Zawoja

wieś w województwie małopolskim

Zawoja – najdłuższa[2] wieś w Polsce. Położona jest w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Zawoja[3][4], na południu kraju przy granicy ze Słowacją. Jest siedzibą gminy, Babiogórskiego Parku Narodowego i jedną z głównych osad Górali Babiogórców[5].

Artykuł 49°39′40″N 19°33′36″E
- błąd 39 m
WD 49°40'0.1"N, 19°34'0.1"E, 49°40'N, 19°34'E
- błąd 14 m
Odległość 827 m
Zawoja
wieś
Ilustracja
Ochotnicza Straż Pożarna w Zawoi Górnej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat suski
Gmina Zawoja
Wysokość 514-1725 m n.p.m.
Liczba ludności (2021) 7471
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 34-222[1]
Tablice rejestracyjne KSU
SIMC 0077356
Położenie na mapie gminy Zawoja
Mapa konturowa gminy Zawoja, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Zawoja”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Zawoja”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Zawoja”
Położenie na mapie powiatu suskiego
Mapa konturowa powiatu suskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Zawoja”
Ziemia49°39′40″N 19°33′36″E/49,661111 19,560000
Strona internetowa

Miejscowość letniskowa i turystyczna będąca punktem wypadowym na Babią Górę, pasmo Policy i Jałowca.

W 2021 miała 7471 mieszkańców.

PołożenieEdytuj

Położona jest u stóp Babiej Góry (1725 m), w dolinie rzeki Skawica oraz na stokach pasm górskich zaliczanych do dwóch regionów geograficznych: do Beskidu Żywieckiego (Pasmo Babiogórskie) i Beskidu Makowskiego (Pasmo Przedbabiogórskie czyli Jałowieckie)[6].

PodziałEdytuj

Zawoja jest najdłuższą (ok. 18 km) i największą (100,78 km²[5]) wsią w Polsce[2][7].

W obrębie wsi Zawoja istnieje 6 sołectw: Zawoja Górna, Zawoja Centrum, Zawoja Przysłop, Zawoja Dolna, Zawoja Mosorne, Zawoja Wełcza[8].

Części wsiEdytuj

Zobacz więcej w artykule Zawoja (gmina), w sekcji Jednostki pomocnicze.
Integralne części wsi Zawoja[3][4]
Rodzaje Nazwy
osady Cyrchel, Stonów
przysiółki Barankowa, Barany, Barańce, Barańcowa, Bartyzele, Beskid, Bielasy, Błędna, Borowi, Bory, Brzeg, Bubiaki, Bubiakowa, Buczyna, Budzonie, Buki, Burdele, Burdyle, Centrum, Chopy, Chowaniacy, Cioćki, Cyrhel, Czarnotowa, Czatoża, Dolina (SIMC 0994704), Dolina (SIMC 077824), Dolinka, Figury, Fitkówka, Fujacy, Gajówka, Gawły, Giertugi, Giertugowa, Gliśnica, Gołynia, Górnica, Granica, Gronik, Hrabkowa, Hujdowa, Hujdy, Hurbalówka, Hyrb, Jaworskie, Kalina Dolna, Kalina Górna, Kamieńce, Kaselówka, Kącina, Kąkole, Kąkolowa, Kiczora, Kiczorka, Kiecka, Kijakowa, Kobiele, Kolędówka, Kolisty Groń, Koszorek, Kowalowa, Koziny, Krzemienna, Krzonka, Księża Polana, Kudłata, Kudzie, Kukle, Kuklowa, Kwiatek, Lachy, Łabędzie, Łatki, Łazy, Madziarowa, Magurka, Makosiowa, Maliki, Malikowa, Maliny, Marki, Markowa, Marszałki, Maryniacy, Masówka, Mazurowy Potok, Mazury, Mętle, Miłosierna, Miśkowce, Mleczna, Morawy, Morgi, Mosorne, Można, Mylne Młaki, Nowe Osiedle, Obidowa, Obłapiana, Obłaźna, Ogon, Opaczne, Pająki, Pająkówka, Paluchówka, Pasieka, Petułowa, Piątkowa, Piergiesi, Piergiesowe Polanki, Płasonie, Podgórze (SIMC 0078232), Podgórze (SIMC 0995170), Pod Grapą (SIMC 0995135), Pod Grapą (SIMC 0995141), Pod Kiczorką, Pod Polaną, Podpolice, Podsot, Podświaniarka, Polaki, Polana, Polanki, Policzne, Przysłop, Rąbaniska, Ryżowana, Sałaciaki, Sitarze, Sitkówka, Składy, Skupnie, Skutowa, Smyraki, Stróże, Sule, Surmiaki, Surzyny, Swalisko, Szczurki, Szczurkówka, Śmietany, Śpikówka, Średnie, Świniarka, Toczki, Topory, Trybały, Trzebuniaki, Wartowa, Warzechówka, Wełcza, Włosianka, W Potoku, Zabór, Za Groniem, Zające, Zakamień, Zakopaniec, Zalas, Za Madejką, Za Polaną, Za Potokiem, Zaręby, Za Wodą, Zemliki, Zielone Osiedle, Zimna Dziura, Żywczaki
części
wsi
Bajerska Maszyna, Bębny Dolne, Bębny Górne, Diabli Młyn, Fiedorówka, Franule, Limierzyska, Pod Brzegiem, Podryżowana, Pyciakowa, Rybna, Stolarka, Wełczoń, Widły, Wilczna

HistoriaEdytuj

Zawoja i leżąca niżej Skawica, której część początkowo stanowiła, leżą w dolinie rzeki Skawicy niosącej wody spod Babiej Góry do Skawy. Pierwsze wzmianki o Skawicy jako o wsi pochodzą sprzed 1593, a w 1646 w dokumentach występuje wzmianka o nowozałożonej Zawoje[9]. Nazwa wsi wywodzi się od wołoskiego słowa zavoi i oznacza „las nad rzeką”[10] (por. Zăvoi).

Dzisiejsze tereny Skawicy i Zawoi stanowiły część starostwa lanckorońskiego i pozostały we władaniu kolejnych dzierżawców królewszczyzny. Po pierwszym rozbiorze królewszczyznę przejął skarb austriacki, który w 1839 sprzedał ją hrabiemu Filipowi Saint-Genois d’Aneancourt[9].

W 1847 okolicę nawiedził głód, który doprowadził do powstania ogniska tyfusu i cholery.

W 1878 Habsburgowie żywieccy wykupili Zawoję od Maurycego, syna hrabiego[5], a po odzyskaniu niepodległości przez Polskę przekazali ją w 1924 Akademii Umiejętności. Od 1928 staraniem Komisji Klimatycznej miejscowość zaczęła nabierać charakteru letniskowego[9].

W ramach eksploatacja lasów górskich w XIX wieku w Zawoi Wilcznej powstała fabryka zapałek i tartak parowy[9].

W 1954 utworzono Babiogórski Park Narodowy, którego siedzibę zlokalizowano w Zawoi Markowej.

2 kwietnia 1969 na północnym stoku Policy rozbił się samolot An-24 PLL LOT. W katastrofie zginęły 53 osoby (47 pasażerów i 6 członków załogi). Nikt się nie ocalał. Zdarzenie upamiętnia pomnik na szczycie góry wystawiony w 40. jego rocznicę[11].

W latach 1945–1991 funkcjonowała w Zawoi strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza. 16 maja 1991 strażnicę przejęła Straż Graniczna.

W latach 1975–1998 Zawoja należała administracyjnie do województwa bielskiego.

TurystykaEdytuj

W Zawoi znajduje się wiele stacji narciarskich. Największą popularnością odznacza się ośrodek narciarski Mosorny Groń z koleją linową z czteroosobowymi krzesełkami wraz z trasą narciarską, posiadającą licencję FIS na rozgrywanie krajowych i międzynarodowych zawodów narciarskich.

Piesze szlaki turystyczne
  Zawoja Dolna – Zawoja PrzysłopSucha Beskidzka dw. PKP
  Zawoja Centrum – Przełęcz PrzysłopZawoja PrzysłopSucha Beskidzka dw. PKP
  Stryszawa Górna – SiwcówkaPrzełęcz Kolędówki – Zawoja Centrum – Przełęcz KucałowaChorążowa
  Zawoja Mosorne – dojście do   pod Mosornym Groniem – dojście do   jw.
  Zawoja Wilczna – Mosorny GrońCyl Hali Śmietanowej
  Zawoja WełczaJałowiecPrzełęcz CichaLachowice
  Zawoja Wełcza – Zawoja Składy
  Zawoja Widły – Zawoja Składy – Zawoja CzatożaMarkowe SzczawinyPerć AkademikówBabia Góra
  Przełęcz Jałowiecka – Zawoja CzatożaMagurka – przełęcz pod Małą MędralowąKrzyżówkiKorbielówPrzełęcz Glinne
  Zawoja Widły – Zawoja Składy – Zawoja MarkowaMarkowe Szczawiny
  Zawoja Czatoża – Zawoja MarkowaStary Groń – Zawoja PolicznePrzełęcz Krowiarki
  Zawoja Wilczna – Markowe Szczawiny

Atrakcje turystyczneEdytuj

 
Kościół w Zawoi
  • Kościół Świętego Klemensa w Zawoi z roku 1888 – powstał w miejsce małego kościoła. Zbudowano go na planie krzyża. Sufit i chór wspierają żelazne słupy. Na kościele znajdują się trzy wieże, z których najwyższa pełni rolę dzwonnicy. Polichromię w kościele wykonało w 1930 roku dwóch artystów krakowskich: Zygmunt Milli i Marian Arczyński. Ołtarze wykonane są w stylu renesansowym poza barokowym ołtarzem Matki Boskiej[10].

GospodarkaEdytuj

W Zawoi znajdują się liczne stolarnie.

Ludzie związani z ZawojąEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zawoją.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1598 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. a b Turystyczne rekordy Polski (pol.). wp.pl. [dostęp 2018-09-16].
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c O gminie - Zawoja.pl (pol.). Zawoja.pl. [dostęp 2021-05-07].
  6. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  7. Zawoja, największa wieś w Polsce, leży u stóp: Pytania i odpowiedzi - MILIONERZY 7.02.2018 (pol.). pomorska.pl. [dostęp 2018-09-16].
  8. Uchwała Nr XIII/97/2011 Rady Gminy Zawoja z dnia 25 października 2011 r. ws. uchwalenia Statutów Sołectw Gminy Zawoja (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2011 r. Nr 586, poz. 6781)
  9. a b c d Historia – Urząd Gminy Zawoja (pol.). [dostęp 2021-05-07].
  10. a b Na podstawie tablicy informacyjnej znajdującej się w przedsionku kościoła w Zawoi
  11. BCK w Zawoi: Odsłonięcie pomnika na Policy (pol.). [dostęp 2021-05-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-14)].


Linki zewnętrzneEdytuj