Wojskowa Służba Ochrony Powstania
Wojskowa Służba Ochrony Powstania (WSOP) – formacja wojskowa powstała na mocy rozkazu gen. Stefana Roweckiego z 15 lipca 1941[1] (według innej wersji 29 września 1941[2]), początkowo pod nazwą „Służba Ochrony Powstania” (SOP) (od 1943 Wojskowa Służba Ochrony Powstania) jako konspiracyjna struktura tworzona m.in. do zwalczania dywersji i sabotażu, służby ochronno-wartowniczej i garnizonowej, w związku z przygotowywaniem powstania powszechnego[3]. Początkowo podlegała Oddziałowi I (Organizacyjnemu) Komendy Głównej Armii Krajowej, zaś od 1943 Oddziałowi IV Kwatermistrzowskiemu Komendy Głównej AK[4]. W trakcie powstania warszawskiego część oddziałów WSOP pełniła funkcje oddziałów liniowych uczestnicząc w walkach.
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
lipiec 1941 |
Rozformowanie |
styczeń 1945 |
Dowódcy | |
Pierwszy |
Stanisław Tabisz „Piotrowski” |
Ostatni |
płk Józef Koczwara „Zbigniew” |
Działania zbrojne | |
II wojna światowa (powstanie warszawskie) | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
Komenda Główna AK, Komendanci Okręgów AK |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Warszawa-tablica_na_Tamce.jpg/250px-Warszawa-tablica_na_Tamce.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Batalion_Dzik.jpg/250px-Batalion_Dzik.jpg)
Historia WSOP
edytujInicjatorem powołania służby, był Delegat Rządu na Kraj Cyryl Ratajski „Wartski”[5]. Oddziały miały m.in. wcielić organizowane oddziały wojskowe Stronnictwa Ludowego, krypt. „Trójkąt” oraz Polskiej Partii Socjalistycznej, krypt. „Koło”. Według tej koncepcji oddziały Stronnictwa Ludowego miały tworzyć „Straż Ochrony Wiejskiej”[6], zaś PPS organizować oddziały na terenie miast i ośrodków robotniczych. Pierwsze dyskusje nad statutem Służby przeprowadzono na jesieni 1940 roku. Jednak wiosną 1941 przedstawiciele Stronnictwa Ludowego, sprzeciwili się koncepcji udziału w strukturach wojskowych tworząc własne oddziały Straży Chłopskiej „Chłostra”. Ostatecznie WSOP został zorganizowany w początkach 1943 bez udziału ludowców. Najsilniejsze struktury Służby istniały w Warszawskim Okręgu AK. W meldunku nr 109 z 31 stycznia 1942 gen. Rowecki określił stany WSOP w poszczególnych okręgach:
- Warszawski Okręg AK – wyznaczono inspektora okręgu oraz inspektorów obwodów. Zakończono klasyfikację obiektów i zadań. Ustalono liczbę oddziałów i wyznaczono ok. 40% dowódców plutonów i 15% dowódców drużyn.
- Okręg Województwa warszawskiego – wyznaczony inspektor okręgu, oraz inspektorzy obwodów. Nie zakończono klasyfikacji obiektów. Wyznaczono część dowódców plutonów i drużyn.
- Lubelski Okręg AK – wyznaczono inspektora okręgu, oraz inspektorów obwodów (z wyjątkiem Lublina). Klasyfikacja obiektów zakończona. Wyznaczono 40% dowódców plutonów, drużyn i sekcji.
- Kielecki Okręg AK – wyznaczono inspektora okręgu i inspektorów obwodowych. Klasyfikacja obiektów i obsadzanie dowódców w toku.
- Krakowski Okręg AK – inspektor okręgu i 75% inspektorów obwodowych wyznaczono. Klasyfikacja obiektów i obsadzanie dowódców w toku.
- Łódzki Okręg AK – praca organizacyjna w toku, brak szczegółowych danych.
- Śląski Okręg AK – rozkaz tworzenia SOP nie został wydany. Miało to nastąpić w lutym 1942.
- Pomorski Okręg AK – praca organizacyjna SOP nie rozpoczęta.
- Poznański Okręg AK – praca organizacyjna SOP nie rozpoczęta.
- Lwowski Obszar AK – podjęto pracę wstępną dla wyznaczenia inspektorów.
- Białostocki Obszar AK – prace na organizacją SOP nie zarządzone.
- Wileński Okręg AK – praca nad SOP rozpoczęta. Oddziały powstają z dotychczasowych oddziałów ochronnych ZWZ[7].
W meldunku organizacyjnym Dowódcy Armii Krajowej za okres od 1 września 1942 do 1 marca 1943 określono stan organizacji WSOP:
- Warszawski Okręg AK – ustalono ostatecznie zadania dla oddziałów ochronnych i obwodowych[8];
- Lubelski Okręg AK – stan oddziałów nadal niewystarczający, choć zwiększono stany oddziałów, wzmocniono kadrę dowódczą oraz wyznaczono obiekty wymagające ochrony[9];
- Kielecki Okręg AK – dokonano ostatecznego przydziału obiektów przeznaczonych do ochrony i rozpoczęto szkolenie oddziałów do oczekujących ich zadań[10];
- Krakowski Okręg AK – organizację oddziałów wykonano 75% w stosunku do przyszłych zadań. Na terenie Krosna podjęto budowę oddziałów od nowa[10];
- Łódzki Okręg AK – brak kierownika WSOP, praca nie rozpoczęta ze względu na brak ludzi w terenie[11];
- Białostocki Okręg AK – oddziały w organizacji. Na terenie każdej gminy istnieje drużyna lub pluton WSOP[12];
- Lwowski Okręg AK – oddziałów nie zorganizowano[13];
- Wileński Okręg AK – rozpoczęto organizację oddziałów szkieletowych[14];
- Wołyński Okręg AK – ze względu a brak elementu polskiego nie tworzy się oddziałów[14].
Według meldunku Komendanta Głównego AK za okres od 1 marca 1943 do 31 sierpnia 1943 wskazano, że przeprowadzono realizację wytycznych i zadań ujętych w instrukcji WSOP, oraz opracowano wytyczne szkolenia i instrukcje o asystencji wojskowej. Wytyczne te jednak przepadły w związku z aresztowaniem inspektora głównego[15].
- Obszar Nr I Warszawa – w podokręgach lewobrzeżnym i prawobrzeżnym organizacja plutonów WSOP nadal niekompletna, osiągnięto dotąd 65% wymaganych stanów[16];
- Warszawski Okręg AK – zadania dla oddziałów WSOP uzgodniono z zadaniami bojowymi[17];
- Lubelski Okręg AK – zadania dla WSOP wyznaczone, stan plutonów wystarczający[18];
- Kielecki Okręg AK – organizowanie oddziałów WSOP ukończone. Ilość oddziałów w znacznej części pokrywa zapotrzebowanie wynikające z przydzielonych zadań. Plutony uzupełnione do pełnych stanów[19];
- Krakowski Okręg AK – organizacja WSOP daleko posunięta, uzupełniano oddziały szkieletowe do pełnej obsady[20];
- Śląski Okręg AK – z braku dostatecznej ilości ludzi WSOP nie zorganizowano[21];
- Łódzki Okręg AK – ze względu na brak kadry i dostatecznej liczby ludzi, nie zorganizowano oddzielnych oddziałów WSOP[22];
- Białostocki Okręg AK – organizacja WSOP następuje powoli, stany stopniowo uzupełniane a zadania wyznaczane[23];
- Poleski Okręg AK – WSOP organizowane wyłącznie w Inspektoracie Brześć[14];
- Lwowski Obszar AK – ze względu na brak ludzi nie tworzy się oddzielnych oddziałów WSOP, natomiast przy oddziałach bojowych tworzone są czwarte drużyny z przeznaczeniem na WSOP[24].
W meldunku za okres od 1 września 1943 do 29 lutego 1944 Komendant Główny AK meldował, iż „przygotowania oddziałów WSOP do wykonania zadań posunęły się naprzód”[25].
Zadania WSOP
edytujWSOP miało odciążyć oddziały zbrojne podczas opanowania terenu, oraz po jego opanowaniu od służby ochronnej i wartowniczej, oraz zapewnić porządek i bezpieczeństwo publiczne na obszarze objętym powstaniem, gdy władze bezpieczeństwa nie mogły go zapewnić własnymi siłami. Zgodnie z przyjętym statutem, w wypadku wybuchu powstania głównymi zadaniami WSOP-u miały być:
- współdziałanie z oddziałami bojowymi przy opanowaniu ważnych obiektów w celu przejęcia ich ochrony;
- ochrona obiektów ważnych dla działań wojennych oraz obiektów użyteczności publicznej (obiektów przemysłowych, urzędów, stacji kolejowych, poczty);
- zwalczanie nieprzyjacielskiej akcji spadochronowej i partyzanckiej;
- zwalczanie dywersji, sabotażu i zaburzeń masowych;
Do zadań WSOP miały należeć także dozór nad jeńcami oraz obrona przeciwlotnicza, przeciwgazowa i przeciwpożarowa[26]. W razie konieczności oddziały WSOP miały być użyte do walki na równi z oddziałami bojowymi[27]. Dość wyraźnie oddzielano funkcje policyjne PKB od zadań WSOP. W referacie Komendanta Głównego AK na posiedzeniu Krajowej Reprezentacji Politycznej w październiku 1943, gen. Tadeusz Bór-Komorowski stwierdził m.in.:
Przede wszystkim konieczne jest zorganizowanie już w konspiracji siły politycznej w postacie jednolicie i sprężyście dowodzonego i silnego PKB. Zaznaczyć muszę, że nie należy przy tym zbytnio liczyć na siły WSOP, która ma swoje odrębne, wojskowe zadania i bez uszczerbku dla ich wykonania nie może udzielać pomocy czynnikom cywilnym[28]
Struktura WSOP
edytujNa czele WSOP stał Główny Inspektor wchodzący w skład Komendy Głównej Armii Krajowej. Według niektórych źródeł pierwszym głównym inspektorem SOP na początku 1941 był Stanisław Tabisz „Piotrowski”, który jednak zrezygnował, lub co bardziej prawdopodobne nie podjął funkcji z uwagi na zastrzeżenia Stronnictwa Ludowego[29]. Następnie, funkcję głównego inspektora pełnili: ppłk Władysław Galica „Poręba” (od lipca 1941 do aresztowania w czerwcu 1943), płk Józef Koczwara „Zbigniew” (od czerwca 1943 do października 1944). Według niektórych źródeł inspektorem głównym WSOP przed powstaniem był płk Edward Biernacki „Wilk”[30]. Od początku 1943 zastępcą Inspektora Głównego był ppłk Adam Borkiewicz „Leszczyński”, zaś funkcję szefa łączności i sekretariatu pełniła od 1941 do czerwca 1943 Maria Gawrońska „Ludmiła”[4].
Na poziomie okręgów funkcjonowali inspektorzy okręgowi, którzy podlegali komendantowi okręgu AK, na poziomie obwodów inspektorzy obwodowi, zaś na poziomie rejonów podinspektorzy. Oddziały WSOP formowane były jak oddziały liniowe: w sekcje, drużyny, plutony i kompanie. Początkowo organizowane szkieletowo (dowódcy plutonów i drużyn z zastępcami oraz dowódcy sekcji). Przewidywano wypełnienie składów w trakcie pogotowia przez zaciąg przygotowanych osób, lub po powstaniu drogą przymusowego poboru roczników 1891-1903 oraz ochotników roczników przedpoborowych i starszych powyżej 1891 roku[31]. W drugiej połowie 1942 w ramach SOP utworzono formację „Użyteczności Publicznej”, obejmującej jednostki ochronne wydzielone z pracowników poszczególnych instytucji i przedsiębiorstw, które miały zapewnić funkcjonowanie tych instytucji na rzecz ludności cywilnej. Wydzielone oddziały w uzgodnieniu z inspektorami organizowały plutony ochronne i zadania związane ze zdobyciem i ochroną obiektu[32].
WSOP Okręgu Warszawskiego
edytujW Okręgu Warszawskim AK WSOP występował pod kryptonimem: „Niagara” „O”;
- Inspektor – ppłk Franciszek Znamirowski „Narciarz”[33] (aresztowany w czerwcu 1943 wraz z inspektorem głównym WSOP[34]; mjr rez. art. Antoni Łocz „Promień”. Natomiast według informacji A. Sanojcy ostatnim inspektorem był kpt. Kazimierz Karaszewski „Gedrojć” „Wołk”[10]. Natomiast według K.Zarzyckiego i innych źródeł pełnił on funkcję I zastępcy Obwodu I WSOP zaś w marcu 1944 został przeniesiony na stanowisko inspektora WSOP Obwodu VII)[35].
- zastępca – kpt. rez. Adolf Vertun „Blondyn”;
- adiutant – ppor. rez. piech. NN „Krzyżan”;
Inspektorat Okręgowy WSOP składał się z następujących komórek:
- Referat organizacyjny – kpt. rez. Adolf Vertun „Blondyn” (dział ewidencyjno-personalny, dział łączności);
- Referat informacyjny – strz. z cenz. Wacław Riidiger „Nilski”, „Żuraw”; (dział prasowy, dział bezpieczeństwa, dział obozów jenieckich);
- Referat wyszkolenia i kontroli – kpt. rez. Zygmunt Marynowski „Mat”;
- Referat gospodarczy – strz. NN „Niebieski” (dział pieniężny, dział żywnościowy, dział kwaterunkowy, dział taborowy, dział broni i sprzętu);
- Referat Sanitarno-Weterynaryjny – plut. z cenz. lek.med. Juliusz Majkowski „Fenol” (dział służby zdrowia, dział weterynaryjny);
- Referat użyteczności publicznej – kpt. rez. Stanisław Skibniewski „Nelson”, „Cubryna”; (podlegały mu Zgrupowanie Użyteczności Publicznej WSOP „N-9215” (Warszawska Elektrownia Miejska, 6 plutonów) oraz Pluton Użyteczności Publicznej WSOP „Nenufar” (Elektrownia Pruszkowska);
- Referat Wojskowej Służby Kobiet – strz. Leontyna Maria Urbanowicz „Nasturcja”
Natomiast według Antoniego Sanojcy inspektorat okręgowy w Warszawie składał się z referatów: Organizacyjnego (werbunek, ordre de bataille, łączność, ewidencja, instrukcja); Bezpieczeństwa (obserwacja ośrodków zagrożonych akcją antypaństwową, instruowanie w zakresie przygotowania obsady obiektów chronionych); Obrony Przeciwlotniczej (organizacja specjalnych oddziałów, łączność, dobór kadr dowódców pododdziałów); Sanitarny (obsada ochronna ośrodków zdrowia; organizacja patroli sanitarnych dla plutonów WSOP, oddziałów ratowniczo-sanitarnych); Kontroli i Szkolenia (kontrola pracy w dzielnicach, szkolenie taktyczne); Użyteczności Publicznej (organizacja oddziałów ochronnych, łączność wewnętrzna i zewnętrzna, szkolenie, współpraca z innymi komórkami inspektoratu)[36].
W poszczególnych obwodach stan przedstawiał się następująco:
- inspektor – kpt. Adolf Miniasiewicz „Adam”, „Narcyz” (areszt. grudzień 1942); por. rez. Witold Gorayski „Kołczan” „Sopiński”[37] (zg. 26 sierpnia 1944); I zastępca – kpt. Kazimierz Karaszewski „Gedrojć” „Wołk” (do marca 1944); kpt. Jerzy Kowanacki „Jeżewski” (od marca 1944); II zastępca – ppor. Tadeusz Sztalkopf „Zarzycki Kazimierz” (do kwietnia 1944);
- Referat organizacyjny – ppor. cz. woj. Marcelli Truszewski „Misiewicz Ryszard”
- Referat wyszkolenia i kontroli – kpt. sł. st. art. Andrzej Paulo de Silva „Szczęsny
- Referat sanitarny – dr med. Adam Jarmoliński
- Referat gospodarczy – kpt. rez. dr Józef Stojanowski „Praswój”;
- W dyspozycji obwodu 101 kompania WSOP – dowódca kpt. lek. Bohdan Didkowski „Newel”;
- Podinspektoraty rejonowe
- Rejon I – podinspektor por. rez. Tadeusz Okolski „Dzik” (15 plutonów w ramach czterech kompanii jako batalion);
- Rejon II – podinspektor pkt. Zygmunt Netzer „Kryska Mikołaj” (12 plutonów w ramach czterech kompanii jako batalion);
- Rejon III – podinspektor por. rez. Kazimierz Konar „Żbikowski” (9 plutonów działających w ramach IV Zgrupowania oraz 4 plutony w dwóch kompaniach jako VI Zgrupowanie);
- Rejon IV – podinspektor ppor.cz. woj. Tadeusz Sztalkopf „Zarzycki Kazimierz” (6 plutonów jako IX Zgrupowanie, 6 plutonów jako X Zgrupowanie, 3 plutony oraz 47 kompania użyteczności publicznej jako XI Zgrupowanie);
- inspektor kpt. rez. Henryk Kaniuk „Ludwik”; zastępca por. rez. Zygmunt Januszewski „Aleksander”.
- zastępca – por. piech. NN „Aleksander”
- Referat organizacyjny sierż. Florian Wardas „Roman”
- Referat informacyjny – NN
- Referat wyszkolenia por. piech. NN „Aleksander”
- Referat gospodarczy NN
- Referat sanitarny – dr med. Albin Olszański
- W dyspozycji obwodu 2 plutony użyteczności publicznej (pluton 298 „Muranów i 299)[4];
- Podinspektoraty rejonowe
- Rejon I – podinspektor kpt. rez. (Andrzej) Nikita Szlenczak-Jurczenko „Sokół Andrzej” (7 plutonów jako zgrupowanie);
- Rejon II podinspektor plut. Czesław NN „Sławek” (3 plutony);
- Rejon III – podinspektor sierż. Aleksander Nurowski „Łysy” zg. 3 sierpnia 1944; (2 plutony jako zgrupowanie);
- Rejon IV – podinspektor ppor. rez. Czesław - Czesław Gniewiński „Kmita” (4 plutony jako kompania);
- inspektor por. rez. Tadeusz Zbigniew Gorayski „Topór” (zg. w sierpniu 1944). Brak danych o strukturze WSOP.
- inspektor por. rez. Stanisław Haykowski (areszt. listopad 1943), por. Hugon Kassur „Szatkowski” – zg. 10 sierpnia 1944; (1 pluton)
- zastępca – ppor. rez. piech. NN „Jaszczołt”
- Referat sanitarny – por. rez. lek. Bertold Kassur „Adamski”
- Podinspektoraty rejonowe
- Rejon I – podinspektor kpt. Stefan Orłowski „Podkowa”;
- Rejon II podinspektor ppor. Stefan Rapiński „Technik”;
- Rejon III podinspektor Edward Keller „Dzik” lub Eugeniusz Karaś[38].
- inspektor por. rez. Tadeusz Juliusz Olszewski „Wojtek” (zg. 16 września 1944);
- zastępca – por. rez. piech. Wacław Granat „Ryś”
- oficer bezpieczeństwa – NN „Krystian”
- oficer wyszkolenia – kpt. rez. piech. Marek Karski „Maciej”
- kwatermistrz – kpt. NN „Kłos”
- oficer gospodarczy – pchor. Jan Krzyżkiewicz „Pas”
- oficer płatnik – ppor. Tadeusz Walęcki „Grad”;
- oficer broni – ppor. rez. inż. Kazimierz Eysymont „Marian”
- Referat sanitarny – NN
- oficer dyspozycyjny – kpt. Kazimierz Budziszewski „Kuba”
- Podinspektoraty rejonowe
- Rejon I – podinspektor NN „Zych”; (1 i 5 kompanie WSOP);
- Rejon II – podinspektor por. rez. Jan Kurjan „Solski” (10 plutonów w 6, 7 i 8 kompaniach WSOP);
- Rejon III – podinspektor por. Aleksander Dąbkowski „Wilk” zg. (9, 10 i 11 kompanie WSOP);
- Rejon IV – podinspektor por. rez. Hieronim Wojciechowski „Kurzawa” zg. 2 sierpnia 1944 (8 plutonów w 2 i 4 kompaniach WSOP)
- Rejon V – brak danych.
- Rejon VI – brak danych.
- inspektor kpt. Ludwik Pągowski „Ludwik Notecki” (6 plutonów);
- I zastępca – kpt. Edmund Wąsowicz „Socjusz”;
- II zastępca – por. Kazimierz Wysokiński „Myna”;
- Oficer łączności – por rez. Andrzej Witkowski „Jachołowicz”;
- Podinspektoraty rejonowe
- Rejon 1 – inspektor Stanisław Habros „Roland”, kryptonim 3101; zastępca ppor. Stefan Gocman „Oporczyk”, kryptonim 3102;
- Rejon 2 – NN
- Rejon 3 – podinspektor por. rez. Stanisław Celler „Kalina”;
- Rejon 4 – podinspektor por. Rudolf Auch „Skała”;
- Rejon 5 – NN (plutony WSOP 1100, 1200, 1300, 1400, 1500, 1600);
- inspektor prawobrzeżny – mjr Kazimierz Karaszewski „Wołk”, kpt. Tomasz Reutt[39],
- adiutant – por. rez. kaw. (lub rotmistrz) Marian Byliński-Łodzia „Łodzic, Andrzej”[40]
- Referat organizacyjny – kpr. pchor. NN „Orski Karol”;
- Referat UP – ppor. rez. art. Włodzimierz Hellmann ps. „Bill”.
- inspektor lewobrzeżny – ppor. rez. Jan Strzałkowski „Żarski”; (kompania);
- I zastępca – por. rez. kaw. Sławosz Lubicz-Szydłowski „Wolski Adam”;
- II zastępca – por. rez. Jan Gaździcki „Kazik”
- Oficer ewidencyjno-personalny – sierż. Aleksander Rajchert „Roma”
- oficer łączności – strz. z cenz. Franciszek Rajchert „Grunwald”
- VIII samodzielny rejon Okęcie – brak danych o istnieniu WSOP[41].
Według danych z lutego 1944 w Okręgu warszawskim było 198 plutonów WSOP (146 pełnych plutonów i 52 szkieletowe) obejmujące 10.000 żołnierzy[42].
WSOP w powstaniu warszawskim
edytujW trakcie powstania warszawskiego część oddziałów WSOP (ok. 3500 żołnierzy) przystąpiła do walki jako oddziały liniowe m.in.:
- I Batalion WSOP (znany jako Batalion „Dzik” (Rejon 1 Obwodu Śródmieście) na Starym Mieście, następnie Powiślu i Śródmieściu-Południowym;
- II Batalion WSOP „Narew” (Rejon 2 Obwodu Śródmieście, tworzący później Zgrupowanie „Kryska”);
- IV Zgrupowanie WSOP (późniejszy Batalion „Bełt” (Rejon 3 Obwodu Śródmieście) oraz kompanie WSOP w ramach Zgrupowania „Gurt”;
- 41 kompania z Rejonu 4 Obwodu Śródmieście weszła jako 9 kompania Batalionu „Kiliński”, a następnie jako 4 kompania w skład nowego batalionu szturmowego „Rum”[2].
- W Obwodzie Ochota walczył 40-osobowy pluton WSOP pod dowództwem ppor. Hugona Kassura Szadkowskiego”. Oddział miał zająć gmach gimnazjum Szachtmajerowej przy ul. Białobrzeskiej 44, który miał zostać przeznaczony na szpital dla ludności cywilnej[43]. Pluton przyłączył się do oddziału por. por. Andrzeja Chyczewskiego „Gustawa” organizującego „Redutę Kaliską” i przejął gmach gimnazjum obsadzając go do 5 sierpnia. W nocy z 9 na 10 sierpnia wraz z całą załogą „Reduty Kaliskiej” przedostał się przez Pęcice do lasów chojnowskich. W trakcie odwrotu zginął dowódca plutonu ppor. „Szadkowski”[44].
- W Obwodzie Mokotów walczył VI batalion WOSP, w składzie 262 żołnierzy (w tym 25 łączniczek i sanitariuszek), z czego 110 żołnierzy stanowiła 2 kompania. Oddziały WSOP podporządkowane były dowódcy pułku „Baszta”, wspierając kompanię K3. 3 kompania od 18 sierpnia pełniła funkcję żandarmerii w obwodzie. Na Sadybie (Rejon 5) walczyła odrębnie 8 kompania WSOP pod dowództwem por. Wenancjusza Kuklińskiego „Romana (ok. 100 żołnierzy). Została ona rozbita zaś część powstańców przedostała się do lasów kabackich wchodząc w skład kompanii „Sadyba”, od 23 sierpnia walcząc ponownie na Mokotowie[45].
Oddziały WSOP wchodziły też w skład zgrupowań bojowych m.in. podległe okręgowi warszawskiemu, Zgrupowanie Użyteczności Publicznej WSOP „N-9215” (Warszawska Elektrownia Miejska) weszło w skład Zgrupowania „Krybar” na Powiślu. Załoga Elektrowni w Pruszkowie zdobyła 1 sierpnia obiekt i utrzymywała go do rana.
Według ustaleń Adama Borkiewicza, w trakcie powstania zginęło 7 inspektorów obwodowych (na siedmiu), 112 oficerów i około 1200 szeregowych na 3500 zmobilizowanych[46].
Przypisy
edytuj- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 281.
- ↑ a b Piotr Rozwadowski (pod red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. T. I. Warszawa: 2005, s. 632.
- ↑ Wojskowa Służba Ochrony Powstania, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-12-21] .
- ↑ a b c Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990, s. 77.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 95.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 283.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. VI. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991, s. 219.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 460.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 461.
- ↑ a b c Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 463.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 464.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 468.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 470.
- ↑ a b c Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 471.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 69.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 110.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 112.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 114.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 115.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 116.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 117.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 118.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 121.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 122.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 321.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 280, 432.
- ↑ Polskie Siły Zbrojne II wojnie światowej. T. III Armia Krajowa. Londyn: Instytut Historyczny im. Gen. Sikorskiego, 1950, s. 117.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. III. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 176.
- ↑ Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944. T. 1. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1987, s. 152.
- ↑ Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1999, s. 39.
- ↑ Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. VI. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991, s. 218.
- ↑ Grzegorz Jasiński: Żoliborz. Dzieje militarne II Obwodu Okręgu Warszawa AK w Powstaniu Warszawskim. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2009, s. 86.
- ↑ Antoni Sanojca: Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawskiego ZWZ-AK wrzesień 1939 – lipiec 1944 [w:] Warszawa lat wojny, okupacji i odbudowy 1939-1944. T. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 138.
- ↑ Tadeusz Zarzycki: Pierwszy i ostatni dzień. Londyn: Veritas Fundation, 1974, s. 60.
- ↑ Tadeusz Zarzycki: Pierwszy i ostatni dzień. Londyn: Veritas Fundation, 1974, s. 116.
- ↑ Antoni Sanojca: Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawskiego ZWZ-AK wrzesień 1939 – lipiec 1944, [w:] Warszawa lat wojny, okupacji i odbudowy 1939-1944. T. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 137.
- ↑ We wspomnieniach Tadeusza Zarzyckiego oraz Antoniego Sanojcy występuje jako „Stefan Gorayski”.
- ↑ Józef Kazimierz Wroniszewski: IV Obwód Armii Krajowej Ochota Okręg warszawa. Warszawa: Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, 1997, s. 68.
- ↑ Powstańcze biogramy. Tomasz Reutt. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2017-04-07].
- ↑ Powstańcze Biogramy - Marian Byliński-Łodzia
- ↑ Piotr Matusak (pod red.): Powstanie warszawskie 1944. Wybór dokumentów. T. 2 Część I. Warszawa: Agencja Wydawnicza „Egros”, 2001, s. 211-299.
- ↑ Jerzy Kirchmayer: Powstanie warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1970, s. 136.
- ↑ Józef Kazimierz Wroniszewski: IV Obwód Armii Krajowej Ochota Okręg warszawa. Warszawa: Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, 1997, s. 175.
- ↑ Józef Kazimierz Wroniszewski: IV Obwód Armii Krajowej Ochota Okręg warszawa. Warszawa: Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, 1997, s. 252.
- ↑ Piotr Rozwadowski (pod red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. T. I. Warszawa: 2005, s. 635-636.
- ↑ Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: 1957, s. 701.
Bibliografia
edytuj- Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990, Tom II, ISBN 83-04-03630.
- Marek Ney-Krwawicz , Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945, Warszawa: „Pax”, 1990, ISBN 83-211-1055-X, OCLC 830063023 .