Powiat ustrzycki

Powiat ustrzycki – powiat istniejący w latach 19521972 na terenie obecnego bieszczadzkiego (woj. podkarpackie). Jego ośrodkiem administracyjnym były Ustrzyki Dolne.

Powiat ustrzycki
powiat
1952–1972
Państwo  PRL
Województwo rzeszowskie
Data powstania 1952
Data likwidacji 1972
Siedziba Ustrzyki Dolne
Powierzchnia 1187 km²
Populacja (1971)
• liczba ludności

18 000
• gęstość 15 os./km²
Urbanizacja 23,81%
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 0
Liczba gmin wiejskich 8
brak współrzędnych
Portal Portal Polska
Cerkiew w Bystrem
Grobowiec Stroińskich w Siankach – najdalej na południe wysuniętej wsi Polski (obecnie wyludnionej)
Mapa administracyjna powiatu ustrzyckiego z 1952 roku

GenezaEdytuj

Powiat ustrzycki powstał w ramach umowy o zamianie odcinków terytoriów państwowych zawartej 15 lutego 1951 pomiędzy PRL i Związkiem Radzieckim (powiat istniał również przejściowo w drugiej połowie XIX wieku). W zamian za bogatą w węgiel kamienny Sokalszczyznę, Polska otrzymała rejon ustrzycki z obwodu drohobyckiego, czyli tereny po prawej stronie Sanu na terenie Bieszczadów, na wschód od linii prostej na odcinku SmolnikLiskowate, o łącznej powierzchni 480 km². Proces ten wiązał się ze skomplikowanym przesiedlaniem ludności z odstąpionych terenów powiatu hrubieszowskiego na Lubelszczyźnie (miast Sokal, Bełz, Krystynopol, Waręż, Uhnów) na opustoszone ziemie nad Strwiążem (tzw. Akcja H-T).

19521972Edytuj

Odstąpione przez ZSRR tereny podzielono na jedno miasto i sześć gmin:

Do nowo nabytych terenów tworzących powiat ustrzycki, z obszarów polskich dołączono:

oraz:

Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1952 roku.

1972–1975Edytuj

Przygotowania do reformy administracyjnej z 1975, wprowadzającej w PRL 49 województw zaowocowały utworzeniem 1 listopada 1972 eksperymentalnego powiatu bieszczadzkiego[2]. Nowa jednostka powstała z powiatów ustrzyckiego, leskiego i większej części sanockiego. Był to największy powiat w Polsce o powierzchni 2909 km². Siedzibą powiatu, mimo protestów mieszkańców większych Ustrzyk Dolnych, zostało Lesko.

19751998Edytuj

Powiat bieszczadzki przetrwał dokładnie dwa i pół roku. Po reformie administracyjnej w 1975 roku całe terytorium powiatu znalazło się w województwie krośnieńskim.

Od 1999Edytuj

W związku z nową reformą administracyjną w 1999 roku, powiatu ustrzyckiego nie przywrócono, lecz raz jeszcze powstał powiat bieszczadzki (w woj. podkarpackim), tym razem z siedzibą w Ustrzykach Dolnych. Obejmował on w przybliżeniu łączne tereny powiatu ustrzyckiego i leskiego z lat 1952–1972. W nowych granicach nie przetrwał on jednak długo, bo już w 2002 roku gwoli protestów zbuntowanego Leska i jego okolic, z zachodniej części powiatu bieszczadzkiego utworzono powiat leski (wyłączone gminy to Lesko, Baligród, Cisna, Olszanica i Solina). Znacznie zmniejszony powiat, o niemal identycznym wykresie granic co powiat ustrzycki sprzed 1972 roku, zachował jednak nazwę powiat bieszczadzki oraz siedzibę starostwa w Ustrzykach Dolnych.

PrzypisyEdytuj

  1. Ustrzyki Dolne otrzymały prawa miejskie w 1727 roku. Po II wojnie światowej miasto znalazło się w ZSRR, gdzie zostało pozbawione praw miejskich. Po powrocie do Polski w 1951 roku pozostało miastem (oficjalnie od 1 stycznia 1952). W Dzienniku Ustaw z roku 1951, nr 65, poz. 448 mówi się o utworzeniu miasta, nie o nadaniu statusu miasta, co oznacza że owa doraźna utrata praw miejskich nie została uwzględniona.
  2. Dz.U. z 1972 r. nr 43, poz. 273

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj