Obóz zagłady

ośrodek służący do eksterminacji więźniów

Obóz zagłady (niem. Vernichtungslager) – obóz zorganizowany przez nazistowskie Niemcy w okresie II wojny światowej, funkcjonujący w ramach programu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, którego celem było natychmiastowe uśmiercanie przywożonych tam ludzi. Większość ofiar ginęła w ciągu kilkudziesięciu minut po przybyciu do obozu, a przy życiu utrzymywano jedynie niewielką liczbę więźniów, których praca była niezbędna do zapewnienia jego funkcjonowania[1][2]. Obozy zagłady zostały utworzone głównie na terytorium państwowym Polski, od 1939 okupowanym przez III Rzeszę.

Rozmieszczenie niemieckich nazistowskich obozów (granice państw współczesne, stan na 2007 rok). Znakiem trupiej główki oznaczono ośrodki zagłady
Ciała ofiar zagazowanych w komorach gazowych w obozie zagłady w Treblince

W polskiej historiografii obozy zagłady określano także mianem: obozów straceń, obozów śmierci, ośrodków zagłady[3][4].

Obozy zagłady powstały i działały w celu planowej i masowej eksterminacji osób pochodzenia żydowskiego[3]. Służyły także fizycznej eliminacji Romów.

Najbardziej znanym niemieckim nazistowskim obozem, którego liczba ofiar była największa, był Auschwitz-Birkenau[5]. Był on jednak formalnie obozem koncentracyjnym, a funkcję ośrodka natychmiastowej eksterminacji pełnił wyłącznie jego podobóz Birkenau. Obozami zagłady sensu stricto były natomiast ośrodki w Chełmnie nad Nerem, Bełżcu, Sobiborze i Treblince[3][4]. Funkcję obozu koncentracyjnego i obozu zagłady do pewnego stopnia łączył również Majdanek[4][5]. Ponadto do grona obozów zagłady bywa zaliczany obóz w Małym Trościeńcu na Białorusi oraz Jasenovac w Niepodległym Państwie Chorwackim (określany mianem „Auschwitz Bałkanów”).

Idea powstania i funkcjonowania obozów zagłady jest uznawana za jedną z najczarniejszych kart historii ludzkości[6][7] i zasad humanizmu[8].

Historiografia Polski Ludowej przez dziesięciolecia przeinaczała prawdę na temat obozów zagłady. W szczególności starano się ukryć fakt, iż powstały one w celu eksterminacji ludności żydowskiej. W tym celu włączano ofiary żydowskie w poczet ofiar – „obywateli polskich”, a także kładziono akcent na zbrodnie popełnione w obozach koncentracyjnych, np. skupiając się na przeżyciach więźniów polskich czy zawyżając liczbę ofiar Auschwitz i Majdanka. Wyniki badań prowadzonych nad zbrodniami w obozach zagłady nie trafiały do szerszego grona odbiorców[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Maranda 2002 ↓, s. 15–16.
  2. Marszałek 1996 ↓, s. 17–18.
  3. a b c Maranda 2002 ↓, s. 16.
  4. a b c Marszałek 1996 ↓, s. 17.
  5. a b Maranda 2002 ↓, s. 16–17.
  6. a b Maranda 2002 ↓, s. 15.
  7. Oświadczenie Sekretarza Generalnego ONZ Były Niemiecki Nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz – Birkenau Oświęcim, 18 listopada 2013 r.. W: UNIC Warsaw (Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie) [on-line]. unic.un.org.pl, 2013-11-20. [dostęp 2018-12-01].
  8. Bp Karl Lehmann: Przewodniczący Episkopatu niemieckiego – z okazji 50 rocznicy wyzwolenia obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. W: Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu [on-line]. cdim.pl, 1995-01-27. [dostęp 2019-02-15].

BibliografiaEdytuj

  • Michał Maranda: Nazistowskie obozy zagłady. Opis i próba analizy zjawiska. Warszawa: Uniwersytet Warszawski. Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, 2002. ISBN 83-915036-6-6.
  • Józef Marszałek. System obozów śmierci w Generalnym Gubernatorstwie i jego funkcje (1942–1943). „Zeszyty Majdanka”. XVII, 1996. ISSN 0514-7409. 

Linki zewnętrzneEdytuj