Otwórz menu główne

Kruszwica

miasto w województwie kujawsko-pomorskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Kruszwica (ujednoznacznienie).

Kruszwica (niem. Kruschwitz[2]) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, leży na Kujawach, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Kruszwica
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kolegiata śś. Piotra i Pawła
Herb
Herb
Dewiza: Legendarna Stolica Polski
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat inowrocławski
Gmina Kruszwica
Data założenia VI wiek
Prawa miejskie 1422
Burmistrz Dariusz Witczak
Powierzchnia 6,64 km²
Wysokość ok. 100 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

9004[1]
1356,0 os./km²
Strefa numeracyjna 52
Kod pocztowy 88-150
Tablice rejestracyjne CIN
Położenie na mapie gminy Kruszwica
Mapa lokalizacyjna gminy Kruszwica
Kruszwica
Kruszwica
Położenie na mapie powiatu inowrocławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu inowrocławskiego
Kruszwica
Kruszwica
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kruszwica
Kruszwica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kruszwica
Kruszwica
Ziemia52°40′27″N 18°19′35″E/52,674167 18,326389
TERC (TERYT) 0407064
SIMC 0929380
Urząd miejski
ul. Nadgoplańska 4
88-150 Kruszwica
Strona internetowa
BIP

Miasto położone jest na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na północnym brzegu jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych GUS z 30.06.2015 roku miasto miało 9035 mieszkańców[3].

W 2012 roku obchodziło jubileusz 590-lecia nadania praw miejskich.

Kruszwica jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, handlowym i kulturalnym regionu. Znajdują się tu zakłady przemysłu spożywczego. Ogromną rolę w życiu miasta odgrywa turystyka, związana z początkami polskiej państwowości.

Spis treści

PołożenieEdytuj

Kruszwica jest położona w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie inowrocławskim nad jeziorem Gopło. Gmina Kruszwica graniczy z 8 gminami. Miasto zamieszkuje około 9 tys. mieszkańców na powierzchni 6,64 km² i leży w niewielkich odległościach do ważnych ośrodków regionu, na ważnym szlaku komunikacyjnym. Rzeźba terenu jest płaska. W sąsiedztwie Kruszwicy mieszczą się duże obszary leśne.

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia Kruszwicy.
 
Stała ekspozycja w Mysiej Wieży – przedstawia wczesną historię miasta

Legendy mówią o Popielu, którego zjadły myszy, ubogim Piaście Kołodzieju (protoplaście dynastii Piastów), a także o państwie królowej Goplany.

Ze źródeł historycznych pochodzą poniższe informacje. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu – ok. 3900–1800 p.n.e., na ok. 500 rok p.n.e. datuje się gród na Ostrowie Rzępowskim (obecnie Półwysep Rzępowski). Osadnictwo na tym terenie było podyktowane żyznością gleb, bogactwami naturalnymi i dogodnym położeniem geograficznym. Rozwojowi Kruszwicy sprzyjało położenie na „szlaku bursztynowym” i na szlaku z Wielkopolski na Ruś. Szlak wodny prowadzący od Warty, poprzez jezioro Gopło do Wisły był dodatkowym atutem Kruszwicy. Kruszwica w tym czasie była niewielką osadą o charakterze otwartym. Najprawdopodobniej głównym grodem plemienia Goplan była silnie broniona osada w Mietlicy, położona ok. 20 km w kierunku południowym od Kruszwicy. W IX wieku plemię Goplan zostało włączone do państwa Polan. Dlatego w X i XI wieku Kruszwica stała się znaczącym ośrodkiem miejskim z grodem na wyspie, gdzie rezydowali polscy królowie i książęta. Bujny rozkwit zachwiało spalenie miasta przez księcia Władysława Hermana w 1096, kiedy to gród uwikłany był w konflikt, udzielając schronienia zbuntowanemu Zbigniewowi. Jednak w XII i do połowy XIII wieku nastąpił ponowny rozwój miasta i wzrost liczby mieszkańców. Od końca XII wieku gród był siedzibą kasztelanii kruszwickiej. W tym okresie zbudowano romańską kolegiatę św. Piotra i Pawła oraz kościół grodowy św. Wita. W XII wieku powstały także kolejne kościoły: szpitalny pod wezwaniem św. Gotarda i miejski św. Klemensa. W tym też czasie Kruszwica była najprawdopodobniej siedzibą biskupa kujawskiego. Biskupstwo to ustanowiono ok. roku 1123-1124 podczas legacji Idziego z Tuskulum. Pierwszym biskupem noszącym przydomek „kruszwicki” był pochodzący z Niemiec Swidgier. Czasy Bolesława Krzywoustego i Bolesława Kędzierzawego były pomyślne dla Kruszwicy, jednak od roku 1271 następuje upadek. W tym roku Bolesław Pobożny spalił miasto.

 
Most zwodzony prowadzący do zamku
  • w XIV następowało podnoszenie się grodu z ruin
  • 1332-1337 gród pozostawał we władaniu Krzyżaków
  • w latach 1350–1355 z rozkazu Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek (z „Mysią Wieżą”) – siedzibę kasztelani i starostwa
  • w XIV w. stała się siedzibą sądów: ziemskiego i grodzkiego[4]
  • w 1422 roku Władysław Jagiełło nadał Kruszwicy magdeburskie prawa miejskie[5], poprzednia lokacja na zachodnim brzegu Gopła dokonana prawdopodobnie w 1303 przez księcia kujawskiego i łęczyckiego nie powiodła się
  • potop szwedzki – zniszczenie miasta, spalenie zamku
  • 5 sierpnia 1772 – włączenie do zaboru pruskiego w wyniku I rozbioru Polski
  • 3 stycznia 1919 – wyzwolenie Kruszwicy w powstaniu wielkopolskim

W wyniku I rozbioru polski w 1772 r. Kruszwica włączona została do zaboru pruskiego. Przez cały okres panowania pruskiego piastowski gród był dla Polaków symbolem patriotyzmu i polskości. Miasto systematycznie, lecz powoli rozwijało się. Koniec XIX w. był dla Kruszwicy zdecydowanie korzystny, gdyż oddano do żeglugi uregulowaną Noteć, która połączyła Kruszwicę z Kanałem Bydgoskim. W mieście wybudowano także cukrownię. Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta, w szczególności poczyniono duże inwestycje w sektorze rolno-spożywczym. Tendencja została zachowana i w latach 1952–1956 wybudowano zakłady przemysłu tłuszczowego oraz Wytwórnia Win i Przetworów Owocowo-Warzywnych[6].

W czerwcu 1960 r. odbyły się w Kruszwicy uroczystości które inaugurowały ogólnokrajowe obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego.

ZabytkiEdytuj

 
Ruiny zamku z pozostałą Mysią Wieżą
 
Kamienice na rynku w Kruszwicy
  • Ruiny późnogotyckiego zamku z pozostałą Mysią Wieżą, basztą o wysokości 32 m, z której rozpościera się widok na miasto i jezioro Gopło[7];
  • Kolegiata św. Piotra i Pawła z 1120–1140 w stylu romańskim, później wielokrotnie przebudowywana, między innymi w latach 1856–1859, pierwotny kształt romański nadano jej w latach 1954–1956 w trakcie prac konserwatorskich pod kierunkiem prof. Jana Zachwatowicza;
  • Stare Miasto – wraz z rynkiem i zabytkowymi kamienicami;
  • kościół kopułowy św. Teresy od Dzieciątka Jezus z 1922 w Rynku według projektu Stefana Cybichowskiego;
  • zabudowania cukrowni z XIX wieku;
  • grodzisko wczesnośredniowieczne na południowym końcu Półwyspu Rzępowskiego.
  • Stary budynek przystani Klubu Wioślarskiego „Gopło”, który w 2011 roku obchodził swoje 100-lecie.

DemografiaEdytuj

 
  • Piramida wieku mieszkańców Kruszwicy w 2014 roku[1].


 

Części miastaEdytuj

Osiedla kruszwickie:

Architektura w Kruszwicy jest bardzo zróżnicowana. Są tu budowle średniowieczne i zabytki z późniejszego okresu. Dodatkowo znajdują się tu osiedla bloków mieszkalnych.

GospodarkaEdytuj

Kruszwica jest ośrodkiem przemysłowo-rolniczym z dobrze rozwiniętym przemysłem spożywczym. Położenie miasta w czystym rejonie o dobrze rozwiniętym rolnictwie spowodowało znaczny rozwój przemysłu spożywczego opartego o miejscowe rolnictwo. Ogółem zarejestrowanych jest ponad 1095 podmiotów gospodarczych. W mieście do większych zakładów należą:

W części miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Kruszwica[8].

Miasto posiada rozwiniętą infrastrukturę komunalną, jest zgazyfikowane, zelektryfikowane, istnieją wodociągi, oczyszczalnia ścieków. W mieście istnieje rozwinięty handel, usługi, znajdują się sklepy, hurtownie, warsztaty, biura. Istnieją dwie placówki poczty, komenda policji, hotele, restauracje, apteki, stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów, kafejki, puby, kluby, pizzerie, bary. W Kruszwicy jest ulokowanych wiele marketów. Znajdują się tu dwa sklepy sieci Mila, Biedronka, Lidl oraz market Intermarché do tego wiele innych średnich i mniejszych sklepów. Miasto jest zapleczem usługowo-handlowym dla całej gminy Kruszwica oraz okolicznych gmin.

TransportEdytuj

Kruszwica jest położona na ważnych szlakach komunikacyjnych. Linia kolejowa nr 231 jest eksploatowana tylko na odcinku Inowrocław Rąbinek – Kruszwica. W mieście od lat 90. XX wieku nie zatrzymują się pociągi pasażerskie (z wyjątkiem kursów turystycznych).

Przez miasto przebiegają następujące drogi:

Osobny artykuł: Kruszwica (stacja kolejowa).

Przez Kruszwicę lub w jej najbliższym sąsiedztwie przebiegają następujące linie kolejowe:

Z miasta można dojechać bezpośrednim autobusem do Inowrocławia, Bydgoszczy, Torunia, Warszawy, Gdyni, Zakopanego i wielu innych dużych miast w całym kraju. Wiele z połączeń zapewnia kruszwicki przewoźnik: „Nadgoplańska Komunikacja Autobusowa”.

BezpieczeństwoEdytuj

 
Komisariat Policji oraz OSP Kruszwica

Instytucje dbające o porządek publiczny i bezpieczeństwo w mieście:

Kruszwicka Straż Pożarna odnotowała w 2011 roku 379 wyjazdów alarmowych[9][10].

EdukacjaEdytuj

 
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego

Kruszwica jest centrum edukacyjnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieją cztery zespoły szkół.

Zespół Szkół Samorządowych nr 1 w Kruszwicy ( ZSS nr 1 )

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 "Nad Gopłem" w Kruszwicy
  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Kruszwicy ( do końca roku szkolnego 2018/2019, likwidacja wskutek reformy edukacji )
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Kasprowicza w Kruszwicy

Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kruszwicy

  • Przedszkole Samorządowe nr 3 w Kruszwicy
  • Gimnazjum nr 2 im. PCK w Kruszwicy ( do końca roku szkolnego 2018/2019, likwidacja wskutek reformy edukacji )
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego w Kruszwicy
  • Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Kruszwicy

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Kazimierza Wielkiego w Kruszwicy

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Kobylnikach (województwo kujawsko-pomorskie)

KulturaEdytuj

Kruszwica jest centrum kulturalnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieje kilka placówek kulturalnych, które wypełniają ofertę kulturalną miasta.

1. Centrum Kultury i Sportu „Ziemowit” – Przedmiotem działania CKiS jest zaspokojenie potrzeb kulturalnych społeczeństwa poprzez tworzenie i upowszechnienie różnych dziedzin kultury. Zadaniem Centrum jest tworzenie warunków dla rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego, a także edukacja kulturalna i wychowanie przez sztukę. Inną równie ważną funkcją jest organizacja wystaw, konkursów, koncertów, przeglądów i festiwali oraz imprez kulturalnych. Działają tutaj: zespoły muzyczne, taneczne, folklorystyczne oraz sekcja wokalna, teatralna, plastyczna, rękodzielnictwa artystycznego i nauki gry na gitarze. CKiS posiada również bazę noclegową i sportową (boiska piłkarskie, korty).

2. Galeria Ewy Lewańskiej – mieści się w budynku Przedszkola Samorządowego nr 3 im. Ewy Lewańskiej przy ul. Niepodległości. Zbiór liczy 47 obrazów. W przedszkolu znajduje się także salonik, wraz z meblami i bibelotami z okresu życia malarki. W roku 2000 stworzono ścieżkę edukacyjną „Ewa Lewańska – kruszwicka malarka”, której celem jest przybliżenie społeczeństwu postaci artystki.

3. Nadgoplański Zespół Folklorystyczny.

4. Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Stanisława Przybyszewskiego, wraz z filiami m.in. Filia „Zagople” w Kruszwicy, bierze udział w programie „Ikonka”, który ma za zadanie udostępnianie zasobów biblioteki w formie elektronicznej.

Baza noclegowaEdytuj

 
Pałac pełniący rolę luksusowego hotelu

Kruszwica jest miastem, które dużą szansę na rozwój widzi w turystyce. W mieście istnieje Centrum Kultury i Sportu „Ziemowit” z miejscami noclegowymi, z zadbanym stadionem oraz kortami tenisowymi, Hotel „Magdalenka” usytuowany nad samym Jeziorem Gopło, a w dzielnicy Kobylniki znajduje się pałac wybudowany w stylu francuskim pełniący funkcje hotelu. W Kruszwicy znajdują się też domki letniskowe i pola namiotowe.

TurystykaEdytuj

 
Statek wycieczkowy Rusałka
 
Widok na Gopło z Mysiej Wieży

Miasto jest dobrze przygotowane do przyjęcia turystów, których z roku na rok przybywa coraz więcej, w tym coraz liczniejszą grupę stanowią cudzoziemcy. Miasto posiada rozwiniętą sieć gastronomiczną w tym 4 pizzerie, 3 bary, 3 restauracje i wiele innych. W Kruszwicy czekają na turystów także rejsy statkiem po jeziorze, wypożyczalnie jachtów, kajaków oraz rowerów wodnych, stadnina koni i przejażdżki bryczką po okolicy, plaże i kąpieliska, tarasy widokowe na jezioro i inne atrakcje.

W Kruszwicy co roku organizowane są regaty wioślarskie o puchar Europy i Polski, a także kilku mniejszych kategorii.

MediaEdytuj

Działają dwa internetowe serwisy informacyjne o charakterze prasowym. Należy do nich założona w grudniu 2014 roku MojaKruszwica.pl[11] oraz serwis informacyjny Kurier Kruszwicki[12]. Jedynym obecnie wydawanym pismem lokalnym jest Panorama Kruszwicka. Miesięcznik samorządowy istnieje od 1992 roku[13]. Od marca 2016 roku działa również internetowe Radio SOLO, które w swoim flagowym programie informacyjno- muzycznym „Wasza Kruszwica” porusza kwestię związane z Kruszwicą i całą gminą. Partnerem medialnym stacji są oba portale informacyjne[14][15].

SportEdytuj

 
Jezioro Gopło

W Kruszwicy znajduje się kilka klubów reprezentujących różne dyscypliny sportowe. Są to:

  • Klub Piłkarski „Gopło”
  • Klub Wioślarski „Gopło”
  • Klub UKS Basket 2010 Kruszwica
  • Piast Kruszwica – tenis stołowy,
  • Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół Nadgoplański”
  • Liga Obrony Kraju – sekcje:
    • Strzelectwo – Kobylniki
    • Modelarstwo Kartonowe – Kobylniki
    • Klub Żeglarski „Popiel”
  • Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe w Kruszwicy obejmuje kilka sekcji, m.in.:
    • LIUKS Kruszwica – sekcja LA
    • LZS Zjednoczeni Szarlej, LZS Fregata Polanowice, LZS Kujawiak Sukowy – piłka nożna
    • LZS Sławsk Wielki, LZS „Piast” Kobylniki – sekcja siatkówki

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Zieleń miejskaEdytuj

Najbardziej zielonym i odpowiednim do wypoczynku miejscem w mieście jest Półwysep Rzępowski na jez. Gopło. Został on zrewitalizowany w 2012 roku.

Zlokalizowany jest tu Nadgoplański Park Tysiąclecia. Jest to park krajobrazowy, który ma w dalekiej przyszłości stać się parkiem narodowym.

CiekawostkiEdytuj

  • Najstarsze Polskie miasto (VI w.)
  • Nazwa Kruszwica pochodzi ponoć od kruszwy – bryły soli. W średniowieczu bowiem w tej okolicy „warzono” sól z okolicznych pokładów solanki.
  • Herbem miasta jest wizerunek zielonej gruszy – staropolskiego symbolu bogactwa.
  • Miasto znajduje się w samym sercu Nadgoplańskiego Parku Krajobrazowego zwanym też Tysiąclecia.
  • Niegdyś na terenie miasta Kruszwica i okolic miał powstać Nadgoplański Park Narodowy ze względu na unikalne walory przyrodnicze, powstał jednak tylko Nadgoplański Park Krajobrazowy.
  • Film Jerzego Hoffmana „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem” z udziałem popularnych aktorów, jak Małgorzata Foremniak, Michał Żebrowski, Marcin Mroczek, Katarzyna Bujakiewicz, Anna Dymna i wielu innych był realizowany m.in. w Kruszwicy.
  • W jednym z odcinków serialu „Zmiennicy” Stanisława Barei jest mowa o Kruszwicy. W tym odcinku rzeźba myszy miała być przetransportowana w obecności dziennikarzy, śmigłowcem na mysią wieżę. Zerwała się jednak spadając na samochód i spowodowała wypadek. Rannego przewieziono do szpitala, gdzie podmieniono mu tożsamość.

Osoby związane z KruszwicąEdytuj

 
Pomnik na Rynku upamiętniający ofiary II wojny światowej

Książki, których akcja toczy się w KruszwicyEdytuj

„Dygot”, Jakub Małecki

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Kruszwica polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Provinz Posen, Kreis Strelno.
  3. http://www.gus.pl.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  5. Dokument lokacyjny Kruszwicy – Korzenie.org, korzenie.org [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  6. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 170
  7. Dostępne do zwiedzania.
  8. M.P. z 1967 r. nr 53, poz. 263.
  9. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Inowrocławiu – Strażacy uratowali Kawkę, www.kppsp.inowroclaw.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  10. UWAGA! Numery Jednostek Operacyjno-Technicznych zostały dodane, aby nie wypisywać pełnych nazw (każda jednostka ma inną) i dla przejrzystości artykułu. Jednostki te oficjalnie nie mają numerów!
  11. Aktualności – MojaKruszwica.pl. mojakruszwica.pl. [dostęp 2015-11-06].
  12. Home. kurierkruszwicki.pl. [dostęp 2015-11-06].
  13. Centrum Kultury i Sportu Ziemowit. www.ckis-ziemowit.pl. [dostęp 2015-11-06].
  14. Strona główna, www.radiosolo.pl [dostęp 2016-04-01].
  15. Radio SOLO, www.facebook.com [dostęp 2016-04-01].
  16. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-06].

Linki zewnętrzneEdytuj