Otwórz menu główne

Lactarius (mleczaj)

rodzaj grzybów należący do rodziny gołąbkowatych
(Przekierowano z Mleczaj)

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Rodzaj Lactarius został opisany po raz pierwszy przez Christiaana Persoona w „Tentamen dispositionis methodicae Fungorum” z 1797 r. (jako: „Lactaria. Pileus carnosus depressus, Lamellaæ (nonnullæ subramosæ) lactescentes”[2]). Synonimy naukowe: Agaricus sect. Lactifluus Pers., Agaricus subdiv. Galorrheus Fr., Galorrheus (Fr.) Fr., Gloeocybe Earle, Hypophyllum Earle, Lactaria Pers., Lactariella J. Schröt., Lactariopsis Henn., Lactifluus (Pers.) Roussel, Pleurogala Redhead & Norvell[3].

Nazwę polską nadał Józef Jundziłł w 1791 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także jako bedłka, rydz, krowiak, podrydzyk i mleczajek[4].

CharakterystykaEdytuj

Rozwijają się w glebie i wytwarzają naziemne owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Najmniejszy z mleczajów ma średnicę kapelusza ok. 3 cm, u największego dochodzi ona do 30 cm[5]. Kapelusze o suchej lub mazistej powierzchni (u wielu gatunków z widocznymi koncentrycznie ułożonymi pręgami) i blaszkowatym hymenoforze na spodzie. blaszki przyrośnięte do cylindrycznych, u dojrzałych owocników pustych, trzonów. Z powodu charakterystycznej dla gołąbkowatych budowy miąższu owocników (okrągłokomórkowygo), są one najczęściej charakterystycznie kruche, z nierównym przełamem. Zarodniki mleczajów są kulistawe lub elipsoidalne, o powierzchni pokrytej najczęściej brodawkami lub siateczką, pozbawione są pory rostkowej, a ich wysyp jest biały lub ochrowy, amyloidalny[6]. Wydzielają sok mleczny o różnej barwie, u niektórych gatunków na powietrzu zmieniający kolor[7].

Niektóre gatunkiEdytuj

Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Obejmuje on wszystkie gatunki występujące w Polsce i niektóre inne. Uwzględniono tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie[12]. Nazwy polskie według checklist Władysława Wojewody[4].

Występowanie i znaczenieEdytuj

Opisano ponad 200 gatunków i ich liczba ciągle się zmienia; zarówno w wyniku opisywania nowych gatunków, jak i zmian w ich nazewnictwie i systematyce. W Europie występuje ok. 100 gatunków. Najlepiej poznane są gatunki występujące w Europie i w Ameryce Północnej, ciągle natomiast opisywane są nowe gatunki mleczajów ze stref tropikalnych. Kilkadziesiąt gatunków jest zagrożonych wyginięciem i w wielu krajach znajdują się one na czerwonych listach[13].

Mleczaje to grzyby mikoryzowe tworzące symbiozę z różnymi gatunkami drzew. Mają dość trwałe owocniki rozwijające się zazwyczaj od lata do późnej jesieni[13]. Niektóre gatunki są jadalne i cenione przez grzybiarzy (np. mleczaj rydz), niektóre są niejadalne z powodu gorzkiego mleczka (np. mleczaj biel), ale i te po odpowiednim przyrządzeniu w niektórych krajach są uważane za smaczne grzyby jadalne. Tylko niektóre gatunki są trujące (np. mleczaj wełnianka i mleczaj paskudnik)[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Pl. „Mleczaj. Kapelusz mięsisty, wklęsły, blaszki wydzielające mleczko”.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  5. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 402. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Nazwa polska podana przez A. Skirgiełło dla synonimu Lactarius glutinopallens.
  9. Gierczyk B., Szczepkowski A., Kujawa A. , XVIII Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej, Parki nar. Rez. Przyr., 2013, 32(2): 88-112
  10. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lactarius hemicyaneus.
  11. Nazwa polska według A. Skirgiełło.
  12. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  13. a b Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.