Powiat ustrzycki

Powiat ustrzycki – powiat istniejący w latach 19521972 na terenie obecnego bieszczadzkiego (woj. podkarpackie). Jego ośrodkiem administracyjnym były Ustrzyki Dolne.

Powiat ustrzycki
powiat
1952–1972
Ilustracja
Mapa administracyjna powiatu ustrzyckiego z 1952 roku
Państwo

 PRL

Województwo

rzeszowskie

Data powstania

1952

Data likwidacji

1972

Siedziba

Ustrzyki Dolne

Powierzchnia

1187 km²

Populacja (1971)
• liczba ludności


18 000

• gęstość

15 os./km²

Urbanizacja

23,81%

Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich

1

Liczba gmin miejsko-wiejskich

0

Liczba gmin wiejskich

8

brak współrzędnych
Portal Polska
Grobowiec Stroińskich w Siankach – najdalej na południe wysuniętej wsi Polski (obecnie wyludnionej)

GenezaEdytuj

Powiat ustrzycki powstał w ramach umowy o zamianie odcinków terytoriów państwowych zawartej 15 lutego 1951 pomiędzy PRL i Związkiem Radzieckim (powiat istniał również przejściowo w drugiej połowie XIX wieku). W zamian za bogatą w węgiel kamienny Sokalszczyznę, Polska otrzymała rejon ustrzycki z obwodu drohobyckiego, czyli tereny po prawej stronie Sanu na terenie Bieszczadów, na wschód od linii prostej na odcinku SmolnikLiskowate, o łącznej powierzchni 480 km². Proces ten wiązał się ze skomplikowanym przesiedlaniem ludności z odstąpionych terenów powiatu hrubieszowskiego na Lubelszczyźnie (miast Sokal, Bełz, Krystynopol, Waręż, Uhnów) na opustoszone ziemie nad Strwiążem (tzw. Akcja H-T).

19521972Edytuj

Odstąpione przez ZSRR tereny podzielono na jedno miasto i sześć gmin:

Do nowo nabytych terenów tworzących powiat ustrzycki, z obszarów polskich dołączono:

oraz:

Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1952 roku.

30 maja 1953 gromadę Ustianowa podzielona na dwie odrębne gromady: Ustianowa Dolna i Ustianowa Górna[2], a już 21 września 1953 gromadę Ustjanowa Górna wyłączono z gminy Łobozew, włączając ją do gminy Jasień w tymże powiecie[3].

1972–1975Edytuj

Przygotowania do reformy administracyjnej z 1975, wprowadzającej w PRL 49 województw zaowocowały utworzeniem 1 listopada 1972 eksperymentalnego powiatu bieszczadzkiego[4]. Nowa jednostka powstała z powiatów ustrzyckiego, leskiego i większej części sanockiego. Był to największy powiat w Polsce o powierzchni 2909 km². Siedzibą powiatu, mimo protestów mieszkańców większych Ustrzyk Dolnych, zostało Lesko.

19751998Edytuj

Powiat bieszczadzki przetrwał dokładnie dwa i pół roku. Po reformie administracyjnej w 1975 roku całe terytorium powiatu znalazło się w województwie krośnieńskim.

Od 1999Edytuj

W związku z nową reformą administracyjną w 1999 roku, powiatu ustrzyckiego nie przywrócono, lecz raz jeszcze powstał powiat bieszczadzki (w woj. podkarpackim), tym razem z siedzibą w Ustrzykach Dolnych. Obejmował on w przybliżeniu łączne tereny powiatu ustrzyckiego i leskiego z lat 1952–1972. W nowych granicach nie funkcjonował on jednak długo, bo już w 2002 roku na skutek protestów mieszkańców Leska i okolic, z zachodniej części powiatu bieszczadzkiego wydzielono współczesny powiat leski (wyłączone gminy to Lesko, Baligród, Cisna, Olszanica i Solina). Znacznie zmniejszony powiat, o niemal identycznym wykresie granic co powiat ustrzycki sprzed 1972 roku, zachował jednak nazwę powiat bieszczadzki oraz siedzibę starostwa w Ustrzykach Dolnych.

MiejscowościEdytuj

Miejscowości powiatu ustrzyckiego (1952-1972) w kontekście administracyjnym Gmina (1933-54. 1973-) / gromada (1954-72) oraz powiat (D, L, P, T, U)
1933-39 1940-44 1945-51 1952-54 1954-72 1973-75 1975-99 1999-
Arłamów Dobromil (D) Rybotycze (P) Wojtkowa (U)
Bandrów Narodowy Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Brzegi Dolne Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Brzegi Górne Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Brelików Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Bukowiec Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Bystre Łomna (T) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Caryńskie Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Chmiel Zatwarnica (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)
Chrewt Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Czarna Czarna (L) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Daszówka Łobozew (L) ZSRR ZSRR Łobozew (U)
Dwernik Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Dydiowa Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Dźwiniacz Dolny Ustrzyki Dolne (L) ZSRR -
Dźwiniacz Górny Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Grąziowa Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Hoszowczyk Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Hoszów Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Hulskie Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Jałowe Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Jamna Dolna Rybotycze (D) Rybotycze (P) Wojtkowa (U)
Jamna Górna Rybotycze (D) Rybotycze (P) Wojtkowa (U)
Jasień Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Jureczkowa Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Krościenko Krościenko (D) ZSRR ZSRR Krościenko (U)
Krywe Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Krywka Lutowiska (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)
Kwaszenina Dobromil (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Leszczowate Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Lipie Łomna (T) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Liskowate Krościenko (D) ZSRR ZSRR Krościenko (U)
Lutowiska Lutowiska (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)
Łobozew Łobozew (L) Olszanica (L) Łobozew (U)
Łodyna Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Łokieć Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Michniowiec Łomna (T) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Moczary Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Nasiczne Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Nowosielce Kozickie Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Paniszczów Czarna (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Paszowa Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Polana Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Procisne Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Rabe Czarna (L) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Ropienka Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Rosochate Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Rosolin Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Równia Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Ruskie Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Serednica Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Serednie Małe Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Sianki Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Skorodne Lutowiska (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)
Smolnik Lutowiska (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)
Sokole Łobozew (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Sokoliki Górskie Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Sokołowa Wola Czarna (L) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Stańkowa Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Stebnik Krościenko (D) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Strwiążyk Ustrzyki Dolne (L) ZSRR ZSRR Jasień (U)
Studenne Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Stuposiany Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Szandrowiec Tarnawa Niżna (T) ZSRR ZSRR ZSRR
Tarnawa Niżna Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Tarnawa Wyżna Tarnawa Niżna (T) Tarnawa Niżna (L) Szewczenko (U)
Teleśnica Oszwarowa Łobozew (L) ZSRR ZSRR Łobozew (U)
Teleśnica Sanna Łobozew (L) ZSRR ZSRR Łobozew (U)
Trójca Rybotycze (D) Rybotycze (P) Wojtkowa (U)
Trzcianiec Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Tworylne Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Ustjanowa (do 1953) Łobozew (L) Olszanica (L) Łobozew (U)
Ustjanowa Dolna (od 1953) - - - Łobozew (U)
Ustjanowa Górna (od 1953) - - - Jasień (U)
Ustrzyki Dolne (m) Ustrzyki Dolne (m) (U) ZSRR ZSRR Ustrzyki Dolne (m) (U)
Ustrzyki Górne Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Wańkowa Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Wojtkowa Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Wojtkówka Wojtkowa (D) Wojtkowa (P) Wojtkowa (U)
Wola Romanowa Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Wołosate Stuposiany (L) Stuposiany (L) Szewczenko (U)
Wydrne Polana (L) ZSRR ZSRR Polana (U)
Zadwórze Czarna (L) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Zatwarnica Zatwarnica (L) Zatwarnica (L) Polana (U)
Zawadka Ropienka (U) Ropienka (U) Ropienka (U)
Żołobek Czarna (L) ZSRR ZSRR Czarna (U)
Żurawin Lutowiska (L) ZSRR ZSRR Szewczenko (U)

PrzypisyEdytuj

  1. Ustrzyki Dolne otrzymały prawa miejskie w 1727 roku. Po II wojnie światowej miasto znalazło się w ZSRR, gdzie zostało pozbawione praw miejskich. Po powrocie do Polski w 1951 roku pozostało miastem (oficjalnie od 1 stycznia 1952). W Dzienniku Ustaw z roku 1951, nr 65, poz. 448 mówi się o utworzeniu miasta, nie o nadaniu statusu miasta, co oznacza że owa doraźna utrata praw miejskich nie została uwzględniona.
  2. Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. 1953, nr 5, poz. 33
  3. Dz.U. z 1953 r. nr 42, poz. 202
  4. Dz.U. z 1972 r. nr 43, poz. 273

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj