Otwórz menu główne

Oświęcim

miasto i gmina w województwie małopolskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Oświęcim (ujednoznacznienie).

Oświęcim (niem. Auschwitz, jid. ‏אָשפּיצין‎ Oszpicin, romski Auszwica) – miasto w województwie małopolskim, siedziba władz powiatu oświęcimskiego i dwóch gmin - miejskiej (miasto Oświęcim) oraz gminy wiejskiej Oświęcim (okoliczne sołectwa bez samego miasta).

Oświęcim
miasto i gmina
Ilustracja
Rynek w Oświęcimiu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat oświęcimski
Aglomeracja bielska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 1272, 1291
Prezydent Janusz Chwierut
Powierzchnia 30[1] km²
Wysokość 230 m n.p.m.
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

38 678[2]
1289,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 32-600, 32-601, 32-602, 32-603, 32-606, 32-610
Tablice rejestracyjne KOS
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu oświęcimskiego
Oświęcim
Oświęcim
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Oświęcim
Oświęcim
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Oświęcim
Oświęcim
Ziemia50°02′21″N 19°13′15″E/50,039167 19,220833
TERC (TERYT) 1213011
SIMC 0924997
Hasło promocyjne: Oświęcim – miasto pokoju
Urząd miejski
ul. Zaborska 2
32-600 Oświęcim
Strona internetowa
BIP

Było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3]. Miasto królewskie starostwa oświęcimskiego w powiecie śląskim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[4].

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 40 324 mieszkańców, co plasowało je na czwartym miejscu wśród miast województwa małopolskiego.

PołożenieEdytuj

Oświęcim leży w centrum Kotliny Oświęcimskiej, między Pogórzem Karpackim a Wyżyną Śląską. Z okolicznymi regionami łączą dogodne połączenia kolejowe, drogowe i wodne.

Przez miasto przepływa rzeka Soła. Miasto znajduje się przy ujściu Soły do Wisły.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego.

Według danych z 2002 r.[5] Oświęcim ma obszar 30,3 km², w tym:

  • użytki rolne: 34%
  • użytki leśne: 1%

Miasto stanowi 7,46% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Chełmek, Libiąż, Oświęcim.

OsiedlaEdytuj

DemografiaEdytuj

Osobny artykuł: Ludność Oświęcimia.

Dane z 31 grudnia 2010 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 39 885 100 21 084 52,9 18 801 47,1
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1329,5 702,8 626,7

Piramida wieku mieszkańców Oświęcimia w 2014 r.[7]:
 

Symbole miastaEdytuj

  • Herb miasta Oświęcimia – historycznym herbem miasta Oświęcimia jest: „W polu błękitnym pośrodku tarczy kamienna biała wieża o poszerzonej podstawie, o pięciu blankach, z wysokim trapezowym dachem z czerwonych dachówek. Na szczycie dachu dwie złote gałki rozmieszczone po obu jego stronach na jednym poziomie. W wieży – jeden pod drugim – dwa czarne prostokątne, w górze zaokrąglone, okienne otwory. Obok wieży, po obu jej stronach, złote pół orły na błękitnym tle symbolizujące przynależność do dawnego Księstwa Opolskiego i Śląska, odwrócone od siebie głowami. Tarcza herbowa bez bordiury.”
  • Flaga miasta Oświęcimiaflagą miasta Oświęcimia jest prostokątny płat tkaniny o bokach w stosunku 5:8. Na błękitnym tle płatu flagi umieszczony jest, na jej środku, herb miasta Oświęcimia bez bordiury. Wielkość herbu (wysokość, szerokość) jest połową krótszego boku flagi. Flaga masztowo-dekoracyjna ma herb miasta Oświęcimia, umieszczony w górnej części płatu flagi.
  • Hejnał miasta Oświęcimiahejnałem miasta Oświęcimia są pierwsze cztery takty Poloneza Weselnego Aleksandra Orłowskiego.
  • Logo miasta Oświęcimia – znak promocyjny miasta zbudowany z logotypu „Miasto Oświęcim” i znaku graficznego, przedstawiającego podrywającego się do lotu ptaka – białego gołębia (symbol pokoju). Tło przedstawia dwie postacie, w różnych odcieniach, symbolizujące jedność ras. Logo zostało wykonane na potrzeby kreowania nowego wizerunku: „Oświęcim – Miasto Pokoju”.

ToponimiaEdytuj

 
Martin Waldseemüller, fragment mapy Małopolski z zaznaczonym Oświęcimiem (Ausuiz)[8]
 
Oświęcim w granicach Korony Królestwa Polskiego jako Oswicti na mapie Wacława Grodzieckiego wydanej w 1592 roku.
 
Księstwo Oświęcimskie i Zatorskie – mapa Abrahama Orteliusa z 1603 z zaznaczonym Oświęcimiem w formie „Ozwieczin”.

Oświęcim jest polską nazwą miejscowości o ośmiosetletniej historii. Pisownia wyrazu potwierdza jego słowiański charakter[9]. Etymolodzy zaliczają go do nazw dzierżawczych (Oświęcim – gród Oświęcima). W zachowanych materiałach nazwa „Oświęcim” występuje w różnych językach: polskim, czeskim, niemieckim lub łacińskim, np.: Ospenchin (1217 r.), Osvencin (1280 r.), Hospencin (1283 r.), Osswetem (1290 r.), Uspencin (1297 r.), Oswentim (1302 r.), Wswencim (1304 r.), Auswintzen (1312 r.), Oswiecim (1314 r.), Oswencin (1327 r.), Oswanczimie (1333 r.)[10], Auswieczin (1372 r.), Awswiczin (1372 r.), Uswiczin (1400 r.).

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Oszwyancim wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[11].

Miejscowość pod nazwą Ozwieczin na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego z 1603 r. zaznaczył flamandzki geograf i kartograf Abraham Ortelius[12].

W dokumentach stosowano różne formy zapisu nazwy: Ossvancin, Osvencim, Osvenczyn, Osvacim, Osswanczyn, Ossvijancin, Osswancin, Oswęcim, względnie Ossvencim. W łacinie nazwa zapisywana była jako Osswencimen lub Osviecimensis. Jako że Oświęcim był ważnym ośrodkiem handlowym, niemieccy kupcy i osadnicy nadawali mu swoją, niemieckojęzyczną nazwę, Auswintz, pojawiającą się w dokumentach z XIV i XV wieku, przede wszystkim książąt opolskich i cieszyńskich ale też w miejskich krakowskich i kazimierskich, po raz pierwszy w 1312 jako Auswintzen. Formy zapisu Auswinczyn (1351), Auswicz (1386, 1394), Awswicz (1433, 1439), Awszwicz (1478). Nazwa ta jest niemieckim przejęciem nazwy rdzennie polskiej, gdzie forma niemieckiego dyftongu Au- zastąpiła nagłosowe O-, natomiast zmiana z Auschwitzin (im) na Auschwitz była redukcją sylaby końcowej, prawdopodobnie dlatego że forma Auschwitzin zawierała pozornie dwa sufiksy: -itz (niemiecka adaptacja polskiego -ice/ici) i -in[13]. Niemiecka nazwa miasta Auschwitz pojawiała się również już w XV w. na różnych niemieckojęzycznych mapach geograficznych, w słownikach i opracowaniach historycznych. W okresie zaboru austriackiego, tj. w latach 1772–1918 widniała w dwujęzycznych dokumentach, Oświęcim z polskiej wersji był w niemieckim tłumaczeniu miastem Auschwitz. Po włączeniu do III Rzeszy Niemieckiej i powiatu Bielitz okupant zmienił nazwę z polskiej ponownie na niemiecką. Dlatego w nazwie Konzentrationslager pojawiła się niemiecka nazwa Oświęcimia. Zaraz po zajęciu Oświęcimia przez Armię Czerwoną (27 stycznia 1945 r.) miastu przywrócono jego polską nazwę.

HistoriaEdytuj

 
Ulica Dąbrowskiego między zamkiem a kościołem Wniebowzięcia NMP
 
Brama główna niemieckiego obozu zagłady Auschwitz I utworzonego tu w wiosną 1940 r. na bazie austriackich, następnie polskich koszar artyleryjskich, dziś muzeum

Miejscowość ma ponad ośmiosetletnią historię i należy do najstarszych piastowskich grodów kasztelańskich w Polsce. Pierwsze wydarzenie historyczne dotyczące Oświęcimia, jednak bez wymienionej nazwy grodu (co zostało uzupełnione później w kronice wielkopolskiej) zostało opisane przez Wincentego Kadłubka pod rokiem 1177, kiedy to gród oświęcimski został przekazany przez Kazimierza Sprawiedliwego na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, księcia opolskiego i raciborskiego (według Jana Długosza miało to jednak miejsce w 1179)[14] Sformułowanie Kadłubka o „kilku miastach” może świadczyć o tym, że darowizna w 1177, względnie 1179, była mniejsza niż to później sugerowano. Zajęcie grodu przez Mieszka Plątonogiego mogło więc nastąpić dopiero około 1195 roku, kiedy książę, prowadził ekspansję terytorialną w kierunku Krakowa, lub jeszcze później, w latach 1217–1228. Pierwsza wzmianka kasztelana oświęcimskiego (Felisława de Ospenchin) pojawiła się wśród małopolskich świadków na dokumencie, księcia Leszka Białego z 1217 a brak go było wśród komesów górnośląskich w 1222 i dopiero w 1228 kasztelan oświęcimski (Werner ze Sławikowa) pojawił się na dokumencie, księcia Kazimierza opolskiego[15]. Tym niemniej wzmianki te potwierdzają istnienie kasztelanii oświęcimskiej, a jej terytorialny wymiar potwierdza dokument Mieszka Otyłego datowany na lata 1243–1246, kiedy to polityczne losy grodu bezsprzecznie związane były już z dziejami Śląska, a w XIV w. i pierwszej połowie XV w. również z historią Korony Czeskiej. Pamiątką po przynależności do Małopolski przez cały ten czas było pozostanie w granicach biskupstwa krakowskiego, a na początku XIV wieku miasto stało się siedzibą dekanatu.

Za rządów księcia opolskiego Władysława I (około 1272 r.) Oświęcim otrzymał lwóweckie prawa miejskie. Potwierdzono je 3 września 1291 r. rozszerzając dodatkowo o nowy przywilej gospodarczy i sądowniczy. W 1290 r. ziemia oświęcimska weszła w skład nowo powstałego księstwa cieszyńskiego, a w latach 1312–1317 powstało księstwo oświęcimskie, którego władcą był książę Władysław. W tym czasie nastąpił napływ ludności niemieckiej o czym świadczą liczne wzmianki w postaci Auswintzen (od 1317), które są adaptacją polskiej nazwy miasta do języka niemieckiego[13]. W 1327 r. księstwo zostało uzależnione od Czech na ponad wiek. W pierwszej połowie XV wieku do księstwa oświęcimskiego dotarły wojny husyckie, a największe zniszczenia na pograniczu śląsko-polskim nastąpiły pod sam koniec tych wojen. Bardzo źle odbiło się to na wymiarze władzy książęcej w Oświęcimiu. Ludność ucierpiała również z powodu wysokiego poziomu rozbójnictwa, a Józef Putek starał się wykazać, że ludność pochodzenia niemieckiego została wówczas przepędzona a nawet wymordowana, w tym szczególnie patrycjat miejski, rycerstwo i duchowieństwo. W 1445 r. nastąpił podział na księstwa: oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. W latach 50. XIV wieku, Oświęcim utracił kontrolę nad Żywiecczyzną. W 1457 r. książę Jan sprzedał okrojone w powyższy sposób księstwo oświęcimskie królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, dzięki czemu Oświęcim znów wrócił do Polski w granicach, której pozostawał przez następne 330 lat. 19 marca 1454 r. Jan IV (ostatni książę oświęcimski) złożył hołd lenny królowi Polski, Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 21 lutego 1457 r. sprzedał mu swoje księstwo za 50 tys. kop groszy praskich. Od tego momentu zwierzchnikiem księstwa stał się mianowany przez polskiego króla starosta; szlachta zachowała odrębne prawa[16]. W 1564 r. księstwo oświęcimskie i zatorskie wcielono od Korony Królestwa Polskiego, równocześnie przyłączono je do województwa krakowskiego, jako powiat śląski. Przed inkorporacją, w księstwie orzekał sąd ziemski ławniczy zw. gajonym, osobno dla części oświęcimskiej i osobno dla zatorskiej. Po inkorporacji, dwoma przywilejami z 1563 r. i 1564 r. uregulowano kwestię wprowadzenia prawa polskiego. Miasto stało się wówczas siedzibą sądownictwa szlacheckiego dla miejscowej szlachty. Tutaj zbierał się nowo powołany sąd grodzki. Z przewidzianego utworzenia sądu ziemskiego szybko jednak zrezygnowano i pozostawiono tylko w nieodległym Zatorze[17]. Językiem urzędowym stał się wówczas język polski, w czasie gdy w Królestwie Polskim obowiązywała jeszcze łacina.

W okresie wojen szwedzkich Oświęcim został poważnie zniszczony, a w chwili I rozbioru Polski w 1772 r. ziemia oświęcimska została wcielona do zaboru austriackiego. Oświęcim znalazł się w okręgu zatorskim cyrkułu wielickiego[18], a od 1782 r. w cyrkule myślenickim[19], którego siedzibę przeniesiono w 1819 do Wadowic. Po reformie administracyjnej z 1854 r. Oświęcim został miastem powiatowym w cyrkule wadowickim[20], a od 1867 r. znalazł się w powiecie bialskim (do 1918 r.). W tytulaturze cesarzy austriackich znajdował się, między innymi, tytuł księcia Oświęcimia. Dnia 29 sierpnia 1863 r. miał miejsce wielki pożar Oświęcimia, w wyniku którego spłonęła połowa miasta. Pastwą płomieni padła setka domów, kościół, szpital, urząd powiatowy i dwie synagogi. Straty szacowano na 400.000 złotych reńskich[21].

1 sierpnia 1910 wyłączono z powiatu bialskieg powiat sądowy oświęcimski i połączono go z powiatem sądowym zatorskim z powiatu wadowickiego celem utworzenia nowego powiatu oświęcimskiego. Powiat liczył 336 km², 46 gmin i 34 obszary dworskie, 42 254 mieszkańców z czego 97% posługiwało się językiem polskim, w większości katolików, a żydzi było 13% ogółu ludności[22].

Podczas I wojny światowej, bielsko-bialskie środowiska niemieckie podjęły starania o przyłączenie do Śląska przyległy terenów Galicji z Oświęcimiem włącznie[23]. Żądania te nasiliły się po wydaniu aktu 5 listopada 1916, kiedy pojawiła się groźba odłączenia Galicji od Austrii i na początku 1917 po wydaniu książki Gerharda Seeligera pt. Das Deutschtum in den Westbeskiden und die Herzogtumer Auschwitz und Zator, która starała się udowodnić tezę, że tereny te rzekomo zachowały niemiecki charakter pomimo przynależności do Polski w wiekach XVI do XVIII[24]. Żądania przyłączenia terenów czysto polskich mogły być aczkolwiek częścią taktyki przed planowanymi ustępstwami w pertraktacjach[25]. W latach 30. XX wieku Kurt Lück oszacował, że Niemców zamieszkiwało w XV wieku, 3/4 ogółu mieszkańców miasta, które by tym samym, tworzyło część bielskiej wyspy językowej.

W latach 1920–1931 miasto było siedzibą powiatu, ale w 1932 r. powiat oświęcimski zlikwidowano, włączając go na powrót do powiatu bialskiego.

II wojna światowaEdytuj

Zobacz też: Auschwitz-Birkenau.

We wrześniu 1939 r. miasto zostało zajęte przez Wehrmacht. Wycofujące się z Oświęcimia i okolic Wojsko Polskie wysadziło w powietrze most na rzece Sole, łączący lewo i prawobrzeżną część miasta. Oświęcim został wcielony do III Rzeszy dekretem Hitlera z 8 października 1939 r. W czasie II wojny światowej znajdował się tutaj największy niemiecki obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady Auschwitz-Birkenau. W skład kompleksu wchodził obóz macierzysty KL Auschwitz I w Oświęcimiu, KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince, KL Auschwitz III-Monowitz w Monowicach, z systemem wielu podobozów. W 1941 r., biorąc pod uwagę dogodne położenie miasta i możliwości techniczno-surowcowe terenu, koncern IG Farben przyjął od rządu niemieckiego zlecenie zbudowania i uruchomienia na jego wschodnich obrzeżach fabryki chemicznej, która miała wytwarzać produkty niezbędne w czasie wojny dla potrzeb militarnych.

Oświęcim został wcielony administracyjnie do III Rzeszy w granice rejencji śląskiej, do powiatu Bielitz. Niemcy postanowili usunąć miejscową ludność z najbliższej okolicy planowanego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Aby pozbyć się świadków i uniemożliwić miejscowej ludności kontakt z przyszłymi więźniami, zaplanowano wokół obozu strefę buforową o powierzchni około 40 kilometrów kwadratowych[26]. Wysiedlenia okolicznej ludności odbyły się w dwóch etapach, na przełomie 1940 i 1941 r. W pierwszej turze, 19 czerwca 1940 r. zostali wysiedleni mieszkańcy tak zwanej Osady Barakowej. Większość budynków wysiedleńców została rozebrana, a pozyskany materiał wykorzystany do rozbudowy obozu. W bezpośrednim sąsiedztwie obozu Auschwitz I rozebrano ponad sto budynków. W drugiej na przełomie lipca i listopada 1940 r. i kwietniu 1941 r., Niemcy usunęli ludność z lewobrzeżnej dzielnicy Oświęcimia, Zasola[27]. Również w tym przypadku po deportacjach rozbierano zabudowania mieszkalne. W Pławach i Harmężach zniszczono w ten sposób ponad 90 procent gospodarstw. W Brzezince z kolei z przeszło 500 budynków mieszkalnych istniejących przed wojną zostało jedynie sześć. W Babicach, Broszkowicach, Borze i Rajsku rozebrano ponad 40 procent domów. Część budynków zostawiono z przeznaczeniem dla rodzin SS-manów pilnującej obozu i Niemców, zatrudnionych przy budowie fabryki chemicznej należącej do koncernu IG Farben[28]. Dnia 8 marca 1941 r. wysiedlono mieszkańców wsi Pławy, których wywieziono do Gorlic. Wysiedlono również mieszkańców Boru i Bud (przysiółki Brzeszcz), Harmęża, Rajska, Brzezinki, Babic i Broszkowic, których wywieziono do miejscowości znajdujących się w granicach Generalnego Gubernatorstwa i do pobliskich miejscowości na Górnym Śląsku (Bojszowy, Jedlina, Wola), a także w powiecie bielskim (Dankowice, Osiek, Grojec, Monowice, Dwory). W efekcie wysiedlenia z Oświęcimia i okolic usunięto około 17 000 Polaków i Żydów całkowicie niszcząc osiem wsi. W Oświęcimiu pod koniec kwietnia mieszkało jedynie 7600 ludzi, z czego około 90% byli to Polacy. Do gett deportowano całą żydowską ludność Oświęcimia, łącznie około 7 tysięcy osób.

17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja obozów w KL Auschwitz, której efektem był marsz śmierci do stacji kolejowej Loslau[29]. W dziesięć dni później 27 stycznia obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony przez Armię Czerwoną; ok. godz. 15:00 tego dnia na teren obozu wkroczyli żołnierze 107. Dywizji 60. Armii, dowodzonej przez generała dywizji Wasilija Jakowlewicza Petrenkę[30]. Do dziś, obóz w Oświęcimiu, pozostaje symbolem tragicznej historii masowej zagłady 1,1 – 1,3 mln ludzi[31], różnej narodowości i wyznań. Około 90% ofiar, to byli Żydzi. Drugą nacją wśród ofiar byli Polacy, w liczbie około 75 tysięcy.

Okres powojennyEdytuj

Po wyzwoleniu obozu, NKWD utworzyło na jego terenie dwa obozy przejściowe dla jeńców niemieckich. Obóz w Oświęcimiu funkcjonował przypuszczalnie do jesieni 1945 r., natomiast drugi z nich – założony w obrębie byłego KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince – do wiosny 1946 r. W obozach tych przebywało około piętnastu tysięcy osób. Ich komendantem był sowiecki pułkownik o nazwisku Masłobojew.

Ponadto w Oświęcimiu istniał obóz nr 149[32] Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który został utworzony niedaleko dworca kolejowego w Oświęcimiu na terenie byłego „Gemeinschaftslagru”. Trzy bloki, które wchodziły kiedyś w skład „Gemeinschaftslagru”, zachowane do dzisiaj, są położone w połowie drogi między muzeum Auschwitz a Birkenau. W usytuowanych obok pięciu drewnianych barakach powstał obóz, w którym komunistyczne władze polskie umieszczały osoby podejrzane o członkostwo w NSDAP, Hitlerjugend i BDM (Związek Niemieckich Dziewcząt – należały do niej obowiązkowo dziewczęta w wieku od 13 do 17 lat) i niemieckich cywilów i volksdeutscherów, jak również Górnoślązaków podejrzewanych o brak lojalności wobec Polski. Obóz był dookoła ogrodzony i strzeżony przez wartowników. Więźniowie tego obozu m.in. demontowali urządzenia w zakładach chemicznych w Monowicach, które następnie były wywożone do ZSRR. Obóz został zlikwidowany prawdopodobnie w marcu 1946 r. Od 20 kwietnia 1945 r. do lutego 1946 r. odnotowano tam 144 zgony osób pochodzących głównie z okolic Bielska-Białej, z Górnego Śląska i z Niemiec.

Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, powołane w 1947 r., a w 1979 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

W 1952 r. powstał powiat oświęcimski, który po reformie administracyjnej w 1975 r. wszedł w skład województwa bielskiego. W 1979 r. utworzono urząd Prezydenta Miasta. W 1999 r. w wyniku nowego podziału administracyjnego ponownie miasto stało się siedzibą powiatu wchodzącego w skład województwa małopolskiego.

Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski (1979 r.) miasto i muzeum znalazło się na trasie pielgrzymki papieża Jana Pawła II.

1 września 1980 r. w Zakładach Chemicznych „Oświęcim” założono Komisję Kombinatu NSZZ „Solidarność” (Region Podbeskidzie). Redagowano zakładowe pismo Solidarności – „Ozon”. Po wprowadzeniu stanu wojennego w mieście organizowano podziemną działalność Solidarności, pomagano osobom represjonowanym i kolportowano wydawnictwa podziemne. Jednym z ówczesnych działaczów oświęcimskiego podziemia był Andrzej Chlewicki. 29 kwietnia 1983 r. (w czasie zawieszenia Stanu Wojennego) w Zakładach Chemicznych „Oświęcim” Milicja Obywatelska, zatrzymała trzyosobową nieformalną grupę kolporterów ulotek i wydawnictw.

28 maja 2006 r. Oświęcim odwiedził papież Benedykt XVI.

25 czerwca 2006 r. na terenie miasta odbyło się referendum lokalne w sprawie wystąpienia do Rady Ministrów z wnioskiem o połączenie Gminy Miasto Oświęcim z okalającą ją Gminą Oświęcim w jedną jednostkę samorządu terytorialnego. Referendum okazało się nieważne ze względu na niską frekwencję (wzięło w nim udział 2362 osoby czyli 6,97% uprawnionych do głosowania)[33].

29 lipca 2016 r. Oświęcim odwiedził papież Franciszek.

Historia Żydów w OświęcimiuEdytuj

Pierwsi Żydzi przybyli do Oświęcimia w połowie XVI w. W 1563 r. wydano zakaz osiedlania się Żydom w mieście, jednak już w 1588 r. udało im się tutaj zbudować bóżnicę z kirkutem. W 1666 r. Żydzi mieli w mieście 20 budynków. Kahał powstał w drugiej połowie XVIII w., obejmując swoją władzą obszar dawnego Księstwa Oświęcimskiego. W drugiej połowie XIX w. znaczne tu były wpływy chasydyzmu. W 1765 r. mieszkało w Oświęcimiu 133 Żydów, w 1910 r. – 3 tys., a w 1921 r. – 4950 (40% ludności).

W czasie II wojny światowej oświęcimscy Żydzi zostali umieszczeni w gettach w Chrzanowie, Będzinie i Sosnowcu (1941 r.), skąd po ich likwidacji trafili do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Po wojnie nieliczni ocaleni Żydzi wrócili do Oświęcimia. W 1946 r. żyło tutaj 186 Żydów. Do 1955 r. prawdopodobnie wszyscy wyemigrowali. W latach 60. do miasta wrócił Szymon Kluger.

W 1998 r. nastąpiło uroczyste przekazanie Gminie Wyznaniowej Żydowskiej z Bielska-Białej synagogi Chewra Lomdei Misznajot przy placu ks. J. Skarbka 3, przy której zbudowano Edukacyjne Centrum Żydowskie. Otwarcie centrum nastąpiło 12 września 2000 r. Celem ośrodka jest upamiętnianie ofiar Zagłady poprzez studia nad historią i kulturą Żydów polskich na przykładzie Oświęcimia. W 2000 r. zmarł Szymon Kluger, ostatni do końca mieszkający w Oświęcimiu Żyd. Został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Wojnę przetrwała również synagoga należąca do chasydów z Bobowej. Jednak w 2005 r., ze względu na fatalny stan techniczny została wyburzona. Znajdowała się niedaleko nieistniejącej Wielkiej Synagogi, spalonej w 1939 r.

ZabytkiEdytuj

 
Kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Oświęcimiu

Powyższy podział nie uwzględnia nazw zwyczajowych. Szczególnie dotyczy to osiedla Chemików, które ze względu na swoją wielkość zostało podzielone na cztery jednostki pomocnicze gminy: Osiedle Północ (największe, ok. 6 tys. mieszkańców), Osiedle Południe, Osiedle Wschód i Osiedle Zachód.

Ze względu na odmienną architekturę (bloki dziesięciopiętrowe), wyróżnia się jeszcze osiedle S-Centrum, które formalnie jest częścią Osiedla Zachód.

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

 
Dworzec kolejowy w Oświęcimiu

Oświęcim leży na skrzyżowaniu się wielu ciągów komunikacyjnych, takich jak:

Obwodnica OświęcimiaEdytuj

Obecnie istnieje tzw. Północna Obwodnica Oświęcimia, obchodząca Miasto Oświęcim od wschodu w ciągu DW933 oraz obwodnica Oświęcimia w ciągu DK44. Planowane jest wybudowanie także drogi ekspresowej S1 na zachodzie miasta. Droga miałaby się łączyć na nowopowstałym wtedy węźle ''Oświęcim''.

Transport kolejowyEdytuj

Stacja Oświęcim jest ważnym węzłem kolejowym. Bezpośrednie połączenia:

Transport lotniczyEdytuj

Najbliższe lotniska międzynarodowe
lotnisko odległość w km
1 Port lotniczy Kraków-Balice 50
2 Port lotniczy Katowice-Pyrzowice 42

Transport wodnyEdytuj

W Oświęcimiu rozpoczyna się Droga Wodna Górnej Wisły.

Publiczny transport zbiorowyEdytuj

W Oświęcimiu funkcjonuje:

KulturaEdytuj

W Oświęcimiu funkcjonują liczne placówki kulturalne i oświatowe. Ich zadaniem jest kreowanie wizerunku Oświęcimia jako miasta pokoju, popularyzowanie podejmowanych w nim inicjatyw pokojowych oraz promocja miejscowych środowisk twórczych w kraju i za granicą. Działające instytucje:

MuzykaEdytuj

PolitykaEdytuj

Rada MiastaEdytuj

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006[34] Kadencja 2006-2010[35] Kadencja 2010-2014[36] Kadencja 2014-2018[37]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 11 (SLD-UP) 4 (LiD) 4
Obywatelskie Centrum 1
Samorządowa Liga Prawicy Prawo i Sprawiedliwość 3
Wspólnota Samorządowa 3
Platforma Obywatelska 3 4 8 10
Prawo i Sprawiedliwość 7 4 7
Samorządny Oświęcim 2 3
Chrześcijański Ruch Samorządowy 4
Oświęcimianie Oświęcimianom 1
Nasze Miasto Oświęcim 1
Przyjazny Oświęcim 3
KWW Ireneusza Góralczyka 1

Współpraca międzynarodowaEdytuj

  • Miasta i gminy partnerskie:

OświataEdytuj

PrzedszkolaEdytuj

  • Miejskie Przedszkole nr 14
  • Miejskie Przedszkole nr 15
  • Miejskie Przedszkole nr 16
  • Miejskie Przedszkole nr 17
  • Miejskie Przedszkole nr 18
  • Miejskie Przedszkole nr 7
  • Przedszkole nr 8

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Królowej Jadwigi
  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 4 im. Stanisława Wyspiańskiego
  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 5 im. Orła Białego
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Orędowników Pokoju
  • Szkoła Podstawowa nr 11 im. Mikołaja Kopernika
  • Szkoła Podstawowa w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym
  • Szkoła Podstawowa Sportowa w Zespole Szkół nr 1

GimnazjaEdytuj

  • Gimnazjum nr 2
  • Gimnazjum nr 3
  • Gimnazjum nr 4
  • Gimnazjum w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym
  • Gimnazjum w Zespole Szkół nr 1
  • Gimnazjum Salezjańskie w Zespole Szkół Zawodowych Towarzystwa Salezjańskiego

Szkoły ponadgimnazjalneEdytuj

  • Technikum w Powiatowym Zespole nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych
  • Technikum Uzupełniające w Powiatowym Zespole nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych
  • Liceum Ogólnokształcące Mistrzostwa Sportowego w Powiatowym Zespole nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych
  • Liceum Profilowane w Powiatowym Zespole nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych
  • Technikum w Powiatowym Zespole nr 3 Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. S. Jasieńskiego
  • Liceum Ogólnokształcące w Powiatowym Zespole nr 3 Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. S. Jasieńskiego
  • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych nr 3 w Powiatowym Zespole nr 4 Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Technikum w Powiatowym Zespole nr 4 Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Powiatowym Zespole nr 4 Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Technikum w Powiatowym Zespole nr 5 Szkół Budowlanych
  • Technikum Uzupełniające w Powiatowym Zespole nr 5 Szkół Budowlanych
  • Liceum Profilowane w Powiatowym Zespole nr 5 Szkół Budowlanych
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Powiatowym Zespole nr 5 Szkół Budowlanych
  • Liceum Ogólnokształcące im. S. Konarskiego w Powiatowym Zespole nr 1 Szkół Ogólnokształcących im. S. Konarskiego
  • Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące w Powiatowym Zespole nr 1 Szkół Ogólnokształcących im. S. Konarskiego
  • Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym

Szkoły wyższeEdytuj

SportEdytuj

 
Kryta pływalnia
 
Sztuczne lodowisko

Miejski Ośrodek Sportu i RekreacjiEdytuj

  • Kryta pływalnia
  • Hala lodowa
  • Boiska do piłki nożnej: w międzywalu Soły i na osiedlu „Domki Szeregowe”
  • Zespół boisk na osiedlu Stare Stawy
  • Hotel Olimpijski

Kluby sportoweEdytuj

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Osoby związane z OświęcimiemEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Oświęcimiem.

Honorowi obywatele OświęcimiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r. (GUS), [1].
  2. http://www.polskawliczbach.pl/Oswiecim, w oparciu o dane GUS.
  3. Franciszek Leśniak, Król i jego miasta w województwie krakowskim (od wieku XVI do pierwszej połowy XVIII), w: Dwór a kraj. Między centrum a peryferiami władzy, Kraków 2003, s. 148.
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, s. 94.
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2012-03-20].
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Oswiecim, w oparciu o dane GUS.
  8. „Karte von der, Germania, Kleinpolen, Hungary, Walachai u. Siebenbuergen nebst Theilen der angraenzenden Laender” z „Claudii Ptolemaei geographicae enarrationis libri octo”, 1525, Strassburg.
  9. Na podstawie:Elżbieta Skalińska-Dindorf, Kronika Oświęcimia, Oświęcimskie Centrum Kultury 2007, ​ISBN 978-83-7204-614-7​.
  10. Colmar Grünhagen 1854 ↓, s. 193.
  11. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 223.
  12. The Dukedomes of Oswitz and Zator. Lawrence H. Slaughter Collection of English maps, charts, globes, books and atlases. Abraham Ortelius his epitome of the theater of the worlde. Nowe latlye ... renewed and augmented..., Micheal Coignet, Antwarpe 1603..
  13. a b Auschwitz – Oświęcim. W: Kazimierz Rymut (red.): Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe. Kraków: 2003, s. 216–217, seria: Prace Instytutu Języka Polskiego 118. ISBN 83-87623-717. ISSN 0208-4074.
  14. Bogusław Kwiecień: Powrót do przeszłości do 1177 r., czyli jak rodziły się podwaliny Oświęcimia. 11.05.2017.
  15. Paweł Mostowik: Z dziejów Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego XII-XVI w. Toruń: 2005, s. 41. ISBN 83-7441-175-9.
  16. Krzysztof Rafał Prokop, Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438–1513. Dzieje polityczne, Kraków: PAU, 2002, ISBN 83-88857-31-2, OCLC 830341815.
  17. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków, 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  18. Carte nouvelle des Royaumes de Galizie et Lodomerie avec le District de Bukowine, Augsburg po 1772.
  19. Carte Generale de l’Atlas des Roiaumes Galicie et Lodomerie divisés en 19 Cercles avec la Buckowina, 1786.
  20. Uibersichts Karte der neu organisirten Gerichts und Verwaltungs Bezirke der Kronländer Königreich Galizien und Lodomerien und des Herzogtums Bukowina, Wiedeń 1855.
  21. „Czas” nr 199 i 202, Kraków 2. i 5 września 1863, s. 3.
  22. Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in den im Reichsrate vertretenen Königreichen und Ländern - Die summarischen Ergebnisse der Volkszählung. Mit 6 Kartogrammen - Tabelle III.
  23. Niemieckie plany włączenia południowo-zachodniej Galicji do Śląska w latach 1916 - 1917. W: Grzegorz Wnętrzak: Stosunki polityczne i narodowościowe na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji Zachodniej w latach 1897–1920. Toruń: adam marszałek, 2014, s. 267–268. ISBN 978-83-7780-882-5. (pol.)
  24. G. Wnętrzak, 2014, s. 270
  25. G. Wnętrzak, 2014, s. 276
  26. Blisko Domu – Oświęcimianie w KL Auschwitz.
  27. „Oświęcim w oczach SS”, KAW, Katowice 1985, ​ISBN 83-03-01024-7​, s. 35.
  28. Gazeta Wyborcza, „IPN umorzył sprawę wojennych wysiedleń Polaków z Oświęcimia” dostęp 2010-09-06.
  29. Piotr Hojka, Sławomir Kulpa: Kierunek Loslau. Marsz ewakuacyjny więźniów oświęcimskich w styczniu 1945 r., Wodzisław Śląski 2016.
  30. Скончался освободитель Освенцима (ros.). RIA Novosti. [dostęp 2008-06-05].
  31. F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945–1990, Oświęcim 1992, s 92-94, gdzie autor opowiada się raczej za niższą z tych dwóch granic, nie odrzucając teoretycznie wyższej.
  32. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  33. Protokół ustalenia wyników referendum gminnego, wyniki głosowania i wynik referendum ustalono w dniu 25 czerwca 2006. [dostęp 2015-08-29].
  34. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-14].
  35. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-14].
  36. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo małopolskie – - m. Oświęcim. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-14].
  37. Państwowa Komisja Wyborcza | Oświęcim. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-14].
  38. zbór „Salem” w Oświęcimiu.
  39. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].

BibliografiaEdytuj

  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth’s Buchhandlung, 1903.

Linki zewnętrzneEdytuj