Otwórz menu główne

Marszałek Związku Radzieckiego

Marszałek Związku Radzieckiego – najwyższy stopień wojskowy ZSRR. Niższym stopniem był do 1940 komandarm 1 rangi, po wprowadzeniu stopni generalskich – generał armii, bądź marszałek/ główny marszałek rodzaju wojsk.

Pierwszych pięciu marszałków ZSRR (1935) od lewej Michaił Tuchaczewski, Siemion Budionny, Klimient Woroszyłow, Wasilij Blücher i Aleksandr Jegorow
Patka kołnierzowa marszałka ZSRR 1935-1940
Pagon marszałka ZSRR (wzór z 1943 roku)

Stopnie marszałków w Związku RadzieckimEdytuj

W ZSRR istniała dość złożona hierarchia wyższych stopni wojskowych, które nazywano stopniami marszałkowskimi.

W 1935 r. wprowadzano stopień marszałka Związku Radzieckiego (w marynarce wojennej odpowiadał mu wpierw stopień admirała floty, a potem admirała floty Związku Radzieckiego), który odpowiadał stopniom marszałka w innych armiach.

W 1943 r. utworzono w niektórych rodzajach wojsk stopnie marszałka rodzaju wojsk i głównego marszałka rodzaju wojsk:

  • w lotnictwie wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka lotnictwa, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka lotnictwa;
  • w wojskach pancernych wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka wojsk pancernych, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka wojsk pancernych;
  • w artylerii wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka artylerii, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka artylerii;
  • w wojskach inżynieryjnych równocześnie (27 października) utworzono stopień marszałka wojsk inżynieryjnych i wyższy stopień głównego marszałka wojsk inżynieryjnych;
  • w wojskach łączności równocześnie (27 października) utworzono stopień marszałka wojsk łączności i wyższy stopień głównego marszałka wojsk łączności.

Położenie stopni marszałka rodzaju wojsk i głównego marszałka rodzaju wojsk w hierarchii jest złożone. Posiadaczy tych stopni (wpierw głównych marszałków, a potem marszałków rodzaju wojsk) wymieniano na listach po marszałkach ZSRR, a przed generałami armii. Jednakże zasady awansu były skomplikowane. Posiadacz stopnia generała pułkownika mógł zostać awansowany albo na stopień generała armii (z wyjątkiem lotnictwa, gdzie był możliwy wyłącznie awans na stopień marszałka lotnictwa) albo na stopień marszałka rodzaju wojsk. Posiadacz stopnia generała armii mógł później otrzymać stopień marszałka ZSRR, a posiadacz stopnia marszałka rodzaju wojsk stopień głównego marszałka wojsk. Posiadacz stopnia głównego marszałka rodzaju wojsk natomiast nie mógł zostać awansowany na stopień marszałka ZSRR.

Nie było jednoznacznie określone, kiedy oficer noszący stopień generała pułkownika otrzyma stopień generała armii, a kiedy marszałka rodzaju wojsk – każdy awans rozpatrywano indywidualnie. Zazwyczaj głównym czynnikiem decydującym był dotychczasowy przebieg służby – jeśli dany oficer dowodził związkami (i pracował w instytucjach) macierzystego rodzaju wojsk, zostawał marszałkiem, natomiast jeśli dowodził związkami ogólnowojskowymi, stopień generała armii.

W przypadku lotnictwa nie nadawano nigdy stopnia generała armii, tylko stopień marszałka rodzaju wojsk.

W 1984 r. stopnie marszałków (i głównych marszałków) rodzaju wojsk poza lotnictwem i artylerią zostały zastąpione przez stopień generała armii; od tej daty także nie nadano już nikomu stopnia głównego marszałka rodzaju wojsk. Już po upadku ZSRR w 1993 r. stopnie te zostały także zastąpione stopniem generała armii.

Ostatnim marszałkiem Związku Radzieckiego był Dmitrij Jazow, przeciwnik pieriestrojki i organizator puczu przeciwko Gorbaczowowi. Natomiast marszałek Siergiej Achromiejew popełnił samobójstwo w dniu rozpadu ZSRR. Co ciekawe obaj z nich, walczyli w II wojnie światowej, natomiast ostatni marszałek jest jedynym nie odznaczonym medalem Bohatera Związku Radzieckiego.

Po rozpadzie jedynym marszałkiem Federacji Rosyjskiej został dotychczas Igor Siergiejew (1997-2001) zdymisjonowany po tym jak przyjął odpowiedzialność za zatonięcie okrętu podwodnego „Kursk”.

W praktyce wszyscy marszałkowie ZSRR byli z jednej z grup:

  • uczestnicy wojny roku 1917 i powstania ZSRR w wyniku wojny domowej.
  • mianowani podczas II wojny światowej, na miejsce tych z pierwszej grupy (zabitych w trakcie czystek lat 30. lub uznanych za nieprzydatnych podczas pierwszych lat II wojny światowej).
  • walczyli podczas II wojny światowej, ale z racji wieku i stopnia kariery zrobione dopiero podczas zimnej wojny.

Lista marszałków Związku RadzieckiegoEdytuj

Marszałkowie Związku Radzieckiego
Nazwisko Data nadania Uwagi
 
Klimient Woroszyłow
20 listopada 1935
 
Michaił Tuchaczewski
20 listopada 1935 pozbawiony stopnia 11 czerwca 1937, pośmiertnie przywrócony 31 stycznia 1957
 
Siemion Budionny
20 listopada 1935
 
Aleksandr Jegorow
20 listopada 1935
 
Wasilij Blücher
20 listopada 1935
 
Siemion Timoszenko
7 maja 1940
 
Grigorij Kulik
7 maja 1940 pozbawiony stopnia 19 lutego 1942, pośmiertnie przywrócony 28 września 1957
 
Borys Szaposznikow
7 maja 1940
 
Gieorgij Żukow
18 stycznia 1943
 
Aleksandr Wasilewski
16 lutego 1943
 
Józef Stalin
6 marca 1943 mianowany generalissimusem ZSRR 27 czerwca 1945
 
Iwan Koniew
20 lutego 1944
 
Leonid Goworow
18 czerwca 1944
 
Konstanty Rokossowski
29 czerwca 1944 również marszałek Polski od 5 listopada 1949
 
Rodion Malinowski
10 września 1944
 
Fiodor Tołbuchin
12 września 1944
 
Kiriłł Mierieckow
26 października 1944
 
Ławrientij Beria
9 lipca 1945 pozbawiony stopnia 26 czerwca 1953
 
Wasilij Sokołowski
3 lipca 1946
 
Nikołaj Bułganin
3 listopada 1947 pozbawiony stopnia 26 listopada 1958
 
Iwan Bagramian
11 marca 1955
 
Siergiej Biriuzow
11 marca 1955
 
Andriej Grieczko
11 marca 1955
 
Andriej Jeriomienko
11 marca 1955
 
Kiriłł Moskalenko
11 marca 1955
 
Wasilij Czujkow
11 marca 1955
 
Matwiej Zacharow
8 maja 1959
 
Filipp Golikow
6 maja 1961
 
Nikołaj Kryłow
28 maja 1962
 
Iwan Jakubowski
12 kwietnia 1967
 
Paweł Baticki
15 kwietnia 1968
 
Piotr Koszewoj
15 kwietnia 1968
 
Leonid Breżniew
7 maja 1976
 
Dmitrij Ustinow
30 lipca 1976
 
Wiktor Kulikow
14 stycznia 1977
 
Nikołaj Ogarkow
14 stycznia 1977
 
Siergiej Sokołow
17 lutego 1978
 
Siergiej Achromiejew
25 marca 1983
 
Siemion Kurkotkin
25 marca 1983
 
Wasilij Pietrow
25 marca 1983
 
Dmitrij Jazow
28 kwietnia 1990

Główni marszałkowie rodzajów wojskEdytuj

Główni marszałkowie artylerii

Główni marszałkowie lotnictwa

Główni marszałkowie wojsk pancernych

Marszałkowie rodzajów wojskEdytuj

Marszałkowie artylerii

Marszałkowie lotnictwa

Marszałkowie wojsk pancernych

Marszałkowie wojsk inżynieryjnych

Marszałkowie wojsk łączności