pastor Erhard Gäbel i niemiecki ksiądz Adolf Schwarz. Pozostali Niemcy wyjeżdżają z Szybowic w lipcu 1946 roku. W pierwszych powojennych latach we wsi działa organizacja antykomunistyczna – Krajowa Armia Podziemna (KAP)[10]. W 1952 roku została wykryta. Wielu członków konspiracji skazano na wysokie wyroki wiezienia, a dwóch skazano na karę śmierci i wykonano wyroki.

Pod względem administracyjnym Szybowice w latach 1945–1954 należały do gminy zbiorczej w Moszczance. Później z Wierzbcem tworzyły wspólną gromadę, a wybrani przedstawiciele zasiadali w Gromadzkiej Radzie Narodowej (1954-1972), a następnie stanowiły największe sołectwo w gminie Prudnik. Tuż po wojnie, w 1945 r. rozpoczęła swoją działalność szkoła podstawowa i przedszkole, w 1948 r. powołano do życia Ochotniczą Straż Pożarną, a w 1962. uruchomiono Wiejska Bibliotekę.

DemografiaEdytuj

Według Narodowego Spisu Powszechnego w 2011 Szybowice liczyły 1041 mieszkańców, co czyni je trzecią największą wsią gminy Prudnik.

Liczba mieszkańców wsiEdytuj

ZabytkiEdytuj

 
Kaplica
 
Miejsce dawnego ewangelickiego kościoła

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[17]:

  • kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, z XVI w., 1651 r.; wzmiankowany był już w 1335 r. Obecny budynek mogła postawić gmina protestancka w końcu XVI w. Do wojny trzydziestoletniej użytkowali go protestanci. Pierwszy proboszcz katolicki został ponoć zabity przez Szwedów, którzy zniszczyli też kościół. Był on potem bardzo skromny ze względu na małą ilość parafian. Jeszcze na początku XVIII wieku plebania stanowiła ruinę. W 1651 r. dokonano odbudowany kościoła, a w 1734 r. przebudowano go na barokowy, przy pomocy miasta. Przebudowany w 1827, ta data znajduje się na wejściem do wieży i remontowany w 1970. Nie posiada wyraźniejszych cech stylowych. Jest to budowla jednonawowa z wysoką wieżą zwieńczoną hełmem z drugiej połowy XIX wieku, gdyż przedtem posiadała płaski dach. Na uwagę zasługują również zabytkowe drzwi do zakrystii posiadające XVI–wieczne okucia
  • plebania ewangelicka, wybudowana w 1824 r.– XIX wieku, pełniła również funkcję szkoły podstawowej, została zburzona w roku 1999 z powodu złego stanu technicznego
  • dom zakonny elżbietanek, nr 83, z 1890 r.

zabytki nieistniejące:

  • kościół ewangelicki znajdował się obok kościoła katolickiego. Wybudowany w 1804 r. Był on zdecydowanie większy od kościoła katolickiego, bardziej przestronny. Jednak po II wojnie światowej nikt nie podjął się remontu kościoła i usunięcia zniszczeń wojennych. Kościół, choć piękniejszy od katolickiego i podobno mniej zniszczony, popadł w ruinę i ostatecznie został wysadzony w 1979 r. Obok kościoła znajduje się zniszczony, protestancki cmentarz.

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

Do Szybowic prowadzą drogi z Wierzbca, Niemysłowic, Mieszkowic i Nowego Lasu.

Transport kolejowyEdytuj

Szybowice
Linia 137 Katowice - Legnica (118,406 km)
   
Prudnik
odległość: 7,202 km
 
   Nowy Las
odległość: 4,971 km

SportEdytuj

 
LZS „GROM” Szybowice

W Szybowicach funkcjonuje drużyna piłkarska: LZS „GROM” Szybowice, zgłoszona do rozgrywek C klasy seniorów podokręgu prudnickiego. Była mistrzem jesieni 2009/2010.

Informacje o klubie: rok założenia: 2007; barwy: zielono–żółte; pojemność stadionu: ok. 300 osób; wymiary stadionu: 96/56.

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych – Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  5. a b c Szybowice położone są na terenie, web.archive.org, 18 sierpnia 2008 [dostęp 2019-04-20] [zarchiwizowane z adresu 2008-08-18].
  6. a b Franciszek Dendewicz, Tygodnik Prudnicki – Historia Szybowic: w czasach Woka i Theodoryka, www.tygodnikprudnicki.pl, 7 września 2011 [dostęp 2019-04-20].
  7. Kościół św. Michała Archanioła, Szybowice – polska-org.pl, polska-org.pl [dostęp 2019-06-19].
  8. Franciszek Dendewicz, Tygodnik Prudnicki – Dzieje Szybowic (3): między protestantyzmem a katolicyzmem, www.tygodnikprudnicki.pl, 14 września 2011 [dostęp 2019-04-20].
  9. Franciszek Dendewicz, Tygodnik Prudnicki – Dzieje Szybowic (9): Podhajczyki, www.tygodnikprudnicki.pl, 2 listopada 2011 [dostęp 2019-06-19].
  10. Andrzej Szymon Kozielski, Krajowa Armia Podziemna na Opolszczyźnie (1949 – 1952) według esbeckiej faktologii z 1960, salon24.pl, 12 lipca 2018 [dostęp 2019-06-19] (pol.).
  11. Friedrich-Albert Zimmermann, Beyträge zur beschreibung von Schlesien ..., Tramp, 1784 [dostęp 2020-01-11] (niem.).
  12. Zeno, Lexikoneintrag zu »Schnellewalde«. Pierer’s Universal-Lexikon, Band 15. Altenburg ..., www.zeno.org [dostęp 2020-01-11] (niem.).
  13. Zeno, Lexikoneintrag zu »Schnellewalde«. Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. ..., www.zeno.org [dostęp 2020-01-11] (niem.).
  14. a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt, treemagic.org [dostęp 2020-01-11].
  15. Miejscowości powiatu prudnickiego – HKKNOS [dostęp 2020-01-11] (pol.).
  16. a b c d Wieś Szybowice (opolskie) » mapy, GUS, szkoły, regon, atrakcje, kod pocztowy, kierunkowy, edukacja, przedszkola, demografia, zabytki, tabele, statystyki, linie kolejowe, liczba ludności, Polska w liczbach [dostęp 2020-01-11] (pol.).
  17. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 113. [dostęp 2013-01-10].